III CZP 112/07

Uchwała z dnia 17 stycznia 2008 r., III CZP 112/07

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "T.M.D." GmbH w B. przy uczestnictwie

"E." S.A. w W. oraz "V." S.A. w P. o uznanie orzeczenia zagranicznego sądu

polubownego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17

stycznia 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w

Warszawie postanowieniem z dnia 26 lipca 2007 r.:

„W jakim składzie orzeka sąd okręgowy w sprawie o uznanie wyroku sądu

polubownego wydanego za granicą na posiedzeniu niejawnym?”

podjął uchwałę:

W sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego za granicą

sąd pierwszej instancji, odrzucając zażalenie na posiedzeniu niejawnym,

orzeka w składzie jednego sędziego (art. 370 w związku z art. 397 § 2, art. 47 §

1 i 3 oraz art. 13 § 2 k.p.c.).

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Warszawie do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne powstało w sprawie o uznanie

wyroku sądu polubownego wydanego za granicą. Wnioskodawca "T.M.D." GmbH w

B. wskazał jako uczestnika „E.” S.A. w W.

Sąd Okręgowy w Warszawie, orzekając na posiedzeniu niejawnym w składzie

trzech sędziów, postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2007 r. odrzucił wniosek „V.”

S.A. o dopuszczenie do udziału w sprawie, a zażalenie wniesione na to

postanowienie odrzucił postanowieniem z dnia 8 maja 2007 r., wydanym na

posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając zażalenie, powziął poważne

wątpliwości dotyczące składu sądu w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego

wydanego za granicą, które przedstawił w zagadnieniu prawnym przedstawionym

Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

(...) Udzielenie odpowiedzi wymaga rozważenia, w jakim składzie sąd

pierwszej instancji orzeka w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego

wydanego za granicą oraz jaki jest skład sądu pierwszej instancji, gdy sąd ten na

posiedzeniu niejawnym odrzuca zażalenia na wydane przez siebie postanowienie.

W pierwszej kwestii, ze względu na brak wyraźnej regulacji w przepisach

dotyczących uznania i stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego (art.

1212 i nast. k.p.c.), a także w przepisach ogólnych dotyczących sądu polubownego

(art. 1154 i nast. k.p.c.), można zastosować regułę obowiązującą w sprawie o

uznanie orzeczenia sądu zagranicznego, zgodnie z którą sąd orzeka w składzie

trzech sędziów (art. 1148 § 1 k.p.c.), albo uznać, że zastosowanie mają – na

podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy ogólne, określające skład sądu w pierwszej

instancji w procesie (art. 47 k.p.c.).

Na rzecz pierwszego zapatrywania przemawia okoliczność, że istnieje

podobieństwo między uznaniem orzeczenia zagranicznego sądu państwowego a

uznaniem wyroku sądu polubownego wydanym za granicą. Przed wejściem w życie

art. 1154 i nast. k.p.c. prezentowano w doktrynie tezę o konieczności stosowania –

w drodze analogii lub odpowiednio – postanowień zawartych w przepisach

dotyczących uznawania orzeczeń zagranicznych sądów państwowych w sytuacji, w

której wiążąca Polskę umowa międzynarodowa przewidywała uznawanie wyroków

sądów polubownych wydanych za granicą, a sama pewnych kwestii nie

rozstrzygała. Bardziej przekonujące jest jednak stanowisko, że w sprawie o uznanie

wyroku sądu polubownego wydanego za granicą w zakresie nieuregulowanym w

części piątej kodeksu postępowania cywilnego (art. 1154 i nast. k.p.c.) nie mają

zastosowania przepisy części czwartej tego kodeksu, dotyczące uznawania

orzeczeń zagranicznych sądów państwowych, a więc także art. 1148 § 1 k.p.c., lecz

stosuje się – na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy ogólne o procesie.

Za takim rozwiązaniem przemawia okoliczność, że ustawodawca, nowelizując

kodeks postępowania cywilnego, kwestię uznania i stwierdzenia wykonalności

wyroków sądów polubownych zagranicznych i ugód zawartych przed takimi sądami

oraz kwestię uznania i stwierdzenia wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów

państwowych i ugód zawartych przed takimi sądami, uregulował w sposób odrębny.

Zawarte w części piątej kodeksu odrębności odnoszące się do uznania i

stwierdzenia wykonalności wyroków sądów polubownych zagranicznych i ugód

zawartych przed takimi sądami (art. 1215 k.p.c.) w stosunku do ogólnych regulacji

kodeksu, dotyczących uznania i stwierdzenia wykonalności wyroków krajowych

sądów polubownych i ugód zawartych przed takimi sądami, stwarzają – przez

uzupełniające i odpowiednie stosowanie przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.) –

podstawę dokonywania w obu przypadkach odmiennej oceny pewnych kwestii

związanych z tymi postępowaniami.

