II CNP 149/07

Sygn. akt II CNP 149/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2008 r.,

skargi Z. L.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt VII Ca (…), wydanego w sprawie z powództwa Z. L.

przeciwko „F.(...)” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w R. o pozbawienie tytułu

wykonawczego wykonalności,

oddala skargę i zasądza od powoda Z. L. na rzecz pozwanej Spółki kwotę 300 zł

(trzysta złotych) tytułem kosztów postępowania o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 24.04.2003 r. sygn. akt XII GC (…) zasądził

solidarnie od Z. L. i S. O. na rzecz F.(...) - spółki z o.o. kwotę 4.724,89 zł tytułem

nieuregulowanych należności za nabyty towar. Wierzyciel na podstawie tego tytułu

2

wykonawczego wszczął egzekucję. Uchwałą z dnia 29.03.2002 r. nastąpiło

przekształcenie spółki cywilnej „L.(...)” w Ś., której wspólnikami byli Z. L. i S. O., w

spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Dotychczasowi wspólnicy spółki cywilnej

zostali członkami zarządu powstałej spółki z o.o. przy czym spółka ta przejęła wszystkie

zobowiązania wspólników spółki cywilnej. W tej sytuacji Z. L. domagał się pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia

24.04.2003 r. powołując się na art. 574 k.s.h.

Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 25.09.2006 r. powództwo oddalił. Podniósł,

że unormowanie zawarte w art. 574 k.s.h. nie znajduje w sprawie zastosowania, gdyż

odnosi się do przekształcenia spółki osobowej w kapitałową. Nadto wskazał, że

wygaśnięcie zobowiązania byłych wspólników spółki cywilnej nie wchodzi w rachubę,

gdy wierzytelność została stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądowym. Sąd

Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 4.01.2007 r. oddalił apelację powoda Z. L. Sąd ten

uznał, że z mocy art. 551 § 3 k.s.h. do przekształcenia spółki cywilnej w spółkę

handlową inna niż spółka jawna, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące

przekształcenia spółki jawnej w inną spółkę handlową, a więc stosuje się też art. 574

k.c. Zgodnie zaś z tym przepisem wspólnicy przekształconej spółki osobowej

odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za

zobowiązania spółki pozostałe przed dniem przekształcenia przez okres 3 lat licząc od

tego dnia. Skoro przekształcenie nastąpiło 16.07.2002 r. to okres 3 lat upłynął

16.07.2005 r. Oddalając apelację powoda Sąd Okręgowy podniósł jednak, że żądanie

pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, w okolicznościach sprawy, stanowi

nadużycie prawa podmiotowego. Wierzyciel podjął bowiem czynności procesowe

przeciwko powodowi – jako dłużnikowi, przed przekształceniem spółki uzyskał tytuł

wykonawczy i wszczął egzekucję, jednak nie był w stanie wyegzekwować należności w

okresie 3 lat. Nie ma też realnej możliwości wyegzekwowania tej należności od

przekształconej spółki.

Powód wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu

Okręgowego w K. z dnia 4.01.2007 r. Jako podstawę skargi wskazał naruszenie art. 5

k.c. na skutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania oraz art. 574 k.s.h. na

skutek błędnej wykładni. Wniósł o stwierdzenie, że wskazany wyrok jest niezgodny z art.

5 k.c. i 574 k.s.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Niewątpliwie kluczowe znaczenie dla oceny zasadności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego ma interpretacja pojęcia

„orzeczenie niezgodne z prawem” w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c. Chodzi bowiem o

ustalenie bezprawności orzeczenia sądowego, co nie może nastąpić bez sięgnięcia do

istoty władzy sądowniczej tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób

bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia”

sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu.

Swoboda oceny sędziego wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa

pozytywnego, często posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami

generalnymi albo dekretującego wolność decyzji sędziego. Treść orzeczenia zależy

również od rezultatów wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej przedmiotu,

metod oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty wykładni wynika więc wiele możliwych

interpretacji, a sam akt wykładni z natury rzeczy nacechowany, jest już subiektywizmem.

Już z tych powodów uzasadnione jest, aby w odniesieniu do działalności jurysdykcyjnej

sądu sformułować autonomiczne pojęcie bezprawności. Jeśli więc na gruncie

odpowiedzialności cywilnej bezprawność ujmowana wąsko oznacza – generalnie biorąc

– naruszenie normy właściwego zachowania się, wynikającego z ustawy (umowy

międzynarodowej), to w odniesieniu do odpowiedzialności za wydanie orzeczenia

sądowego musi być ona skorygowana specyfiką władzy sądowniczej oraz jej ustrojem.

Na plan pierwszy wysuwa się tu zasada niezawisłości – i płynące z niej konsekwencje –

oraz posługiwanie się przez sądy procedurami, których osnowę stanowi system

zaskarżenia orzeczeń.

