I UK 206/07

Wyrok z dnia 14 lutego 2008 r.

I UK 206/07

Nie podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników osoba, która po-

mimo zawarcia umowy o pracę faktycznie nie wykonywała pracy, gdyż w dniu

nawiązania tej umowy rozpoczęła urlop wychowawczy, a po jego zakończeniu

nie powróciła do pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz.

74 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego

2008 r. sprawy z odwołania Katarzyny S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych0-Oddziałowi w K. z udziałem zainteresowanego Józefa B. o objęcie ubez-

pieczeniem społecznym, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. (organ rentowy) decyzją z

dnia 17 marca 2004 r. ustalił, że Katarzyna S. (wnioskodawczyni) nie podlega ubez-

pieczeniu społecznemu na podstawie umowy o pracę w okresach wymienionych w

decyzji oraz zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku

rodzinnego i wychowawczego za określone w decyzji okresy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

dnia 4 maja 2005 r. w pkt I oddalił odwołanie w zakresie niepodlegania wnioskodaw-

czyni ubezpieczeniu społecznemu, w pkt II przekazał odwołanie w zakresie zobowią-

zania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń do rozpoznania Sądowi Rejono-

wemu dla Krakowa - Nowej Huty. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni w dniu 22 lipca

2

2000 r. zgłosiła we właściwym urzędzie skarbowym zawieszenie działalności gospo-

darczej. W tym samym dniu zawarła umowę o pracę z PPUH „M.” Józef B. i złożyła

wniosek o urlop wychowawczy, który został jej udzielony; od tego dnia nie wykony-

wała żadnej pracy. Józef B. jest ojcem dziecka wnioskodawczyni.

Sąd zważył, że umowa o pracę z dnia 22 lipca 2000 r. jest umową fikcyjną.

Powodem zawarcia umowy była chęć uzyskania przez wnioskodawczynię świadczeń

z ubezpieczenia społecznego. Sąd ustalił, że zawarta umowa zmierzała do obejścia

przepisów prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c.

Wnioskodawczyni zaskarżyła apelacją pkt I wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 lutego 2007 r. [...] oddalił

apelację. Sąd Apelacyjny podzielił poczynione ustalenia faktyczne i dokonaną przez

Sąd Okręgowy ocenę dowodów nie dopatrując się żadnego uchybienia w zaskarżo-

nym rozstrzygnięciu. Istotą sporu w niniejszej sprawie była kwestia, czy zawarta po-

między wnioskodawczynią a zainteresowanym umowa o pracę na tle wskazanych

wyżej okoliczności została zawarta w celu obejścia ustawy w rozumieniu art. 58 § 1

k.c. Zdaniem Sądu, w każdej sytuacji tego rodzaju, gdy zachodzi wątpliwość czy za-

warta umowa o pracę miała na celu obejście prawa, szczegółowego wyjaśnienia

wymaga, czy pomiędzy stronami nastąpiło faktyczne nawiązanie stosunku pracy,

rezultatem czego będzie skutek wynikający z systemu prawa ubezpieczeń społecz-

nych w postaci podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, czy też

zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter fikcyjny, a to z tej przyczyny, że pomimo

zawartej umowy o pracę nie nastąpiło nawiązanie stosunku pracy. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, szczegółowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, wnikliwa

ocena zgromadzonego materiału dowodowego i na jej podstawie wyciągnięte wnio-

ski, dawały Sądowi pierwszej instancji podstawę do dokonania ustalenia, że pomimo

zawartej formalnie umowy o pracę, nie nastąpiło nawiązanie stosunku pracy, w

związku z czym Katarzyna S. nie podlegała pracowniczemu ubezpieczeniu społecz-

nemu. W zakresie pojęcia czynności prawnej dokonanej celem obejścia ustawy w

orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że czynnością prawną podjętą w celu obejścia

ustawy jest czynność wprawdzie wprost nieobjęta zakazem ustawy, ale przedsię-

wzięta w celu osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Przepis art. 58 § 1 k.c.

zakazuje osiągania w drodze dokonywania czynności prawnych rezultatów, które są

niemożliwe do pogodzenia nie z zakazami i nakazami przepisów ustawy wyrażonymi

expresis verbis, lecz z celem danej regulacji czy pozaprawnymi regułami słuszności