Należy ponadto pamiętać, że uznawanie i stwierdzanie wykonalności wyroków

sądów polubownych wydanych za granicą uregulowane zostało w sposób odrębny

w części piątej kodeksu postępowania cywilnego i nie ma podstaw do stosowania w

tym względzie przepisów części czwartej kodeksu o uznaniu lub stwierdzeniu

wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych lub ugód zawartych

przed takimi sądami. Za przyjęciem takiej tezy przemawia uchylenie przez

ustawodawcę art. 1150 § 2 k.p.c., który nakazywał stosowanie do wyroków sądów

polubownych wydanych za granicą art. 1150 § 1 k.p.c., regulującego wykonalność

orzeczeń zagranicznych sądów państwowych. Zamiarem ustawodawcy było zatem

wyłączenie możliwości odwoływania się do przepisów o uznawaniu i stwierdzaniu

wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych w sprawach o uznanie

lub stwierdzenie wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za granicą.

Poszukując dalszych argumentów przemawiających za prezentowanym

stanowiskiem, należy wskazać, że ewentualne stosowanie przepisów o uznaniu lub

stwierdzeniu wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych lub ugód

zawartych przed takimi sądami w postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie

wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za granicą lub ugód

zawartych przed takimi sądami musi być oceniane całościowo; kwestii tej nie można

rozpatrywać tylko z punktu widzenia znaczenia art. 1148 § 1 k.p.c., który dotyczy

składu sądu. Uzupełnianie przepisami art. 1145-1153 k.p.c. regulacji dotyczących

uznania lub stwierdzania wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za

granicą lub ugód zawartych przed takimi sądami, mogłoby wprawdzie niekiedy

przyczynić się do usunięcia wątpliwości w odniesieniu do pewnych zagadnień (np.

w kwestii dopuszczalności skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania,

por. art. 1148 § 3 k.p.c. i art. 1151 § 2 k.p.c.), jednak prowadziłoby do daleko

idących komplikacji. Przykładem jest procedura stwierdzenia wykonalności i

otwarcia drogi do wszczęcia egzekucji. W odniesieniu do orzeczeń zagranicznych

sądów państwowych i ugód zawartych przed takimi sądami najpierw następuje

stwierdzenie wykonalności (art. 1151 § 1 i 2 k.p.c.), a w drugiej kolejności,

oddzielnie, nadanie klauzuli wykonalności (art. 1151 § 3 k.p.c.), przy czym w obu

przypadkach kwestia składu sądu i dopuszczalności środków zaskarżenia

uregulowana została odmiennie (por. art. 1151 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 782 § 1, art.

7674

§ 2 i art. 399 k.p.c.). W odniesieniu do wyroków sądów polubownych

wydanych za granicą oba etapy zostały zespolone w jedno postępowanie, ponieważ

stwierdzenie wykonalności następuje przez nadanie klauzuli wykonalności (art.

1214 § 2 k.p.c.).

Przyjęcie założenia o subsydiarnym stosowaniu w postępowaniu o

stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub

ugody zawartej przed takim sądem przepisów o wykonalności orzeczeń

zagranicznych sądów państwowych lub ugód zawartych przed takimi sądami

rodziłoby pytanie, w jaki sposób założenie to zrealizować, jednak – ze względu na

wskazaną odmienność – bez możliwości udzielenia pozytywnej odpowiedzi. Należy

zatem przyjąć, że w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego, wydanego za

granicą, mają zastosowanie – w zakresie nieuregulowanym w części piątej kodeksu

postępowania cywilnego, w tym w art. 1212 k.p.c. – przepisy o procesie (art. 13 § 2

k.p.c.), nie zaś przepisy o uznaniu orzeczeń zagranicznych sądów państwowych.

Rozważania te prowadzą do wniosku, że w sprawie o uznanie wyroku sądu

polubownego wydanego za granicą sąd orzeka w składzie jednego sędziego, a

postanowienia poza rozprawą wydaje przewodniczący (art. 47 § 1 w związku z art.

13 § 2 k.p.c.). Na przedstawione zagadnienie prawne należało zatem udzielić

odpowiedzi, że w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego za

granicą sąd pierwszej instancji, odrzucając zażalenie na posiedzeniu niejawnym,

orzeka w składzie jednego sędziego (art. 370 w związku z art. 397 § 2, art. 47 § 1 i

3 i art. 13 § 2 k.p.c.). W analizowanym przypadku, a więc gdy sąd pierwszej

instancji wydaje postanowienie o odrzuceniu zażalenia, nie ma zastosowania art.

367 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze i art. 13 § 2

k.p.c., przepis ten bowiem dotyczy składu sądu drugiej instancji.

Ponadto należy wskazać, że przytoczone argumenty uzasadniają tezę, iż

przepisy o procesie mają na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie

także w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce w

zakresie, w jakim nie ma regulacji w części piątej kodeksu postępowania cywilnego,

w tym w art. 1212 i nast. tego kodeksu.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c., rozstrzygnął

zagadnienie prawne, jak w uchwale.