II CSK 405/07

Sygn. akt II CSK 405/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa F. M.

przeciwko A. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 r., w uwzględnieniu apelacji

pozwanego A. K., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 20 lipca 2006 r. w ten

sposób, że zasadzoną tym wyrokiem na rzecz powoda F. M. kwotę 79.926,73 zł z

ustawowymi odsetkami obniżył do kwoty 21.252,07 zł, oddalił powództwo w części

dotyczącej różnicy między tymi kwotami, zmienił zawarte w tym wyroku rozstrzygnięcie

2

o kosztach postępowania, oddalił apelację w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach

procesu w instancji odwoławczej.

Rozstrzygnięcie to jest wynikiem przyjęcia, że pozwany, na podstawie art. 23 ust.

1 (w brzmieniu pierwotnym) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i

egzekucji (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) ponosi

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną powodowi. Pozwany, jako komornik, w toku

postępowania egzekucyjnego wyegzekwował bowiem od powoda należność nieobjętą

tytułem wykonawczym w postaci ugody sądowej zaopatrzonej w klauzulę wykonalności,

która tylko co do kwoty 6.500 zł (którą powód zapłacił dobrowolnie w toku postępowania

egzekucyjnego) stanowiła tytuł wykonawczy. Szkoda wyrządzona powodowi wyraża się

kwotą 72.105,75 zł, na którą składa się, wyegzekwowana z rachunku bankowego kwota

1529,75 zł i wartość ciągnika siodłowego sprzedanego w toku egzekucji, wynosząca

70.576,00 zł. Według Sądu Apelacyjnego pozwany, przekazując wierzycielowi kwotę

wyegzekwowaną od powoda zwolnił go z długu, który powód uznał w ugodzie sądowej

[należność z faktury nr (…)/01 z dnia 8 lutego 2001 r. powiększona o 20.000 zł], wobec

czego powód nie poniósł w tym zakresie szkody. Spowodowało to obniżenie

odszkodowania zasądzonego przez Sąd pierwszej instancji o kwotę 58.674,66 zł.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji,

zmniejszającej odszkodowanie zasądzone na rzecz powoda i oddalające w tym zakresie

powództwo zaskarżył skargą kasacyjną powód. Podstawami skargi kasacyjnej są:

naruszenie prawa materialnego, a to art. 518 § 1 i art. 519 § 1 i 2 k.c. przez ich

niezastosowanie oraz art. 361 § 1 i 2 k.c. „przez błędną wykładnię przepisu w zakresie

zdefiniowania czasu powstania szkody, tj. przez nieprzyjęcie, że w momencie dokonania

sprzedaży zajętego ciągnika siodłowego oraz przelania środków z rachunku bankowego

wystąpiła szkoda, a komornik stał się z tego tytułu dłużnikiem (podmiotem

odpowiedzialnym do naprawienia szkody) powoda” oraz naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 776 k.p.c. „przez faktyczne uznanie prawa komornika do

dokonania czynności egzekucyjnej polegającej na spłaceniu wierzyciela dłużnika,

pomimo nieistnienia tytułu wykonawczego”. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji w całości, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Niezrozumiały jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 776 k.p.c. W sprawie

ustalone zostało, że pozwany prowadził egzekucję należności przewyższającej 6.500 zł

z naruszeniem tego przepisu i z tego względu stwierdzona została jego

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną powodowi. Jak wynika z uzasadnienia skargi

kasacyjnej skarżący stwierdzenia tego nie podważa. Zarzuca jedynie wadliwość

przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że pozwany przekazując wierzycielowi

wyegzekwowaną kwotę zwolnił w tym zakresie powoda z jego długu wobec wierzyciela,

co spowodowało obniżenie odszkodowania zasądzonego przez sąd pierwszej instancji.

Kwestia ta nie pozostaje jednakże w jakimkolwiek związku z przepisem art. 776 k.p.c.

Zarzut skargi kasacyjnej jego naruszenia należy zatem uznać za niezasadny.

Przyjmując, że powód nie poniósł szkody w zakresie, w jakim pozwany

przekazując wierzycielowi wyegzekwowaną kwotę zwolnił powoda z długu wobec

wierzyciela, Sąd Apelacyjny, choć wyraźnie nie nazwał tak tego, zastosował znaną

prawu polskiemu zasadę kompensacji szkody z korzyścią uzyskaną

przez poszkodowanego (compensatio lucri cum damno). Pozwala ona na zmniejszenie

odszkodowania należnego poszkodowanemu o wartość korzyści jaką uzyskał

poszkodowany na skutek zdarzenia, które spowodowało szkodę.

Nie może być wątpliwości, że pozwany, bezpodstawnie przekazując wierzycielowi

kwotę wyegzekwowaną od powoda, rozdysponował środkami należącymi do powoda i

nie działał jako osoba trzecia wymieniona w art. 518 § 1 pkt 1-4 k.c. Nie może więc być

mowy o wstąpieniu przez niego w prawa zaspokojonego wierzyciela na podstawie

wymienionego przepisu, co mogłoby oznaczać, że powód, aczkolwiek został zwolniony z

zobowiązania wobec swego wierzyciela, to jest zobowiązany wobec pozwanego, a

zatem doznana przez niego szkoda nie uległa zmniejszeniu o wartość tego

zobowiązania.

Oczywiście nie można uznać, że w okolicznościach sprawy doszło do przejęcia

przez pozwanego długu powoda wobec jego wierzyciela już tylko z tego względu, że nie

została zawarta stosowna umowa i brak było koniecznej zgody dłużnika (powoda) lub

wierzyciela (art. 519 § 2 k.c.). Bezprzedmiotowe jest zatem rozważanie skutków

prawnych przejęcia długu (art. 519 § 1 k.c.).

Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 518 § 1 i art. 519 § 1 i 2 k.c. przez ich

niezastosowanie nie mogą zatem uzasadniać uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Kwestia kompensacji szkody z korzyścią uzyskaną przez poszkodowanego nie

mieści się w granicach regulacji zawartej w art. 361 § 1 k.c. Wprawdzie jest ona objęta

4

regulacją zawartą w art. 361 § 2 k.c., ale sformułowanie przez skarżącego podstawy

kasacyjnej naruszenia tego przepisu przez błędną wykładnię w żaden sposób nie

pozwala na przyjęcie, że jest to zarzut dotyczący wykładni w zakresie przyjętej przez

Sąd Apelacyjny dopuszczalności – co do zasady – dokonania kompensacji szkody z

korzyścią uzyskaną przez powoda, bądź przesłanek zastosowania tej kompensacji. W

każdym razie chwila wyrządzenia szkody jest bez znaczenia dla możliwości

skompensowania szkody z korzyścią, jeżeli zachodzą przesłanki uzasadniające taką

kompensatę.

Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. jest związany granicami

podstaw kasacyjnych. Wspomniane – niejasne – sformułowanie podstawy kasacyjnej

naruszenia art. 361 § 1 i 2 k.c. nie zostało bliżej wyjaśnione w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej. Zarzut objęty tą podstawą nie uzasadnia uznania, że zaskarżony wyrok

wydany został z naruszeniem wymienionych przepisów.

Z wymienionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814

k.p.c.).