I UK 195/07

Wyrok z dnia 30 stycznia 2008 r.

I UK 195/07

W sytuacji, gdy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej prawo do

emerytury, nie przedstawiono nowych dowodów ani nie ujawniono nieuwzlęd-

nionych poprzednio okoliczności a uznane poprzednio za wiarygodne dowody

dawały podstawy do przyznania tego prawa, organ rentowy nie może z urzędu

wszcząć postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczeń w trybie art.

114 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun-

duszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353

ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia

2008 r. sprawy z odwołania Andrzeja T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w C. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 stycznia 2007 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację,

2. zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy 150 zł (sto pięćdzie-

siąt) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 30 września 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w C. przyznał wnioskodawcy Andrzejowi T. prawo do emerytury na podstawie § 4

ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku eme-

rytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), po ustaleniu, że wnioskodawca osiągnął w

dniu 16 sierpnia 2004 r. wiek emerytalny (60 lat), ma wymagane dla mężczyzn

okresy składkowe i nieskładkowe oraz ma ponad piętnastoletni okres pracy w szcze-

2

gólnych warunkach na stanowiskach wymienionych w załączniku do rozporządzenia

- wykazie A dziale XIV poz.24. To ostanie ustalenie zostało dokonane na podstawie

świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę. W marcu 2005 r. organ rentowy

zwrócił się do pracodawcy wnioskodawcy o dodatkowe informacje odnośnie zajmo-

wanych stanowisk pracy i po otrzymaniu odpowiedzi o wykonywaniu we wskazanych

okresach nadzoru na budowach decyzją z dnia 15 kwietnia 2005 r. wstrzymał z

dniem 1 maja 2005 r. dalszą wypłatę emerytury. Wnioskodawca wniósł odwołanie od

tej ostatniej decyzji. Uzasadnienie decyzji zostało sporządzone dopiero w odpowiedzi

na odwołanie. Organ rentowy stwierdził, że po dokonaniu ponownej analizy posiada-

nej dokumentacji uznano, że zebrany materiał nie dawał podstaw do przyznania

wnioskodawcy emerytury. Wnioskodawca sprawując dozór inżynieryjno-techniczny

nie mógł wykonywać pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy. Jak wynika z analizy zakresów obowiązków na zajmowanych stanowi-

skach pracy, szereg czynności miało charakter administracyjny i nie można przyjąć,

aby były wykonywane w warunkach, w których nie są zachowane higieniczne normy

pracy.

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2006 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wniosko-

dawcy prawo do emerytury z dniem 1 maja 2005 r. Sąd ustalił, że w okresie od dnia

1 maja 1969 r. do dnia 12 grudnia 1991 r. wnioskodawca był zatrudniony w „M.-Z.”

Holding SA w Z. zajmując stanowiska kierownicze na różnych budowach. Jako

okresy pracy w szczególnych warunkach pracodawca wskazał okresy od 1 maja

1970 r. do 31 grudnia 1982 r., od 27 maja 1983 r. do 4 listopada 1985 r. i od 5 listo-

pada 1985 r. do 31 stycznia 1986 r. (łącznie 15 lat i 3 miesiące) na stanowiskach kie-

rownika obiektu oraz kierownika i zastępcy kierownika budowy. Na tych stanowi-

skach wnioskodawca sprawował bezpośredni dozór inżynieryjno-techniczny nad pra-

cownikami zatrudnionymi na stanowiskach monterów i spawaczy elektrycznych kon-

strukcji metalowych na wysokościach, a także prowadził na bieżąco kontrolę jakości

wykonywanych prac oraz czuwał nad bezpieczeństwem i higieną pracy. Były to prace

w warunkach szczególnych wymienione w wykazie A dziale XIV poz.24 załącznika

do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytal-

nego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze. Z zakresów czynności wnioskodawcy wynika, że niektóre czynności nie

