I CSK 477/07

Sygn. akt I CSK 477/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Z. J. i W. J.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Budownictwa,

obecnie Ministra Infrastruktury

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 lutego 2007 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda W. J. kwotę

3.600,- (trzytysiącesześćset) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 r. zasądził od

pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powodów Z. J. i W.a J. w określonych

częściach w sumie kwotę 1 418.647,- złotych, na którą składało się odszkodowanie

w wysokości 1 284,916,- złotych za utratę własności 6 lokali mieszkalnych w

budynku przy ul. N. [...] w W. oraz odszkodowanie w wysokości 133.731,- złotych z

tytułu utraty korzyści w postaci czynszu najmu, który powodowie mogliby otrzymać

w okresie od dnia 1 listopada 1997 r. do dnia 30 września 2005 r. Sąd Okręgowy

ustalił, że w części dotyczącej lokali mieszkalnych, odnośnie do których roszczenia

powodów zostały uwzględnione, decyzja administracyjna z 1956 roku odmawiająca

ojcu powodów przyznania prawa własności czasowej gruntu została uznana przez

Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w decyzji z dnia 27 października

1998 r. za wydaną z naruszeniem prawa, co uprawniało powodów do

odszkodowania przewidzianego w art. 160 kpa w zw. z art. 5 ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny – (Dz.U. Nr 162, poz.

1692). Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r.

sygn. akt K 20/02 rozstrzygający o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 160 § 1

kpa w części przewidującej ograniczenie odszkodowania do szkody rzeczywistej

ale jednocześnie stwierdzający, że niezgodność dotyczy szkód powstałych od dnia

wejścia w życie Konstytucji RP Sąd Okręgowy uznał za usprawiedliwione

roszczenia powodów nie tylko w części obejmującej wartość 6 lokali mieszkalnych

sprzedanych przez Skarb Państwa osobom trzecim, ale także w zakresie

utraconych korzyści z najmu za okres przypadający po dniu 17 października 1997 r.

Powyższe stanowisko podzielił Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 13

lutego 2007 r. apelację pozwanego oddalił.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego – art. 160 § 1 kpa przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że w związku z wydaniem w 1956 roku wadliwej decyzji Skarb Państwa

ponosi odpowiedzialność za korzyści utracone od dnia 17 października 1997 r.

3

Ponadto, zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 6 ust. 1 ustawy z dnia

15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez

funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) w zw. z art. 4 ust. 1 tej

ustawy i art. XXVI przepisów wprowadzających k.c. przez niezastosowanie tych

przepisów i nieuwzględnienie, że roszczenie powodów uległo prekluzji. Skarżący

wskazał na potrzebę wykładni art. 160 § 1 k.p.c. i powołał się na istnienie

poważnych wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie sądów odnośnie do

kwestii odpowiedzialności za utracone korzyści w przypadku gdy wadliwa decyzja

administracyjna została wydana przed wejściem w życie Konstytucji RP. Wnosił

o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez

uwzględnienie apelacji i oddalenie powództwa, albo uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

względnie o uchylenie tego wyroku w części oddalającej apelację co do utraconych

korzyści i oddalenie powództwa o zapłatę kwoty 133.731,- złotych, albo uchylenie

zaskarżonego wyroku co do utraconych korzyści i w tym zakresie przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za bezzasadną.

Zarzucając błędną wykładnię art. 160 k.p.a. skarżący nie wskazał w czym

miałoby się wyrażać błędne rozumienie treści lub znaczenia wymienionego

przepisu co czyniło bezprzedmiotowym osąd zaskarżonego wyroku pod kątem

zarzutu błędnej wykładni. W rzeczy samej – jak wynika z uzasadnienia skargi

kasacyjnej – skarżący kwestionuje rozumienie przez Sąd Apelacyjny wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r. w części dotyczącej skutków

stwierdzonej niezgodności art. 160 k.p.a. z Konstytucją nie dostrzegając – że

Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie przesądził, a Sąd Apelacyjny prawidłowo

przyjął, iż od dnia 17 października 1997 r. uregulowanie przewidziane w art. 160 § 1

k.p.a. dotyczy nie tylko szkody rzeczywistej będącej następstwem niezgodnego

z prawem działania organu władzy publicznej, ale także szkody w postaci lucrum

cessans, która powstała w okresie po wejściu w życie Konstytucji. Również wbrew

stanowisku skarżącego, wyrażając powyższy pogląd Trybunał Konstytucyjny nie

uwarunkował możności dochodzenia odszkodowania z tytułu utraconych korzyści

od daty wydania wadliwej decyzji administracyjnej, ani tego rodzaju zależności nie

4

przyjął Sąd Najwyższy w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 25 stycznia

2006 r. I CK 273/05.