3

czy sprawiedliwości (por. wyroki Sądu Najwyższgo: z 25 listopada 2004 r., l PK

42/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 209; z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005

nr 15, poz. 235; z 5 października 2005 r., l UK 32/05, Monitor Prawa Pracy 2006 nr

2). W istocie bowiem czynności mające na celu obejście ustawy zawierają jedynie

pozór zgodności z ustawą, by w rzeczywistości osiągnąć cel przez tę ustawę zakaza-

ny - chodzi zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem. W ocenie Sądu, w

niniejszej sprawie nie decyduje „ważność" umowy o pracę związana ze statusem

pracownika czy jego sytuacją osobistą, lecz to, czy zawierające umowę o pracę

strony miały zamiar wzajemnego zobowiązania się - pracownik do świadczenia

pracy, a pracodawca do zlecenia mu pracy i wynagrodzenia za nią -oraz czy umowa

była w rzeczywistości realizowana (wykonywana), w szczególności czy pracownik w

istocie pracę świadczył. Zebrany przez Sąd Okręgowy materiał dowodowy wskazuje

jednoznacznie - zdaniem Sądu Apelacyjnego - że pomimo formalnie zawartej umowy

praca nie była faktycznie wykonywana, co potwierdziła zarówno sama apelująca jak i

Józef B. Prawidłowość takiej oceny potwierdza fakt, że wnioskodawczyni zawierając

umowę o pracę była w trudnej sytuacji materialnej i podjęcie zatrudnienia stwarzało

po jej stronie możliwość nabycia prawa do urlopu wychowawczego. Ponadto wnio-

skodawczyni udała się na ten urlop już w dniu zawarcia umowy o pracę, a po jego

zakończeniu już do pracy nie powróciła.

W ocenie Sądu, trafnie zatem Sąd Okręgowy przyjął, że w niniejszej sprawie

nie nastąpiło faktyczne nawiązanie stosunku pracy, stąd też należy uznać, iż zgło-

szenie wnioskodawczyni do ubezpieczenia społecznego miało charakter fikcyjny, a

rzeczywistym celem zawarcia umowy nie była wola realizowania przez apelującą

obowiązków pracowniczych, bowiem obowiązków tych w rzeczywistości nie wykony-

wała, lecz stworzenie warunków dla uzyskania statusu pracowniczego, a w konse-

kwencji uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z

opieką nad dzieckiem. W sytuacji bowiem, gdy pomimo formalnie zawartej umowy,

celem stron jest jedynie uzyskanie statusu ubezpieczonego, to prawną doniosłość

ma zamiar fikcyjnego zawarcia umowy, tj. takiego, które nie wiąże się ze świadcze-

niem pracy, a dokonanie zgłoszenia do ubezpieczenia następuje pod pozorem za-

trudnienia. Wtedy to dochodzi do zgłoszenia do ubezpieczenia osoby, która nie może

być uznana za podmiot ubezpieczenia, ponieważ nie świadczy pracy i przez to nie

można jej przypisać cech zatrudnionego pracownika, skoro nie są wykonywane obo-

wiązki i prawa płynące z umowy o pracę (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 17

4

grudnia 1996 r., II UKN 32/96, OSNAPIUS 1997 nr 15, poz. 275; z 16 marca 1999 r.,

II UKN 512/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 368 oraz z 28 lutego 2001 r., II UKN

244/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 496). W istocie przepis art. 6 ust. 1 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.) stanowi o obowiązkowym ubezpieczeniu emerytalnym i rentowym

pracowników, czyli - stosownie do art. 2 k.p. - osób rzeczywiście zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę, a nie tych, które tylko umowę o pracę „formalnie zawarły".

Tak więc zawarcie umowy o pracę, bez zamiaru jej świadczenia, w celu uzyskania

ubezpieczenia społecznego (prawa do urlopów związanych z urodzeniem i wycho-

waniem dziecka), nie wywołuje skutku objętego zamiarem stron (uzyskanie prawa do

świadczeń z ubezpieczenia społecznego), gdyż warunkiem uzyskania tego prawa

jest „istnienie i rzeczywiste wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy”. Sąd

stwierdził, że bezpośrednim celem zawarcia umowy o pracę pomiędzy Katarzyną S.

a PPUH „M." Józef B. nie była wola realizowania przez wnioskodawczynię obowiąz-

ków pracowniczych i świadczenia pracy, ale uzyskania przez nią statusu pracowni-

czego, a w konsekwencji uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecz-

nego (zasiłku chorobowego, czy też zasiłku wychowawczego rodzinnego).