dotyczyły sprawowania bezpośredniego dozoru nad pracownikami, jednakże, z

3

uwagi na specyfikę wykonywanych prac (budowa dużych obiektów przemysłowych)

wnioskodawca pracował po kilkanaście godzin dziennie. W związku z tym można

przyjąć, że co najmniej 8 godzin dziennie stale sprawował bezpośrednio dozór nad

pracownikami wykonującymi pracę przy montażu konstrukcji metalowych na wysoko-

ści i spawaniu elektrycznym również na wysokości. Zdaniem Sądu wnioskodawca

spełnił wszystkie warunki do przyznania mu emerytury.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego od tego wyroku Sąd Apelacyjny-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 25 stycznia

2007 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił odwołanie.

Analizując wskazane w świadectwie pracy okresy pracy wnioskodawcy Sąd Apela-

cyjny uznał, że praca na wskazanych stanowiskach odpowiadała stanowiskom wy-

mienionym w nieobowiązującym już wykazie C dziale III poz. 6 załącznika do powo-

łanego rozporządzenia. Praca na tych stanowiskach nie dawała prawa do emerytury

w niższym wieku od powszechnie wymaganego, a jedynie uprawniała do wzrostu

emerytury lub renty. Aby uzyskać prawo do emerytury wnioskodawca musiałby wy-

kazać wykonywanie pracy określonej w wykazie A dziale XIV poz. 24, do których za-

licza się między innymi prace dozoru inżynieryjno-technicznego na oddziałach i wy-

działach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do

świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym

charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Z zakresów

obowiązków wynika, że do obowiązków wnioskodawcy należało szereg czynności o

charakterze administracyjnym, na przykład przeprowadzanie odbiorów zagospoda-

rowania placów budów w zakresie obiektów produkcyjnych i socjalno-bytowych przed

rozpoczęciem robót montażowych, nadzór nad opracowaniem przez podległe służby

harmonogramów działania w zakresie przygotowania dokumentacji technicznej,

technologicznej, materiałowej, sprzętu montażowego, środków transportowych i in-

nych związanych z realizacją zadań produkcyjnych na budowach i obiektach, podpi-

sywanie dokumentów źródłowych i sprawozdawczości z podległego odcinka pracy

oraz korespondencji do działów i jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa, opra-

cowywanie planu przygotowania i zabezpieczenia na okres zimowy budowom i

obiektom potrzebnych materiałów i środków do prowadzenia robót, sporządzanie

obowiązującej sprawozdawczości z wykonania zadań postępu technicznego, opra-

cowywanie projektów instrukcji roboczych dotyczących prowadzenia budowy, wyko-

4

nywania i rozliczania robót, zakresów czynności podległych pracowników. Wniosko-

dawca na zajmowanych stanowiskach nadzorował bezpośrednio prace na realizowa-

nych budowach i podlegali mu kierownicy tych budów i obiektów, a im zastępcy kie-

rownika, mistrzowie i brygadziści. Brak było podstaw do przyjęcia, że w całym spor-

nym okresie wnioskodawca pracował po kilkanaście godzin dziennie. Mógł on okre-

sowo pracować po kilkanaście godzin dziennie, jednak sytuacja taka nie mogła wy-

stępować w całym spornym okresie. Charakter zajmowanych stanowisk (kierowni-

czego dozoru inżynieryjno-technicznego) oraz związane z nimi obowiązki nie po-

zwalają na przyjęcie, że były to stanowiska, na których prace wykonywane są stale i

bezpośrednio przy stanowisku wymienionym w wykazie. Wnioskodawca nie spełnia

więc warunków określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szcze-

gólnych warunkach lub w szczególnym charakterze, gdyż nie posiada co najmniej 15

lat pracy w warunkach szczególnych.

Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną, którą oparł na obu

podstawach wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Pierwszą podstawą jest naruszenie

prawa materialnego, która została sformułowana następująco: „a) naruszenie art. 7,

32 § 1 i 2, 64 § 1 i 2, 67 § 1 i 2 Konstytucji poprzez błędną ich wykładnię i niezasto-

sowanie nieuwzględniającą zasady ochrony praw nabytych wcześniej dotyczących

praw do ubezpieczenia społecznego i prawa do dokumentowania prawa do świad-

czeń dokumentami określanymi w przepisach prawa; b) naruszenie art. 114 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich

niewłaściwą wykładnię i niezastosowanie bowiem Sąd II instancji nie ustalił braku

przesłanek do wszczęcia postępowania o wstrzymanie emerytury czym naruszył za-

sadę ochrony praw nabytych wcześniej do świadczeń z ubezpieczenia społecznego;

c) naruszenie § 2 ust. 1 i 2 i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.

02. 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczegól-

nych warunkach lub w szczególnym charakterze w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4

ustawy z dnia 17. 12. 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe stosowania polegające na

nieuwzględnieniu tego, iż świadectwa pracy w warunkach szczególnych i szczegól-

nym charakterze są dokumentami przewidzianymi przez ustawodawcę do dowodze-

nia faktu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, a wobec

ich posiadania inne środki dowodowe nie powinny być stosowane; d) naruszenie

5

przepisów, o których mowa w pkt c w związku z art. 253 k.p.c. 82-88 k.c. poprzez ich

niezastosowanie bowiem treść świadectwa pracy w warunkach szczególnych lub w

szczególnym charakterze może być podważona wyłącznie poprzez udowodnione

zarzuty dotyczące prawdziwości dokumentu, wad oświadczenia woli, lub zaistnienia

przestępstwa związanego z jego wydaniem; e) naruszenie przepisów, o których

mowa w pkt. c w związku z wykazem A poz. 24 pkt 1 stanowiący załącznik nr 1 do

zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z

1.08.1983 r. (Dziennik Urzędowy MBiPMB nr 3 poz. 6 z 1983) poprzez błędne przy-

jęcie, że ten ostatni akt nie stanowi źródła prawa i w rezultacie jego niezastosowanie

oraz błędną wykładnię polegającą na niezastosowaniu wykładni celowościowej, jaka

przyświecała ustawodawcy umieszczając stanowiska dozoru inżynieryjno - technicz-

nego w grupie stanowisk, na których praca jest uznawana za pracę w warunkach

szczególnych i uprawnia do wcześniejszego nabycia prawa do emerytury”. Druga

podstawa skargi - naruszenie przepisów postępowania - została sformułowana na-

stępująco: „a) naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 i 391 § 1 k.p.c. oraz

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez braki uzasadnienia wyroku polegające na niedokonaniu

omówienia, którym dowodom Sąd odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a na

których się oparł, co ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem uniemożliwia odtwo-

rzenie sfery motywacyjnej wyroku a zatem nie poddaje się kontroli kasacyjnej; b) na-

ruszenie art. 228 § 1, 231 k.p.c. w związku z art. 328 § 2, 382 i 391 § 1 k.p.c. po-

przez fakt, iż braki uzasadnienia uniemożliwiają zbadanie, czy Sąd II instancji doko-

nał domniemań faktycznych lub wykorzystywał fakty powszechnie znane ustalając

stan faktyczny, a jeżeli przyjąć, że to robił, to braki uzasadnienia uniemożliwiają czy

domniemania zostały wywiedzione w sposób spójny i logiczny zgodny z zasadami

współżycia społecznego z materiału dowodowego sprawy, powyższe ma istotny

wpływ na wynik sprawy, uniemożliwia kontrolę kasacyjną wyroku i odtworzenie jego

sfery motywacyjnej; c) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2, 382,

391 § 1 k.p.c. ponieważ braki uzasadnienia uniemożliwiają kontrolę, czy w postępo-

waniu apelacyjnym nie doszło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów,

co ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę kasacyjną

wyroku i ustalenia jego sfery motywacyjnej”. W związku z tymi zarzutami skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacj, ewentualnie przekaza-

nie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogą zostać uwzględnione.

