I CSK 427/07

Sygn. akt I CSK 427/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Miasta W.

przeciwko Prywatnemu Zarządowi Mieszkaniami Spółce z o.o. w W.

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 2.06.2006 r. ustalił nieistnienie umowy

sprzedaży udziałów w spółce z o.o. „Gminna Gospodarka Komunalna O.” z siedzibą w

W. zawartej w dniu 8.11.2002 r. pomiędzy W. a „Prywatnym Zarządem Mieszkaniami”

spółką z o.o. z siedzibą w W. W sprawie tej ustalono, co następuje:

2

W dniu 19 września 2002 r. Rada Gminy W. podjęła uchwałę Nr

1891/LXXXII/2002 w sprawie wyrażenia zgody na zbycie 100% udziałów w spółce

„Gminna Gospodarka Komunalna O.” sp. z o.o. z siedzibą w W. [dalej: G.(...) sp. z o.o.] i

na wystąpienie Gminy W. z powyższej spółki. W przedmiotowej uchwale wskazano

jednocześnie, że sprzedaż do 85% udziałów nastąpi na rzecz inwestora wybranego w

trybie rokowań, zaś pozostałe 15% miało zostać zbyte (nieodpłatnie) na rzecz

uprawnionych pracowników.

Wykonanie uchwały powierzono Zarządowi Gminy W., udzielając mu także

upoważnienia do udzielenia stosownego, dalszego pełnomocnictwa Zarządowi Dzielnicy

O. Gminy W.

Uchwałą Nr (...)/02 z dnia 2 października 2002 r. Zarząd Gminy W. udzielił

pełnomocnictwa Zarządowi Dzielnicy O. Gminy W. do dokonania zbycia wszystkich

udziałów w G.(...) sp. z o.o., w tym do przeprowadzenia niezbędnych procedur

wymaganych przepisami ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych. Wykonanie uchwały powierzono Zarządowi Dzielnicy O. i Gminy W.

W tym samym dniu Zarząd Gminy W. podjął również uchwałę Nr (...)/02 w sprawie

ustalenia procedury i zasad rokowań przy zbywaniu udziałów i wystąpieniu Gminy ze

spółki G.(...) sp. z o.o. Wykonanie uchwały powierzono Zarządowi Dzielnicy O. Gminy

W.

W uchwale Nr (...)/02 z dnia 18 października 2002 r. Zarząd Gminy W. wskazał

zastępcę burmistrza Gminy W. (Wojciecha Szymborskiego) oraz członka Zarządu

Gminy W. (J. G.) jako osoby, które miały udzielić członkom Zarządu Dzielnicy O. Gminy

W. (A. B., A. B., R. R.) pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego do zawarcia umowy

sprzedaży udziałów w G.(...) Sp. z o.o. nabywcy wyłonionemu w trybie rokowań, w tym

do podejmowania wszystkich czynności, jakie okażą się niezbędne w sprawie.

W wyniku rokowań Zarząd Dzielnicy O. Gminy W. wybrał ofertę „Prywatnego

Zarządu Mieszkaniami" sp. z o.o. z siedzibą w W. [dalej jako P.(...) sp. z o.o.].

W dniu 8 listopada 2002 r. W. reprezentowane przez Zarząd Dzielnicy O. w

osobach A. B. (pełniącego obowiązki burmistrza), A. B. i R. R. (członków zarządu)

zawarło z pozwaną spółką umowę sprzedaży, na podstawie której W., jedyny wspólnik

G.(...) sp. z o.o., zbyło na rzecz P.(...) sp. z o.o. 8.402 udziały w G.(...) sp. z o.o.

(84,9975% ogólnej liczy udziałów) za cenę 436.904,00 zł (52,00 zł za jeden udział).

Powyższa umowa zawarta została w formie pisemnej z notarialnie

poświadczonymi podpisami osób, które ją podpisały.

3

W dniu 6 stycznia 2003 r. odbyło się Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników

G.(...) sp. z o.o., na którym reprezentowane było 100% kapitału zakładowego spółki,

podczas którego głosowana była m.in. uchwała w sprawie zmian w akcie założycielskim

spółki G.(...) sp. z o.o.