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w

której zarzuciła: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:1) przepisu art. 83

ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe stosowanie polegające na niedostrzeżeniu, iż decyzja stwierdzająca

wsteczne niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu nie może być wydana przez

organ ubezpieczeniowy w oparciu o ten przepis w sytuacji, gdy istnieje wcześniejsze

odmienne stanowisko organu ubezpieczeniowego w tym przedmiocie, wyrażone we

wcześniejszych decyzjach i nie doszło do zmiany w zakresie wiedzy organu o fak-

tach, o której stanowi przepis art. 83a ust. 1 ustawy w takim zakresie, w jakim wiedza

ta jest istotna dla oceny okoliczności podlegania ubezpieczeniu społecznemu; 2)

przepisu art. 83a ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez nie-

właściwe stosowanie lub niezastosowanie tych przepisów polegające na niedostrze-

żeniu braku prawa organu ubezpieczeniowego do wstecznej weryfikacji stanowiska

wcześniej wyrażonego w decyzjach organu ubezpieczeniowego w przypadku braku

ujawnienie nowych faktów i dowodów, a nadto poprzez niezastosowanie w ramach

oceny stanu faktycznego sprawy przepisów Kodeksu postępowania administracyjne-

go, do których odsyła przepis art. 83a ust. 2 powołanej ustawy, a to przepisów art.

5

145 k.p.a., art. 154 k.p.a., art. 155 k.p.a., art. 156 k.p.a. i art. 157 k.p.a.; 3) przepisu

art. 58 k.c., poprzez niewłaściwe stosowanie tego przepisu polegające na błędnym

przyjęciu, iż okoliczności ujawnione w tej sprawie są wystarczające do uznania, iż

odwołująca się zmierzała poprzez swoje działanie do obejścia przepisów ustawy i

tym samym zawarta przez nią umowa o pracę dotknięta jest nieważnością; 4) przepi-

su art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie,

iż odwołująca się nie podlega ubezpieczeniu na podstawie tego przepisu; 5) przepisu

art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie tego przepisu w związku przyjętą

wykładnią przepisów niższego rzędu, która dopuszcza wsteczne i niezależne od

wcześniejszego stanowiska organu rozstrzyganie przez organ ubezpieczeniowy o

prawach i obowiązkach obywatela, co narusza zasadę zaufania obywatela do pań-

stwa stanowiącą element zasady demokratycznego państwa prawnego.

II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzy-

gnięcie, a to: przepisu art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nie-

dostateczne uzasadnienie motywów rozstrzygnięcia w takim zakresie, w jakim Sąd

Apelacyjny nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzuconej w

apelacji kwestii zmiany stanowiska organu rentowego co do podlegania przez odwo-

łującą się ubezpieczeniu społecznemu, pomimo braków nowych faktów lub dowodów

i w konsekwencji do zarzutu naruszenia przez zaskarżoną decyzję zasady zaufania

obywatela do państwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest trafny zarzut na-

ruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 18 paździer-

nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , który stanowi, że „Zakład wydaje

decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłasza-

nia do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru

składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 4) ustalania

uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubez-

pieczeń społecznych.” Przepis ten nie jest przepisem prawa materialnego w rozu-

mieniu przepisu art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., lecz przepisem ustrojowym określającym

zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przykładowe wskazanie

decyzji w należących do kompetencji tego Zakładu sprawach z ubezpieczenia spo-

6

łecznego. Przepis ten jako niebędący przepisem prawa materialnego nie może sta-

nowić samodzielnej i wyłącznej podstawy prawnej decyzji wydawanych przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych, które są wydawane na podstawie przepisów materialno-

prawnych, jakimi w niniejszej sprawie są przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 13 pkt 1 i art.