Dotyczą one wadliwej oceny dowodów, błędów w ustaleniach faktycznych oraz nie-

zachowania wymagań, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z

art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zarzuty w tym zakresie nie podlegają więc roz-

poznaniu przez Sąd Najwyższy. Ewentualne wady uzasadnienia wyroku nie są uchy-

bieniami, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.),

gdyż uzasadnienie sporządza się po wydaniu wyroku, kiedy wynik sprawy jest już

przesądzony. Zarzuty w tym zakresie również nie mogą stanowić samodzielnej pod-

stawy skargi kasacyjnej.

Przytaczając podstawę naruszenia prawa materialnego skarżący dość przy-

padkowo wskazał jako naruszone liczne przepisy Konstytucji RP, naruszenie to po-

lega - jego zdaniem - na nierespektowaniu praw nabytych. Ochrona praw nabytych

jest istotnie jedną z podstawowych zasad praworządnego państwa i zasadę zaufania

do państwa wyprowadza się z treści art. 2 Konstytucji RP a nie z przepisów wskaza-

nych w skardze kasacyjnej. Jednakże ochroną objęte są tylko prawa słusznie nabyte,

zatem przepisy prawa przewidujące możliwość pozbawienia praw nabytych niesłusz-

nie nie pozostają w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi. W zakresie nabycia

prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, które zostało przyznane prawomocną

decyzją organu rentowego, możliwość ponownego ustalenia prawa do świadczeń, w

tym możliwość odmowy przyznania uzyskanego uprzednio prawa, przewiduje przepis

art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Jed-

nakże zmiana w prawie do świadczeń może nastąpić tylko w warunkach ściśle okre-

ślonych w tym przepisie.

Przepis art. 114 ust. 1 stanowi, że prawo do świadczeń lub ich wysokość

ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli

po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe

dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają

wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Na podstawie tego przepisu po-

stępowanie o ponowne ustalenie prawa do świadczeń może zostać wszczęte tylko w

dwóch przypadkach - przedłożenia nowych dowodów, czyli dowodów, którymi organ

7

rentowy nie dysponował w poprzednim postępowaniu, oraz ujawnienie okoliczności

istniejących przed wydaniem decyzji a nieuwzględnionych przez organ rentowy. Je-

żeli nie pojawią się nowe dowody lub nie ujawnią się nowe okoliczności, nie jest do-

puszczalne wszczęcie postępowania na podstawie art. 114 ust. 1. Na tle tego prze-

pisu aktualna jest uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5

czerwca 2003 r., III UZP 5/03 (OSNP 2003 nr 18, poz. 442), stwierdzająca, że od-

mienna ocena dowodów dołączonych do wniosku o emeryturę lub rentę przeprowa-

dzona przez organ rentowy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadcze-

nie, nie jest okolicznością uzasadniającą wszczęcie z urzędu postępowania o po-

nowne ustalenie prawa do świadczeń. W świetle tej uchwały nie jest dopuszczalne

ponowne ustalenie prawa do świadczeń tylko z tej przyczyny, że organ rentowy w

wyniku ponownej oceny dowodu uzna go za niewiarygodny, lub też poweźmie wąt-

pliwości co do jego wiarygodności i przeprowadzi postępowanie dowodowe w celu

ponownego sprawdzenia stwierdzonych tym dowodem okoliczności.

W niniejszej sprawie nie pojawiły się ani nowe dowody, ani nie zostały ujaw-

nione nieuwzględnione dotychczas okoliczności. Podstawą wszczęcia postępowania

przez organ rentowy była notatka służbowa z dnia 8 marca 2005 r. podpisana przez

głównego specjalistę do spraw emerytur i rent treści następującej: „proszę o analizę

dokumentów mających wpływ na przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w

