II CSK 381/07

Sygn. akt II CSK 381/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa „J.(...)” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

przeciwko C.(...) Spółce Akcyjnej w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w P. z

dnia 2 października 2006 r. w ten sposób, że uchylił w stosunku do pozwanej Spółki

Akcyjnej C.(…) w Z. nakaz zapłaty i wobec tej pozwanej powództwo oddalił. Sąd

Apelacyjny uznał, że zasadność twierdzenia powodowej Spółki o wyrażeniu przez

2

pozwaną, jako inwestora, zgody na zawarcie przez wykonawcę inwestycji umowy

z podwykonawcą i wynikającą z tego solidarną współodpowiedzialność Spółki Akcyjnej

C.(…), podlegała ocenie wyłącznie w świetle wskazanego w pozwie dowodu z umowy o

przelew wierzytelności zawartej pomiędzy wykonawcą i powódką. Dalsze dowody

powołane przez powódkę w toku postępowania w związku ze stanowiskiem pozwanej

wyrażonym w zarzutach od nakazu zapłaty nie podlegały rozważeniu ze względu na

zasadę prekluzji dowodowej przewidzianą w art. 47912

§ 1 k.p.c.

Wobec tego, że umowa cesji nie zaświadczała – zdaniem Sądu Apelacyjnego - o

wyrażeniu przez pozwaną zgody wymaganej w art. 6471

k.c. powództwo jako

nieudowodnione nie zasługiwało na uwzględnienie. Zasadę prekluzji dowodowej uznał

Sąd Apelacyjny generalnie za bezprzedmiotową w stosunku do twierdzeń i dowodów

przedstawionych przez pozwaną odnośnie do stanowiska powódki wyrażonego w

późniejszych pismach procesowych z wyjątkiem dowodu z pisma „N.(...)” z dnia 4 marca

2005 r., przy pomocy którego pozwana wykazywała bezpodstawność zaprzeczeń

powódki zawartych w piśmie procesowym ustosunkowującym się do zarzutów od

nakazu zapłaty. Wymienione pismo „N.(...)” z dnia 4 marca 2005 r. Sąd Apelacyjny uznał

za dowód otrzymania przez generalnego wykonawcę sprzeciwu inwestora co do

zawarcia przez tegoż wykonawcę umowy z powódką, a zatem - niewyrażenia przez

inwestora wymaganej zgody i, wynikającego z tego, braku solidarnej odpowiedzialności

inwestora z art. 6471

§ 5 k.c.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła powyższemu wyrokowi naruszenie

przepisów postępowania – art. 495 § 3 zd. drugie k.p.c. w zw. z art. 485 § 1 k.p.c. przez

ich niezastosowanie w sytuacji, gdy sprawa niniejsza, będąca sprawą gospodarczą,

toczyła się w trybie postępowania nakazowego, oraz naruszenie art. 47912

§ 1 k.p.c. i

art. 47912

§ 2 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie istniały

okoliczności uzasadniające dopuszczenie twierdzeń i dowodów zgłoszonych przez

powódkę w piśmie z dnia 12 maja 2006 r. Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie art.

495 § 3 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 493 § 1 k.p.c. przez uwzględnienie wniosku

pozwanej o dopuszczenie dowodu z pisma z dnia 4 marca 2005 r. pomimo, że wniosek

ten był spóźniony w świetle zasady prekluzji dowodowej. Skarga kasacyjna powołuje też

podstawę naruszenia prawa materialnego – art. 32 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP

przez naruszenie zasady równości stron.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Zgodnie z art. 6471

§ 2 i 5 k.c. solidarna z wykonawcą umowy odpowiedzialność

inwestora wobec podwykonawcy uwarunkowana jest wyrażeniem przez inwestora zgody

na zawarcie przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego występuje rozbieżność w wykładni art. 6471

§ 4 i § 5

k.c. co do tego, czy przedstawienie inwestorowi umowy lub jej projektu wraz z

odpowiednią argumentacją jest niezbędną przesłanką skuteczności zgody inwestora,

czy też wystarczy wiedza inwestora o zawarciu takiej umowy wynikająca z innych

źródeł, oraz, czy zgoda inwestora powinna być wyrażona w formie pisemnej pod

rygorem nieważności czy też może być wyrażona przez każde zachowanie (por.

uchwałę z dnia 28 czerwca 2006 r. III CZP 36/06 – OSNC 2007, nr 4, poz. 52, wyrok z

dnia 15 listopada 2006 r. V CSK 256/06 - nie publ. oraz wyroki z dnia 30 maja 2006 r. IV

CSK 61/06 - OSNC 2007 nr 3 i 2 z dnia 20 czerwca 2007 r. III CSK 108/07 poz. 44 - nie

publ.).