Wychodząc z tych założeń w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że

orzeczeniem niezgodnym z prawem – w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.c. – jest orzeczenie

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z

ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco

błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 3.07.2006 r. I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35 oraz wyrok z dnia

31.03.2006 r. IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Oznacza to, że niezgodność z

prawem prawomocnego orzeczenia, która rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą

Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko

bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Sędzia, poruszający się na obszarze przyznanej mu swobody i nieprzekraczający jej

granic, pozostający w zgodzie z własnym sumieniem, jak też prawidłowo dobierający

4

standardy orzecznicze, działa w ramach porządku prawnego nawet wtedy, gdy wydane

przez niego orzeczenie – oceniane a posteriori – jest „obiektywnie” niezgodne z

prawem. Tak rozumiane pojęcie bezprawności, uwzględniające podmiotowy,

subiektywny element orzekania, zbliża się do pojęcia winy, jaką można przypisać

sędziemu formułującemu kwestionowane orzeczenia, polegającej na rażącym i

oczywistym naruszeniu prawa.

Mając na uwadze te wskazania odnośnie do pojęcia bezprawności orzeczenia

sądowego należy rozważyć, czy istotnie tak pojmowaną bezprawność można przypisać

wyrokowi Sądu Okręgowego w K. z dnia 4.I.2007 r. Wnoszący skargę domaga się

stwierdzenia, że wskazany wyrok jest niezgodny z art. 574 k.s.h. oraz z art. 5 k.c. Już

wstępnie należy stwierdzić, że odnośnie niezgodności wyroku z art. 574 k.s.h., nie

można podzielić zarzutu wnoszącego skargę. Jest przecież poza sporem, że Sąd

Okręgowy – w przeciwieństwie do Sądu Rejonowego – przyjął jednoznacznie, iż treść

art. 551 § 3 k.s.h. wyraźnie wskazuje, na możliwość zastosowania art. 574 k.s.h. do

przekształcenia spółki cywilnej w spółkę kapitałową. Jest to stanowisko uzasadnione i

zgodne z twierdzeniami wnoszącego skargę.

Na marginesie należy jedynie zauważyć - czego się nie dostrzega – iż przepis art.

551 § 3 k.s.h. jako norma odsyłająca zawiera nakaz stosowania odpowiednio przepisów

o przekształceniu spółki jawnej w inną spółkę handlową. Stosowanie odpowiednio

oznacza, że niektóre przepisy stosuje się wprost, niektóre po ich „modyfikacji”, a

niektóre w ogóle nie znajdują zastosowania. Pomijając jednak tę uwagę stwierdzić

należy, że Sąd Okręgowy jednoznacznie przyjął, że art. 574 k.s.h. może znaleźć

zastosowanie w okolicznościach sprawy. Jeśli tego przepisu nie zastosował to dlatego,

że żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności oparte o art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. uznał za sprzeczne z art. 5 k.c. Powództwo oparto bowiem na stwierdzeniu, że

skoro od dnia przekształcenia spółki cywilnej w spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością minęło 3 lata, to zgodnie z art. 574 k.s.h. odpowiedzialność powoda

jako wspólnika spółki cywilnej za zobowiązania powstałe przed przekształceniem –

wygasła. To przekształcenie i ustawowa konsekwencja wynikająca z art. 574 k.s.h. są

zdarzeniem (upływ 3 letniego okresu) wskutek którego zobowiązanie wygasło (art. 840 §

1 pkt 2 k.p.c.). Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na tej

podstawie prawnej Sąd Okręgowy uznał za nadużycie prawa, gdyż jego uwzględnienie

prowadzi do uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązanie wynikające

z prawomocnego wyroku. Sąd Okręgowy podniósł też, że egzekucja prowadzona

5

zarówno w stosunku do powoda, jak i przekształconej Spółki była bezskuteczna.

Powstaje więc pytanie, czy oddalenie powództwa na podstawie art. 5 k.c. przez Sąd

Okręgowy może być zakwalifikowane jako przypadek rażąco niewłaściwego

zastosowania art. 5 k.c. Na to pytanie należy jednoznacznie odpowiedzieć negatywnie.

W szczególności ponieść należy, że nie można podzielić – prezentowanego w

uzasadnieniu skargi – stanowiska niedopuszczalności stosowania art. 5 k.c. w

przypadku, gdy chodzi o wygaśnięcie roszczenia bądź zobowiązania na skutek upływu

terminu zawitego. Przyjmując, że termin z art. 574 k.s.h. ma charakter zawity podnieść

należy, że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10.03.1993 r. III CZP 8/93 (OSNCP 1993,

nr 9, poz. 153) dopuścił taką możliwość. Oczywiście jest to pogląd dyskusyjny, jednak

odwołanie się do niego przez Sąd Okręgowy w żadnym razie nie może być

zakwalifikowane jako rażąco niewłaściwe zastosowanie przepisu. Taka ocena jest

usprawiedliwiona z uwagi na podniesione przez Sąd Okręgowy okoliczności, które

uzasadniają wniosek, że powód przez pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

w istocie pozbawiły wierzyciela (pozwaną Spółkę) możliwości wyegzekwowania

należności wynikającej z prawomocnego wyroku. W tym kontekście nie można zasadnie

twierdzić, że zastosowanie przez Sąd Okręgowy art. 5 k.c. należy uznać za rażąco

błędne zastosowanie przepisu. Przeciwnie, Sąd Okręgowy ferując wyrok z dnia

4.01.2007 r. nie przekroczył granic przyznanej mu swobody w ocenie faktów i prawa

stanowiących podłoże sporu w tej sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 42411

k.p.c., skargę należało oddalić.