W rozpoznawanej sprawie odszkodowanie zasądzone z tytułu utraconych

korzyści obejmuje okres po wejściu w życie Konstytucji i dotyczy czynszu najmu

jaki w tym okresie powodowie mogliby uzyskać gdyby nie zostali bezprawnie

pozbawieni należnych im praw. Nie może być wątpliwości, że jakkolwiek ten rodzaj

uszczerbku w majątku powodów (ich poprzednika prawnego) stał się ich udziałem

już z momentem wydania w 1956 roku odmownej decyzji, to konkretna szkoda

wyrażająca się w nieotrzymaniu czynszu w okresie od dnia 1 listopada

1997 do dnia 30 września 2005 r. w kwocie 133.731,- złotych powstała dopiero

po wejściu w życie Konstytucji RP i - jak trafnie ocenił to Sąd Apelacyjny

w zaskarżonym wyroku - mogła być przedmiotem skutecznego dochodzenia jej

naprawienia.

Bezpodstawny był także zarzut dotyczący naruszenia ustawy z dnia

15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez

funkcjonariuszów państwowych; wymieniona ustawa nie znajdowała w niniejszej

sprawie zastosowania.

Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku decyzji

administracyjnej wydanej z naruszeniem prawa została uregulowana w art. 160

k.p.a. (pierwotne oznaczenie - art. 140 k.p.a.), który, jako lex specialis na tle

unormowań dotyczących odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez

funkcjonariuszy państwowych, został wprowadzony do systemu prawa ustawą

z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 4, poz. 8) i choć

został uchylony ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 162, poz. 1692) znajdował

zastosowanie w niniejszej sprawie (art. 5 w/w ustawy zmieniającej k.c.). Od wejścia

w życie uregulowania przewidzianego w art. 160 k.p.a. (tj. od dnia 1 września

1980 r.) możliwe stało się więc dochodzenie w specjalnym trybie odszkodowania

od Skarbu Państwa za szkodę wywołaną decyzją, której wadliwość została

następnie stwierdzona, zaś przesłankami warunkującymi zasadność roszczenia

5

były: istnienie szkody (z tym, że za okres do dnia 17 października 19997 r. tylko

szkody w postaci damnum emergens), istnienie związku przyczynowego pomiędzy

wydaniem określonej decyzji i szkodą, uzyskanie po dniu 1 września 1980 r.

orzeczenia organu administracji publicznej stwierdzającego wydanie decyzji

z naruszeniem prawa, wyczerpanie trybu administracyjnego przewidzianego

w art. 160 § 3, 4 i 5 k.p.a. O powstaniu pomiędzy poszkodowanym i Skarbem

Państwa stosunku prawnego stanowiącego podstawę roszczeń

odszkodowawczych związanych z wadliwą decyzją administracyjną można więc

mówić generalnie dopiero od dnia 1 września 1980 r., zaś w rozpoznawanej

sprawie - od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca wydanie w

1956 roku decyzji z naruszeniem prawa. Wcześniej, w szczególności w roku 1956,

ten stosunek prawny nie powstał, ponieważ brak było przedmiotowego

szczególnego unormowania, na podstawie którego powodowie dochodzą

odszkodowania; samo powstanie w 1956 roku szkody istniejącej w czasie

orzekania przez Sąd Apelacyjny nie wiązało stron niniejszego postępowania w taki

stosunek prawny, który by podlegał ocenie na podstawie art. 160 k.p.a., bo w 1956

roku powyższy przepis nie obowiązywał.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

(art. 39814

k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c.