W rozpoznawanej sprawie nie było konieczne zajęcie przez Sąd Najwyższy

stanowiska odnośnie do wymienionych kwestii ponieważ umowa nr (...)/04 z dnia 31

sierpnia 2004 r. pomiędzy pozwaną jako inwestorem i Generalnym Wykonawcą (wobec

którego nakaz zapłaty uprawomocnił się) wyraźnie regulowała w § 1 ust. 2 i 3 (k - 130)

warunki i formę wyrażenia zgody przez inwestora. Umowa stanowiła, że zatrudnienie

innych podwykonawców niż wskazanych w umowie wymaga każdorazowo pisemnej

akceptacji inwestora wyrażonej w terminie nie dłuższym niż 14 dni po doręczeniu

inwestorowi umowy z podwykonawcą, albo przez brak sprzeciwu lub zastrzeżeń ze

strony inwestora w okresie w/w 14 dni. Zasadniczą okolicznością wymagającą

udowodnienia przez powódkę była więc okoliczność wyrażenia przez pozwaną zgody, o

czym zaświadczać by mogły twierdzenia i dowody wskazujące na istnienie pisemnej

akceptacji ze strony pozwanej bądź dostarczenia pozwanej umowy zawartej z powódką

(projektu umowy) wraz z odpowiednią dokumentacją i bezskuteczny upływ terminu 14

dni na sprzeciw lub zastrzeżenia, albo inne dowody, z których wynikałoby pośrednio, że

w sprawie w sposób wyżej przedstawiony pozwana zgodę wyraziła. Tego rodzaju

wszystkie twierdzenia i dowody powinny być wskazane w pozwie i to pod rygorem utraty

prawa powoływania ich w toku postępowania (art. 47912

§ 1 k.p.c.). Okoliczność, że

powódka wnosiła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym nie zwalniała

powódki z obowiązku przestrzegania reguł przewidzianych w art. 47912

§ 1 k.p.c., w

sytuacji gdy rozpoznawana sprawa była przede wszystkim sprawą gospodarczą (art.

4791

§ 1 k.p.c.) a przepisy o postępowaniu nakazowym nie zawierały zastrzeżenia

4

o zwolnieniu powoda będącego przedsiębiorcą z powyższego obowiązku. Byłaby to

zresztą niekonsekwencja na tle wprowadzenia obostrzenia rygorów prowadzenia

procesów przez przedsiębiorców, którzy takiego charakteru nie tracą w postępowaniu

nakazowym oraz w świetle art. 486 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd nie musi wydać

nakazu zapłaty i wówczas toczące się postępowanie nie jest jednocześnie

postępowaniem nakazowym natomiast pozostaje postępowaniem w sprawie

gospodarczej. Z przedstawionych względów należało przyjąć, że pozew, w którym

powódka wnosiła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym powinien

odpowiadać wszystkim warunkom przewidzianym nie tylko dla pozwu w ogóle i dla

postępowania nakazowego (art. 485 § 1 k.p.c.), ale także wymienionym w art. 47912

k.p.c. Wprawdzie w czasie, gdy pozew w niniejszej sprawie został wniesiony nie

obowiązywał jeszcze art. 4791a

k.p.c. (wprowadzony ustawą z dnia 16 listopada 2006 r.

o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw –

Dz.U. Nr 235, poz. 1699), ale sprecyzowane w wymienionym przepisie zasady

wzajemnej relacji pomiędzy różnymi postępowaniami odrębnymi stanowią jedynie

potwierdzenie dotychczasowego sposobu rozstrzygania kwestii „nakładania się” na siebie

różnych postępowań odrębnych, dającego się wywieść także z przepisów

dotychczasowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2001 r. III

CZP 61/01 – OSNC 2002, nr 5, poz. 62).

Bezzasadny był też zarzut skarżącej, że w pozwie nie mogła ona powołać twierdzeń

i dowodów, które wskazała później. Przede wszystkim, już ze sformułowania „między

innymi” zawartego w uzasadnieniu pozwu, a odniesionego do faktów mających

zaświadczać o zgodzie pozwanej wynika, że oprócz okoliczności przyjęcia do wiadomości

przez pozwaną faktu zawarcia umowy cesji stronie powodowej znane były też inne fakty

potwierdzające – w jej ocenie – że pozwana wyraziła przedmiotową zgodę. Ponadto, w

piśmie procesowym z dnia 12 maja 2006 r. powódka stwierdziła, że przed wniesieniem

pozwu dysponowała wyraźnym potwierdzeniem złożonym jej przez „N.(…)” Spółkę z o.o.