szczególnych warunkach na stanowisku dozoru inżynieryjno-technicznego na budo-

wie i zajęcia ponownego stanowiska z uwzględnieniem wytycznych przekazywanych

na szkoleniach”. Kolejną czynnością organu rentowego było skierowanie w dniu 30

marca 2005 r. pisma do pracodawcy wnioskodawcy z prośbą o udzielenie informacji,

w jakich okresach i na jakich stanowiskach wnioskodawca wykonywał pracę w

szczególnych warunkach oraz jaki był charakter wykonywanej przez niego pracy. W

odpowiedzi z dnia 7 kwietnia 2005 r. pracodawca wnioskodawcy wskazał stanowiska

wymienione w świadectwie pracy wyjaśniając, że praca na tych stanowiskach była

wykonywana w szczególnych warunkach. Po otrzymaniu tej odpowiedzi organ rento-

wy wydał zaskarżoną decyzję, a zakresy czynności wnioskodawcy były żądane już

po wniesieniu przez wnioskodawcę odwołania od tej decyzji. Jeżeli podstawą do

wszczęcia postępowania były wątpliwości co do wiarygodności świadectwa pracy

(prawdziwości zamieszczonych w nim danych), to nie była to wystarczająca podsta-

wa do zastosowania art. 114 ust. 1. Wszystkie ewentualne wątpliwości mogły być

wyjaśnione w poprzednim postępowaniu. Jeżeli dokument został uznany za praw-

8

dziwy i wiarygodny, organ rentowy nie mógł zmienić prawomocnej decyzji w oparciu

o „wytyczne przekazywane na szkoleniach”. W tych warunkach nie mógł być zasto-

sowany przepis art. 114 ust. 1, a ewentualna zmiana w prawie do świadczeń mogła

nastąpić tylko w oparciu o przepis art. 114 ust. 1a.

Ten ostatni przepis został dodany ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) i stanowi, że przepis ust. 1 stosuje się

odpowiednio, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone do-

wody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wy-

sokości. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane

w wyniku błędu organu rentowego (na przykład podwójnego uwzględnienia tych sa-

mych okresów zatrudnienia u różnych pracodawców) lub w wyniku pominięcia usta-

lenia istotnych okoliczności (na przykład niezbadania spełnienia jednego spośród

kilku wymaganych warunków). W niniejszej sprawie przepis ten mógłby być zastoso-

wany, gdyby świadectwo pracy nie zawierało wszystkich danych wymaganych do

ustalenia wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach. W

świadectwie tym zostały wskazane okresy wykonywania pracy w szczególnych wa-

runkach i stanowiska zajmowane przez wnioskodawcę, na których stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy wykonywał dozór inżynieryjno-techniczny na budowie na sta-

nowisku wymienionym w wykazie A dziale XIV poz. 24 załącznika do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W dalszej

części wymienione są pozycje resortowego wykazu stanowisk, na których wykony-

wane są prace w szczególnych warunkach. W wykazie A dziale XIV poz. 24 wymie-

niona jest kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór

inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wy-

konywane są prace wymienione w wykazie. W odniesieniu do budownictwa chodzi tu

o dozór inżynieryjno-techniczny nad robotami wymienionymi w dziale V wykazu A.

Po skonfrontowaniu wskazanych w świadectwie pracy stanowisk wymienionych w

wykazie resortowym ze stanowiskami wymienionymi w wykazie A można stwierdzić,

że chodzi tu o prace wymienione w dziale V poz. 5 - prace przy montażu konstrukcji

metalowych na wysokości. W dziale XIV poz. 24 za pracę w szczególnych warun-

kach zostało uznane samo wykonywanie dozoru inżynieryjno- technicznego w okre-

ślonych obiektach i nie jest wymagane wykonywanie pracy w „warunkach, w których

9

nie są zachowane higieniczne normy pracy”, jak to twierdzi organ rentowy, lub „stale i