38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nawet jednak gdyby uznać,

że wskazany przepis należy do przepisów materialnoprawnych, to jego naruszenie

mogłoby hipotetycznie polegać albo na tym, że zaskarżoną decyzję wydał inny organ

niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub na wydaniu przez Zakład decyzji w spra-

wie, która nie należy do jego zakresu działania. Tymczasem skarżąca upatruje naru-

szenia przepisu art. 83 ust. 1 ustawy w tym, że przepis ten nie mógł być podstawą

prawną wydania zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim stwierdzała ona niepodle-

ganie skarżącej ubezpieczeniom społecznym. W związku z tym należy wskazać, że

niepodleganie ubezpieczeniom społecznym nie było przedmiotem rozstrzygnięcia

zaskarżoną decyzją z dnia 17 marca 2004 r. , która w pkt 1 sentencji nakładała na

skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, tj. zasiłku rodzinnego

i zasiłku wychowawczego za okresy i w kwotach w nim określonych. Ustawa o sys-

temie ubezpieczeń społecznych nie daje podstaw prawnych do wydawania odrębnej

decyzji rozstrzygającej o podleganiu lub niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym,

które jest jedynie przesłanką do podejmowania decyzji w sprawach z zakresu ubez-

pieczeń społecznych, kształtujących autorytatywnie prawa lub obowiązki wniosko-

dawców lub ubezpieczonych.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 83a

ust. 1 i ust. 2 stanowiących, że: art. 83a 1. Prawo lub zobowiązanie stwierdzone de-

cyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zaintere-

sowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone

nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które

mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. 2. Decyzje ostateczne Zakładu, od któ-

rych nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez

Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepi-

sach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten nie jest przepisem

prawa materialnego, a zatem nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej, o której

mowa w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. Ponadto, przepis ten nie był stosowany w postępo-

waniu przed organem rentowym i przed Sądami obu instancji, a skarżąca nie wyka-

zała, że został naruszony przez jego niezastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

7

Niezależnie od tego zarzut naruszenia art. 83a ust. 2 jest oczywiście bezzasadny,

ponieważ konieczną przesłanką jego zastosowania jest niewniesienie odwołania do

właściwego sądu, która nie została w niniejszej sprawie spełniona w konsekwencji

zaskarżenia przedmiotowej decyzji w drodze odwołania do Sądu pierwszej instancji.

W związku z powyższymi zarzutami należy wskazać, że odwołanie skarżącej

od decyzji organu rentowego w zakresie zobowiązania skarżącej do zwrotu nienależ-

nie pobranych świadczeń zostało przekazane w pkt II wyroku Sądu pierwszej instan-

cji do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa Nowej Huty. Przedmiotem po-

stępowania przed Sądem drugiej instancji i zaskarżonego wyroku jest natomiast

sprawa „ustalenia niepodlegania Katarzyny S. ubezpieczeniu społecznemu”. Zakres i

przedmiot niniejszego postępowania nie jest zatem wyznaczony sentencją zaskarżo-

nej decyzji, która zobowiązywała skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świad-

czeń z ubezpieczenia społecznego.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 58 k.c.

Przepis art. 58 § 1 k.c. stanowi w swojej początkowej części, że czynność prawna

sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. O czynności

prawnej (także zawarciu umowy) mającej na celu obejście ustawy można mówić

wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń

wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma

na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie

ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o

systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-

rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia

ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie

jest obejściem prawa. Podobny pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04 (OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28), stwierdzając, że sama

chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia

zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawia-

ne sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzy-

skania środków utrzymania. W sytuacji, gdy z treści umowy o pracę wynika zobowią-

zanie pracownika do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy, a praco-

dawca zobowiązuje się do wypłacania wynagrodzenia (art. 22 § 1 k.p.) i umowa jest

wykonywana zgodnie z jej treścią, nie można przyjąć, że celem tej umowy było obej-

ście prawa nawet wówczas, gdy obie stron umowy wiedziały o ciąży pracownicy i

8

związanej z tym konieczności przerwania pracy na czas porodu i urlopu macierzyń-

skiego. Prawo nie zakazuje bowiem zatrudniania kobiet w ciąży, a przeciwnie, odmo-

wa zatrudnienia kobiety tylko z tej przyczyny, że jest w ciąży, byłaby uznana za dys-

kryminację (art. 183a

§ 1 i art. 183b

§ 1 pkt 1 k.p.). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25

stycznia 2005 r., II UK 141/04 (OSNP 2005 nr 15, poz. 235), stwierdził, że stronom

umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i

prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy

(art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie

Sądy jednoznacznie ustaliły, że mimo formalnie zawartej umowy o pracę praca nie

była faktycznie wykonywana; wnioskodawczyni w dniu zawarcia umowy o pracę

udała się na urlop wychowawczy, a po jego zakończeniu nie powróciła do pracy.

