II PK 153/07

Wyrok z dnia 5 lutego 2008 r.

II PK 153/07

Odbywanie przez absolwenta stażu na podstawie art. 37b ustawy z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) jest szczególnym rodzajem zatrudnienia,

odrębnym od zatrudnienia na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.).

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego

2008 r. sprawy z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego

w W. oraz Edyty P. przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych [...] w Ś. o ustalenie, na

skutek skargi kasacyjnej Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w

W. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdni-

cy z dnia 28 grudnia 2006 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W. działający jako organiza-

cja społeczna na rzecz pracownika Edyty P., w pozwie złożonym przeciwko Zespo-

łowi Szkół Zawodowych [...] w Ś., domagał się ustalenia, że pozwanego wiązał z pra-

cownikiem stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, na

stanowisku nauczyciela w okresie od dnia 6 marca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2000

r. Pełnienie przez powódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z

dnia 28 lutego 2000 r. zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodo-

wych [...] w Ś. w przedmiocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na

stanowisku nauczyciela matematyki. Na podstawie powyższej umowy oraz skiero-

wania Powiatowego Urzędu Pracy w Ś. z dnia 6 marca 2000 r. Edyta P. rozpoczęła

2

odbywanie stażu absolwenckiego u strony pozwanej. Staż na stanowisku nauczy-

ciela matematyki powódka pełniła w okresie od dnia 6 marca do 31 sierpnia 2000 r.

Wyrokiem z 11 września 2006 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Świdnicy oddalił powództwo. Sąd stwierdził, że w myśl art. 189 k.p.c.

powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

lub prawa gdy ma w tym interes prawny, a skoro powódka domagała się ustalenia

istnienia stosunku pracy łączącego ją ze stroną pozwaną w związku z toczącym się

przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu postępowaniem z jej

skargi na decyzję D. Kuratora Oświaty w sprawie stwierdzenia nieważności aktu na-

dania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, Sąd uznał, że brak

jest po stronie powódki interesu prawnego w sytuacji, gdy możliwe są inne formy

ochrony jej praw. Powyższa okoliczność powodowała zatem, w myśl wyżej powoła-

nego przepisu, oddalenie żądania. Niezależnie jednak od powyższego, powództwo

było także niezasadne z innych przyczyn. W niniejszej sprawie zastosowanie miały

przepisy ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,

(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 1) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 15 kwietnia 1996 r., w sprawie szczegółowych warunków odbywania u praco-

dawcy stażu przez bezrobotnego absolwenta. Zgodnie z art. 37b tej ustawy starosta

mógł na wniosek lub za zgodą absolwenta skierować go do odbycia u pracodawcy

stażu przez okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Staż odbywał się na podstawie

umowy zawartej przez starostę z pracodawcą. Nadzór nad odbywaniem stażu przez

absolwenta sprawował starosta. Absolwentowi w okresie odbywania stażu przysługi-

wało stypendium w wysokości zasiłku, wypłacane przez starostę. W tym stanie rze-

czy, wbrew twierdzeniom powódki, Sąd stwierdził, że sam fakt pełnienia stażu na

stanowisku nauczyciela i wykonywanie w związku z tym określonych czynności nie

prowadzi do zastosowania ustawy - Karta Nauczyciela.

Od powyższego wyroku apelację złożył Ogólnopolski Akademicki Związek

Zawodowy w W., zaskarżając go w całości.

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006r. Sąd Okręgowy stwierdził, że apelacja

strony powodowej nie zasługiwała na uwzględnienie - w przedmiocie ustalenia, że

stronę pozwaną z powódką łączyła umowa o pracę na czas określony - i podlegała

oddaleniu. Sąd nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji jakoby powódka nie

miała interesu prawnego w ustaleniu istnienia stosunku pracy ze stroną pozwaną.

Jednakże pomimo istnienia interesu prawnego, przepisy prawa materialnego nie po-

3

zwalały w ocenie Sądu drugiej instancji, na ustalenie, iż powódka świadczyła u po-

zwanej pracę na podstawie zawartej z nią umowy o pracę. Obowiązująca w spornym

okresie (według stanu na marzec 2000 r.) ustawa z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu

i przeciwdziałaniu bezrobociu w art. 2 ust 1 pkt 21a stanowiła, że staż to nabywanie

umiejętności praktycznych do wykonywania pracy poprzez wykonywanie zadań w

miejscu pracy przez absolwenta bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Po-

wódka została skierowana na staż na podstawie wyżej wskazanej ustawy, a odbycie

stażu było warunkiem skorzystania z uprawnień w niej określonych, między innymi

prawa do stypendium. Ustawa powyższa regulowała sytuację prawną osób bezro-

botnych, a oczywiste jest, że nie można być równocześnie osobą bezrobotną i za-

trudnioną na podstawie umowy o pracę. W takiej sytuacji argumenty podniesione w

apelacji, wskazujące na przepisy ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - w

świetle których, według strony powodowej, nie było innej możliwości zatrudnienia

powódki w charakterze nauczyciela, niż na podstawie umowy o pracę - były błędne.

Status prawny powódki uregulowany był w przepisach wyżej wskazanej ustawy o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, powódka była bowiem w spornym okresie

osobą bezrobotną.