o wyrażeniu przedmiotowej zgody. W pozwie powódka nie przedstawiła jednak tych innych

twierdzeń ani dowodów, co do których sama przyznała, że nimi dysponowała. Stwierdziła

natomiast w piśmie procesowym z dnia 12 maja 2006 r., że nie widziała potrzeby

dowiadywania się o dokładne okoliczności wyrażenia zgody przez pozwaną, ponieważ była

przekonana, że pozwana swojej zgody nie neguje i dopiero, gdy w zarzutach od nakazu

zapłaty pozwana zaprzeczyła daniu zgody powódka postarała się o dokładne informacje,

z których wynikało, że wykonawca skierował do pozwanej dwukrotnie na piśmie informację

5

o zamiarze zawarcia z powódką umowy i że pozwana sprzeciwu nie wyraziła i na

potwierdzenie których służyć miały dowody wskazane w późniejszych pismach

procesowych. Tego rodzaju zachowanie się powódki nie mogło być uznane za

usprawiedliwiające jej bezczynność w zakresie spełnienia obowiązku z art. 47912

§ 1 k.p.c.,

ale zaświadcza wręcz o zaniedbaniu uczynienia zadość powyższemu obowiązkowi.

Wymaga bowiem podkreślenia, że niemożność powołania w pozwie wszystkich twierdzeń i

dowodów, o której mowa w art. 47912

§ 1 k.p.c. ma charakter obiektywny, nie zaś zależny

od staranności powoda w pozyskaniu określonej wiedzy. Ani nieuczestniczenie powódki w

umowie pomiędzy pozwaną i wykonawcą, ani nieposiadanie dokumentacji związanej

z tą umową i korespondencji pomiędzy inwestorem i wykonawcą nie stanowiły obiektywnej

przeszkody do pozyskania przez powódkę przed wniesieniem pozwu informacji odnośnie

do kwestii – czy, w jakiej formie i okolicznościach pozwana wyraziła zgodę warunkującą jej

odpowiedzialność na podstawie art. 6471

§ 5 k.c. i jakie są na to dowody. Powyższe

okoliczności – jak się okazało – nie stanowiły przeszkody do pozyskania tych informacji i

dowodów później; wystarczyło tylko przedsięwzięć w tym kierunku określone działania,

których – jak się wydaje - zabrakło przy wytaczaniu powództwa.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że powódka nie była w stanie podać w pozwie tych

wszystkich twierdzeń i dowodów, na które później wskazywała w pismach procesowych na

kartach (…). Wymaga podkreślenia, że powódka nie dysponowała bezpośrednim

dowodem, z którego by wynikało, że pozwana przyznaje, iż wyraziła wymaganą zgodę a

tylko tego rodzaju dowód, tj. na pozytywne zachowanie się pozwanej, a nie domniemanie

oparte na niezaprzeczaniu ze strony pozwanej, mogłoby usprawiedliwiać powódkę

w zaniechaniu wskazania w pozwie szczegółowych twierdzeń i dowodów. Skoro powódka

powołała się w pozwie tylko na jeden dowód, a Sąd Apelacyjny uznał go za niemający

mocy dowodowej co do okoliczności wyrażenia zgody przez inwestora, to – wobec

zaprzeczenia przez pozwaną, że zgodę wyraziła – sprawa mogła być rozstrzygnięta z

niekorzyścią dla powódki już na pierwszym posiedzeniu Sądu Okręgowego po wniesieniu

zarzutów. W ten sposób powinno dojść do realizacji zasady prekluzji dowodowej, która

służyć ma właśnie koncentracji materiału dowodowego i szybkości postępowania w

sprawach gospodarczych. Za bezprzedmiotowe należało uznać w tej sytuacji nie tylko

wnioski dowodowe strony pozwanej, które Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku pominął,

ale także wniosek pozwanej co do pisma z dnia 4 marca 2005 r. Ten wniosek i dowód

służył wykazaniu, że pozwana zgody nie wyraziła; podlegałby uwzględnieniu tylko dla

przeciwstawienia się dowodom wnioskowanym przez powódkę na okoliczność, że pozwana

6

zgodę wyraziła. Skoro powódka dowodów na wyrażenie zgody nie przedstawiła (a na niej

spoczywał ciężar dowodu – art. 6 k.c.) to pozwana nie miała przed czym się bronić i nie była

zobowiązana wykazywać okoliczności negatywnej. W istocie też za przesądzającą o

oddaleniu powództwa należało uznać okoliczność niewykazania przez powódkę, że pozwana

wyraziła zgodę na zawarcie umowy pomiędzy powódką i wykonawcą a nie okoliczność, że

pozwana wykazała, iż zgody nie wyraziła. W tym sensie przeprowadzenie przez Sąd

Apelacyjny dowodu z pisma datowanego 4 marca 2005 r. nie miało wpływu na wynik

rozpoznawanej sprawy i nie podlegało ocenie według kryterium równego traktowania

wszystkich przez władze publiczne (art. 32 Konstytucji RP).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814

k.p.c.).