W konsekwencji należy przyjąć, że w niniejszej sprawie doszło do zgłoszenia

do ubezpieczenia społecznego wnioskodawczyni, która nie może być uznana za

podmiot ubezpieczenia, ponieważ nie świadczyła pracy i przez to nie można jej przy-

pisać cech zatrudnionego pracownika, skoro nie były wykonywane obowiązki i prawa

wynikające z umowy o pracę. Tym samym bezpodstawny jest także zarzut narusze-

nia art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy ponadto

wskazać, że skarżąca wprawdzie przytoczyła tę podstawę kasacyjną, lecz wbrew

wymaganiom przepisu art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c. nie przytoczyła jej uzasadnienia.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jeżeli w części kasacji, zatytułowanej

„uzasadnienie”, pełnomocnik skarżącego nie rozwija zarzutów kasacji, a nawet nie

wymienia przepisów powołanych w podstawie kasacji, to w takiej sytuacji ocena za-

rzutów związanych z podstawą kasacji nie jest możliwa i kasacja podlega oddaleniu

(niepublikowany wyrok z dnia 27 października 2005 r., I UK 21/05).

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 2 Kon-

stytucji RP stanowiącego, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem

prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Skarżąca upa-

truje naruszenia tego przepisu „niezastosowaniem tego przepisu w związku przyjętą

wykładnią przepisów niższego rzędu, która dopuszcza wsteczne i niezależne od

wcześniejszego stanowiska organu, rozstrzyganie przez organ ubezpieczeniowy o

prawach i obowiązkach obywatela, co narusza zasadę zaufania obywatela do pań-

stwa stanowiącą element zasady demokratycznego państwa prawnego.” Tymczasem

zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa nie ma zasto-

sowania do praw nabytych na podstawie sprzecznej z prawem decyzji organu rento-

9

wego, tym bardziej że decyzja przyznająca świadczenie z ubezpieczenia społeczne-

go nie jest decyzją konstytutywną lecz deklaratoryjną, potwierdzająca jedynie speł-

nienie przesłanek ustawowych warunkujących powstanie prawa do świadczenia

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1999 r., II UKN 669/98

OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597). W niniejszej sprawie skarżąca nie może powoły-

wać się skutecznie na tę zasadę wywiedzioną z ogólniejszej zasady demokratyczne-

go państwa prawnego w sytuacji, gdy zawarła umowę o pracę bez zamiaru jej świad-

czenia wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznego i faktycz-

nie nie świadczyła takiej pracy, a w konsekwencji gdy nie spełniła przesłanki podle-

gania ubezpieczeniom społecznym koniecznej dla nabycia prawa do zasiłku rodzin-

nego i prawa do zasiłku wychowawczego. Fakt pobierania przez wnioskodawczynię

przez okres około czterech lat tych świadczeń na podstawie stosownych decyzji or-

ganu rentowego nie uprawnia jej jeszcze do żądania zachowania prawa do tych

świadczeń i odmowy ich zwrotu w sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem Sądu usta-

lono, że nie spełnia koniecznej przesłanki nabycia prawa do tych świadczeń, a mia-

nowicie nie podlega ubezpieczeniom społecznym.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 328 § 2

k.p.c. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sporządzenie uza-

sadnienia w sposób nie w pełni odpowiadający stawianym mu wymaganiom może

stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacji wyjątkowo wtedy, gdy przedstawione w

nim motywy nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli kasacyjnej zaskarżonego

orzeczenia, jedynie bowiem w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 może być - w

świetle art. 3931

pkt 2 k.p.c. - uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy (np.

niepublikowany wyrok z 28 lutego 2006 r., III CSK 149/05). W niniejszej sprawie Sąd

sporządził uzasadnienie zaskarżonego wyroku zgodnie z wymaganiami przepisu art.

328 § 2 k.p.c.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================