Strona powodowa wniosła skargę kasacyjną zarzucając powyższemu orze-

czeniu naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1

i 4 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w ramach czasowych ni-

niejszego przypadku (rok 2000), art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia1994 r. o zatrud-

nieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i art. 58 k.c. w związku z umową pomiędzy Sta-

rostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych w Ś. o odbywanie stażu przez bezrobotnego

absolwenta na stanowisku nauczyciela matematyki. Strona powodowa utrzymuje, że

stanowisko nauczyciela w publicznej szkole można objąć wyłącznie w drodze nawią-

zania stosunku pracy pomiędzy nauczycielem i szkołą, a Karta Nauczyciela kwestie

te w „rozdziale 4 Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy", reguluje w spo-

sób wyczerpujący i zupełny, a więc powierzenie stanowiska nauczyciela w drodze

stażu bezrobotnego absolwenta jest niedopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie podsta-

wowy problem, jaki należało rozstrzygnąć, sprowadzał się do kwestii dopuszczalno-

4

ści powierzenia obowiązków nauczyciela w szkole publicznej bez nawiązywania z

nim stosunku pracy na podstawie art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela - co w niniejszej

sprawie miało miejsce na podstawie art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o za-

trudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Innymi słowy, należy rozważyć, czy dopusz-

czalne jest wykonywanie obowiązków nauczyciela na postawie szczególnych przepi-

sów. Tym samym należy poddać ocenie treść przepisów składających się na „zakres

stosowania ustawy", do którego odwołuje się art. 1 ustawy - Karta Nauczyciela.

Przepis ten w stosunku do nauczycieli posługuje się terminem „zatrudnieni” i wska-

zuje, że przepisy ustawy stosuje się do nauczycieli zatrudnionych we wskazanych

tym przepisem placówkach oświaty. Pojęcie to nie przesądza o tym, na jakiej pod-

stawie nawiązuje się stosunek pracy z nauczycielem. Z kolei w myśl art. 10 ust. 1,

stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie mianowania lub umowy

o pracę. Nie oznacza to jednak, że świadczenie pracy przez nauczyciela zatrudnio-

nego w placówkach określonych w art. 1 ustawy może odbywać się wyłącznie na

zasadach określonych w art. 10 ust. 1. Zgodzić się trzeba, że zgodnie z ust. 1 art. 1,

nauczyciele zatrudnieni w szkołach publicznych podlegają wyłącznie (co do zasady)

tej ustawie, a więc także zastosowanie w stosunku do nich ma art. 10 ust 1. Jednak-

że nie można utożsamiać użytego w tym przepisie pojęcia „zatrudnieni” z nawiąza-

niem stosunku pracy wyłącznie na takiej podstawie, skoro w kolejnych ustępach wy-

żej wymienionego przepisu ustawodawca posługuje się pojęciem „zatrudnieni”, także

w stosunku do nauczycieli, do których ustawa nie ma pełnego zastosowania. I tak

tylko w zakresie określonym ustawą podlegają jej nauczyciele zatrudnieni w orga-

nach administracji (ust. 2 pkt 1), nauczyciele zatrudnieni w placówkach publicznych

(ust. 2 pkt 1a oraz pkt 2 lit. a), nauczyciele zatrudnieni w placówkach niepublicznych

(ust. 2 pkt 2 lit.b.). Przy czym do żadnej grupy tych nauczycieli, zgodnie z art. 91a -

art. 91b, nie ma zastosowania art. 10 ust 1. Tak na przykład zakres stosowania

ustawy jest ograniczony w stosunku do zatrudnionych nauczycieli w szkole niepu-

blicznej o uprawnieniach szkoły publicznej w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązko-

wego wymiaru zajęć. W stosunku do nich zastosowanie mają wyłącznie przepisy art.

6, art. 9-9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 26, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 3, 4 i 6

i art. 75-85. (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit b w związku z art. 91b ust 1 pkt 4 Karty Nauczy-

ciela). Ponadto dopuszczalne jest także świadczenie pracy przez tych nauczycieli na

podstawie umów cywilnoprawnych - por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20

września 1994 r., I PZP 37/94 (OSNAPiUS 1995 nr 7, poz. 86). Mając powyższe na

5

uwadze należy stwierdzić, że poza wskazanymi w ustawie wyjątkami, do których nie

ma zastosowania przepis art. 10 ust. 1, nauczyciel zatrudniony w szkole nie może

wykonywać pracy na innej podstawie, niż umowy o pracę lub mianowanie. Niemniej

jednak, w sytuacji gdy zatrudnienie (rozumiane jako powierzenie obowiązków nau-

czycielskich) wynika z innej podstawy prawnej, a podstawą tą jest akt prawny rangi

ustawowej, który w sposób szczególny reguluje tę kwestię - to przyjmując, że pojęcie

„zatrudnieni” nauczyciele użyte w art. 1 Karty Nauczyciela nie przesądza o nawiąza-

niu stosunku pracy na zasadach określonych w ustawie - stwierdzić należy, że samo

powierzenie obowiązków nauczyciela w szkole bez nawiązania stosunku pracy w

myśl art. 11 Karty Nauczyciela nie oznacza, że z mocy prawa nawiązał się taki sto-

sunek tylko dlatego, że nauczyciel pełni obowiązki w szkole publicznej (art. 1 ust 1).

W niniejszej sprawie powódka została skierowana na staż na podstawie ustawy z 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Pełnienie przez po-

wódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2000

r., zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych [...] w Ś. w przed-

miocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na stanowisku nauczyciela

matematyki. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 21a wyżej wymienionej ustawy, pełnienie

obowiązków nauczyciela w szkole publicznej odbywało się bez nawiązania stosunku

pracy z pracodawcą - dyrektorem szkoły. Tym samym norma prawna rangi ustawo-

wej wykluczała możliwość nawiązania stosunku pracy pomiędzy powódką a dyrekto-

rem szkoły na podstawie art. 11 w związku z art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela. Mając

powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przepis art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowił lex specialis w stosun-

ku do przepisów Karty Nauczyciela regulujących zasady zatrudnienia nauczyciela w

szkole publicznej, a tym samym status prawny powódki uregulowany był w przepi-

sach wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

========================================