Zarządzeniem Nr (…)/2003 z dnia 5 lutego 2003 r. Prezydent W. odmówił

potwierdzenia ważności umowy sprzedaży udziałów w G.(...) sp. z o.o. zawartej w dniu 8

listopada 2002 r. Jednocześnie Prezydent W. udzielił pełnomocnictwa J. K. -

pracownikowi Biura Nadzoru Właścicielskiego Urzędu W. do reprezentowania W. na

Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników G.(...) sp. z o.o. zwołanym na dzień 6

lutego 2003 r. i zobowiązał ją do złożenia notariuszowi i pełnomocnikowi G.(...) sp. z o.o.

odpisów oświadczenia o odmowie potwierdzenia ważności umowy sprzedaży zawartej w

dniu 8 listopada 2002 r. Ustalono, że na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników

G.(...) sp. z o.o. w dniu 6 lutego 2003 r. pełnomocnik W. złożył oświadczenie Prezydenta

W. stanowiące załącznik nr (…) do zarządzenia Nr (…)/2003 z dnia 5 lutego 2003 r.

oraz oświadczył, że W. przysługuje 9.885 udziałów w kapitale zakładowym G.(...) sp.

z o.o., tj. 100% i że w związku z tym odbędzie Zgromadzenie jako osoba reprezentująca

jedynego wspólnika - W.

Przy zawieraniu spornej umowy powód reprezentowany był przez trzech

pełnomocników - A. B., A. B. i R. R., członków Zarządu Dzielnicy O. Gminy W., jednak

osoby te nie legitymowały się wymaganym przez przepisy o charakterze iuris cogentis

pełnomocnictwem w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Brak jest

też podstaw do przyjęcia, że w/w osoby zostały powołane do reprezentowania W. w

akcie administracyjnym, bowiem żadna z tych osób w dacie zawarcia umowy nie była

członkiem organu reprezentującego W.

Strona powodowa powołując się na treść art. 180 k.s.h. oraz art. 99 § 1 k.c.

twierdziła, że pełnomocnictwo do zbycia udziałów G.(...) sp. z o.o. powinno zostać

udzielone w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi lub w formie aktu

notarialnego, jak to przewidywała uchwała Zarządu Gminy W. z dnia 18 października

2002 r.

Pełnomocnictwo w wyżej określonej formie nie zostało przedłożone przez Zarząd

Dzielnicy O. Gminy W.

Sąd Okręgowy dokonując oceny prawnej tego stanu faktycznego podniósł, że

powodowa strona W. ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy z dnia

8.11.2002 r., albowiem istnieje niepewność co do stanu prawnego. Wskazano, że

4

podstawą prawną do podjęcia uchwały przez Radę Gminy W. z dnia 19.04.2002 r. był

art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. f i g ustawy o samorządzie gminnym (w brzmieniu sprzed

27.10.2002 r.), zaś zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 9 litera 9 tej ustawy sama czynność

zbycia udziałów w spółce G.(...) spółka z o.o. należała do kompetencji Zarządu. Zarząd

Gminy W. podjął dwie uchwały w tej sprawie z dnia 2.10.2002 r., w których udzielił

pełnomocnictwa członkom Zarządu Dzielnicy O. To udzielone pełnomocnictwo nie może

być jednak zakwalifikowane jako „upoważnienie”, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy

o samorządzie gminnym, lecz jako pełnomocnictwo oceniane na podstawie przepisów

prawa cywilnego. Skoro zaś zgodnie z art. 180 k.s.h. umowa zbycia udziałów w spółce z

o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, to w tej formie

musi być udzielone pełnomocnictwo. Takim pełnomocnikiem nie dysponowali

członkowie Zarządu Dzielnicy O. Zawarta w dniu 8.11.2002 r. umowa zbycia udziałów w

spółce dotknięta była więc bezskutecznością zawieszoną, a skoro jej potwierdzenie nie

nastąpiło w formie wymaganej dla umowy, to umowa ta stała się definitywnie nieważna.

W konsekwencji Sąd Okręgowy ustalił nieistnienie tej umowy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26.04.2007 r. dokonał zmiany zaskarżonego

wyroku jedynie o tyle, że zamiast nieistnienia umowy ustalił jej nieważność. Podzielając

ocenę prawną Sądu Okręgowego podniósł, że skoro z art. 103 § 1 k.c. wynika, że

ważność umowy zależy od potwierdzenia przez osobę w imieniu której została zawarta,

to brak potwierdzenia powoduje nieważność umowy. Błędnie więc Sąd Okręgowy ustalił

nieistnienie umowy.