bezpośrednio przy stanowisku wymienionym w wykazie”, jak stwierdza Sąd Apela-

cyjny. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla

zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawno-

ści psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Za taką pracę

został uznany w wykazie A dozór inżynieryjno-techniczny nad pracami wykonywa-

nymi w warunkach zagrażających bezpieczeństwu, jakimi są prace przy montażu

konstrukcji metalowych na wysokości. Osoba wykonująca taki dozór nie musi stale

przebywać na stanowiskach, gdzie jest wykonywana praca, w zakresie jej obowiąz-

ków musi być przewidziane sporządzanie dokumentacji, planów organizacyjnych i

innych czynności. Ponoszenie odpowiedzialności za wykonywanie pracy, w której

każdy błąd techniczny może narazić na niebezpieczeństwo pracowników i inne

osoby, zostało uznane za wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Podobny

pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w niepublikowanym jeszcze wyroku z dnia 4

października 2007 r., I UK 111/07, stwierdzając, że objęcie nadzorem lub kontrolą

także innych prac niż wymienione w wykazie A nie wyłącza zakwalifikowania samego

nadzoru lub kontroli jako pracy w szczególnych warunkach, jeżeli te inne prace nie

są na danym oddziale lub wydziale podstawowe. W sytuacji, gdy dozór inżynieryjno-

techniczny jest pracą w szczególnych warunkach i praca wnioskodawcy polegająca

na dozorze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie było żad-

nej potrzeby ustalania, ile czasu poświęcał on na bezpośredni nadzór nad pracowni-

kami, a ile na inne czynności, które również były związane z tym dozorem. Świa-

dectwo pracy zawierało więc pełne dane pozwalające na stwierdzenie, że we wska-

zanych w nim okresach wnioskodawca wykonywał prace wymienione w wykazie A

dziale XIV poz. 24 załącznika do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w wa-

runkach określonych w § 2 tego rozporządzenia - stale i w pełnym wymiarze czasu

pracy. Nie można zatem uznać, że przedłożone w poprzednim postępowaniu dowody

nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury. W związku z tym przepis art.

114 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach również nie stanowił podstawy do

wszczęcia z urzędu postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczeń.

W sytuacji, gdy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej prawo do eme-

rytury nie przedstawiono nowych dowodów ani nie ujawniono nieuwzględnionych

10

poprzednio okoliczności, a uznane poprzednio za wiarygodne dowody dawały pod-

stawy do przyznania tego prawa, organ rentowy nie może z urzędu wszcząć postę-

powania o ponowne ustalenie prawa do świadczeń w trybie art. 114 ust. 1 i ust. 1a.

Organ rentowy wydał decyzję niezgodnie z tymi przepisami, zatem słusznie Sąd

pierwszej instancji zmienił tę decyzję i przywrócił wnioskodawcy prawo do emerytury.

Decyzja jest sprzeczna z prawem także z innych przyczyn. Jeżeli postępowanie zo-

stało wszczęte na podstawie art. 114 ust. 1 lub ust.1a, powinno być ono zakończone

decyzją zmieniającą uprzednio ustalone prawo, w tym wypadku decyzją odmawiają-

cą przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury. Tymczasem organ rentowy bez

podstawy prawnej wstrzymał dalszą wypłatę emerytury. Przepis art. 134 ust. 1 pkt 4

stanowi, że wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli okaże się, że prawo do świad-

czeń nie istniało. Podstawą do zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie decyzją

braku prawa do świadczeń, a w tym przypadku decyzja w trybie art. 114 ust. 1 lub

ust. 1a nie została wydana. Oddalenie przez Sąd Apelacyjny odwołania od niezgod-

nej z prawem decyzji organu rentowego nastąpiło z naruszeniem art. 114 ust. 1 i 1a

ustawy o emeryturach i rentach. Ponieważ nie było podstaw do zastosowania tych

przepisów i w konsekwencji zbędne było prowadzenie postępowania co do wykony-

wania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach, nie ma potrzeby usto-

sunkowania się do pozostałych zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesio-

nych w skardze kasacyjnej.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. uchylił zaskar-

żony wyrok i oddalił apelację organu rentowego.

========================================