Pozwana Spółka wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną zarzucając:

- nieważność postępowania z tego względu, że delegację sędziego Sądu

Rejonowego, który przewodniczył składowi Sądu Okręgowego orzekającego w I

instancji, nie udzielił Minister Sprawiedliwości;

- naruszenie art. 99 § 1, 103 § 1 i 63 § 2 k.c.

Wskazując na powyższe domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i

oddalenia powództwa względnie przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu nieważności

postępowania. Wnoszący skargę kasacyjną podnoszą, iż w składzie orzekającym Sądu

Okręgowego uczestniczył sędzia Sądu Rejonowego, którego delegacja nie została

popisana przez Ministra Sprawiedliwości. W tym przedmiocie wnoszący skargę powołuje

5

się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17.07.2007 r. III CZP 81/07, w której przyjęto,

że uprawnienie do delegowania sędziego do pełnienia funkcji w innym sądzie

przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości i nie może być przenoszone na inne

osoby. To stanowisko nie jest już aktualne. W uchwale Pełnego Składu Sądu

Najwyższego z dnia 14.11.2007 r. BSA-4110/-5/07 mającej moc zasady prawnej

przyjęto, że ustawowe uprawnienie Ministra Sprawiedliwości dla delegowania sędziego

do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie, może być z jego upoważnienia, w

zastępstwie, wykonywane przez podsekretarza stanu lub sekretarza stanu. W

konsekwencji zarzut nieważności postępowania nie jest uzasadniony.

2. Niewątpliwie podstawowym zarzutem naruszenia prawa materialnego jest - z

uwagi na okoliczności niniejszej sprawy - zarzut naruszenia art. 99 § 1 k.c., który,

zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, nie powinien być zastosowany. Twierdzi się, że

osoby, które zawarły umowę sprzedaży udziałów w dniu 8.11.2002 r. z Zarządu

Dzielnicy O. były prawidłowo umocowane do reprezentowania Gminy W. na podstawie

uchwały Zarządu tej Gminy z dnia 2.10.2002 r. oraz pośrednio na podstawie uchwały

Rady Gminy W. z dnia 19.09.2002 r. Podejmując to zagadnienie należy przede

wszystkim wskazać, że kluczowe znaczenie mają tu przepisy ustawy z dnia 8.03.1990 r.

o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Na podstawie

art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. f i g tej ustawy Rada Gminy W. podjęła w dniu 19.03.2002 r.

uchwałę, w której wyraziła zgodę na zbycie 100% udziałów i wystąpienie ze spółki

„Gminna Gospodarka Komunalna – O.”. Ta część uchwały w pełni odpowiada treści art.

18 ust. 2 pkt 9 lit. f i g ustawy o samorządzie gminnym, biorąc pod uwagę fakt, że

zgodnie z art. 15 ust. 2 tej ustawy rada gminy jest organem stanowiącym i kontrolnym.

Organem wykonawczym gminy był zarząd gminy, a obecnie wójt (art. 26 ust. 1).

Oznacza to, że z mocy samej ustawy wykonanie tej uchwały w drodze dokonania

odpowiedniej czynności prawnej (zawarcia umowy sprzedaży udziałów) należy do

organu wykonawczego gminy, w konkretnej sprawie do ówczesnego Zarządu Gminy W.,

a obecnie Prezydenta W. Zbędne więc było stwierdzenie w § 3 uchwały Rady Gminy W.,

że wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Gminy W. Można to potraktować jedynie

jako swoiste potwierdzenie ustawy odnośnie do przypisanej Zarządowi kompetencji. Tak

samo należy ocenić postanowienie odnośnie do „prawa udzielania pełnomocnictwa

Zarządowi Dzielnicy O. Gminy W.”. Realizując jednak postanowienia uchwały Rady

Zarząd Gminy W. podjął dwie uchwały. Pierwszą – z powołaniem się na art. 30 ust. 1

ustawy o samorządzie gminnym – podjął w dniu 2.10.2007 r., w której udzielił

6

pełnomocnictwa Zarządowi Dzielnicy O. do dokonania zbycia wszystkich udziałów

Gminy W. w spółce z o.o. „Gminna Gospodarka Komunalna O.”. Drugą uchwałę – z

powołaniem się na art. 30 ust. 2 pkt 3 i 46 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym podjął

18.10.2002 r., w której wskazał imiennie zastępcę burmistrza Gminy W. oraz członka

zarządu tej Gminy do udzielenia wymienionym imiennie 3 członkom Zarządu Dzielnicy

O. pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego do zawarcia umowy sprzedaży udziałów

spółki „Gminna Gospodarka Komunalna”. Treść obu tych uchwał nie pozostawia

żadnych wątpliwości, że wolą Zarządu Gminy W. było:

- wskazanie 2 członków Zarządu, którzy na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy

o samorządzie gminnym byli władni składać oświadczenia woli w imieniu gminy w

sferze majątkowej, aby złożyli w imieniu Gminy oświadczenie woli o udzieleniu

pełnomocnictwa szczególnego do zawarcia umowy sprzedaży udziałów;

- wskazanie imienne 3 członków Zarządu Dzielnicy O. jako osób, którym miało być

udzielone pełnomocnictwo;

- określenie, że pełnomocnictwo ma być udzielone w formie aktu notarialnego.

Takie pełnomocnictwa nie zostały udzielone, zaś przy zawieraniu umowy zbycia

udziałów w spółce w dniu 8.11.2002 r. trzech członków Zarządu Dzielnicy O. powołano

się jedynie na uchwałę Zarządu Gminy W. z dnia 2.10.2002 r., w której (§ 1)

zamieszczono sformułowanie „udziela się pełnomocnictwa Zarządowi Dzielnicy O. (...).

Powołanie się na tak udzielone pełnomocnictwo nie może być skuteczne. Wynika to z

następujących przyczyn:

Po pierwsze, organem kompetentnym do wykonania uchwały Rady był wyłącznie

organ wykonawczy gminy, przy czym zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o samorządzie

gminnym oświadczenie woli w imieniu gminy mogli złożyć dwaj członkowie Zarządu lub

członek Zarządu i osoba upoważniona przez Zarząd. Udzielenie pełnomocnictwa jako

czynność materialnoprawna wymagała oświadczenia woli przez osoby wyżej wskazane

przy zachowaniu reguły, że pełnomocnictwo musi być udzielone w takiej formie, jakiej

wymaga czynność prawna, która ma być zdziałana przez pełnomocnika.

Po drugie, tylko rada gminy może na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy

o samorządzie gminnym upoważnić organ wykonawczy jednostki pomocniczej oraz

organy jednostek i podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy do załatwiania

indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 27.06.2001 r. II CKN 880/00, niepublik. oraz w postanowieniu z dnia 5.06.2003 r. II

CKN 193/01, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 188).

7

Takiego upoważnienia nie ma zarząd (obecnie jednoosobowy organ wykonawczy

gminy), które na zasadach wyżej uchwalonych mógł udzielić pełnomocnictwa konkretnej

osobie lub osobom.

Po trzecie, nie można honorować pełnomocnictwa udzielonego bezimiennemu

Zarządowi Dzielnicy O.

Należy przy tym zauważyć, że sam Zarząd Gminy W. dostrzegł te uchybienia przy

formułowaniu uchwały z dnia 2.10.2002 r., w związku z czym podjął uchwałę z dnia

18.10.2002 r., której treść nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż chodzi o udzielenie

pełnomocnictwa na podstawie przepisów prawa cywilnego. Takiego zaś bezspornie nie

udzielono i dlatego sądy orzekające zasadnie przyjęły, że zaszła bezskuteczność

zawieszona czynności prawnej.

3. Zgodnie z art. 180 k.s.h., zbycie udziałów w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Jako forma ad solemnitatem obowiązuje ona pod rygorem nieważności. Oznacza to, że

jeśli dla ważności czynności prawnej potrzebna jest forma szczególna, to potwierdzenie

przez osobę w imieniu której została zawarta, powinno nastąpić w tej samej formie. Nie

jest więc uzasadnione odwoływanie się do art. 60 k.c. w okolicznościach niniejszej

sprawy.

Z tych względów, na podstawi art. 39814

k.p.c., orzeczono jak w sentencji.