II CSK 525/07

Wyrok z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 525/07

Przewidziane w art. 69 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) w związku z

art. 1025 § 3 k.p.c. ograniczenie odpowiedzialności dłużnika hipotecznego z

tytułu odsetek powinno być zastrzeżone w treści tytułu egzekucyjnego (art.

319 k.p.c.).

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Polska Kasa Opieki S.A. w W.

przeciwko Michałowi J. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w

Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2008 r. skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 marca 2007 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Przedmiotem sporu między stronami jest odpowiedzialność za odsetki od kredytu

w wysokości 300 000 zł, udzielonego w dniu 10 lutego 1995 r. ojcu pozwanego

Januszowi J. przez poprzednika prawnego powodowego Banku, którym był P. Bank

Kredytowy S.A. w S. Kredyt został zabezpieczony hipoteką umowną zwykłą na

nieruchomości położonej w Ś. przy ul. R. nr 71a, dla której prowadzona jest księga

wieczysta. Nieruchomość została darowana w dniu 19 czerwca 1999 r. przez jej

właściciela synowi, pozwanemu Michałowi J.

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 września 2006 r. m.in. zasądził

od pozwanego na rzecz powoda kwotę 149 933,40 zł odsetek ustawowych od

niespłaconego kredytu za okres dwóch lat, tj. od dnia 21 września 1999 r. (data

wniesienia pozwu) do dnia 21 września 2001 r. Wskazał, że na podstawie art. 65

ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: „u.k.w.h.”) pozwany stał się

dłużnikiem rzeczowym powoda, odpowiadającym tylko z nieruchomości obciążonej

hipoteką. Zakres tej odpowiedzialności, jeśli chodzi o odsetki ustawowe, wyznacza

art. 69 u.k.w.h. w związku z art. 1025 § 3 k.p.c., ograniczając ją do dwóch lat.

Apelacja pozwanego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z dnia 29 marca 2007 r., który odwołując się do stanowiska Sądu

Najwyższego, zajętego w uchwale z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 24/05 (OSNC

2006, nr 4, poz. 60), zaakceptował pogląd prawny Sądu Okręgowego. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego, na przewidziane w art. 1025 § 3 k.p.c. ograniczenie

odpowiedzialności za odsetki do dwóch ostatnich lat, licząc od przysądzenia

nieruchomości, dłużnik może się powoływać dopiero w postępowaniu

egzekucyjnym, gdyż nie ma podstaw do zastrzeżenia tego ograniczenia w treści

wyroku.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 1025 § 3 k.p.c. w

związku z art. 69 u.k.w.h. oraz art. 319 w związku z art. 837 k.p.c. przez błędną

odmowę zastrzeżenia w treści wyroku ograniczenia odpowiedzialności pozwanego

za odsetki, przewidzianego w art. 1025 § 3 k.p.c. Wniósł o uchylenie orzeczenia

Sądu Apelacyjnego, ewentualnie także Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakres odpowiedzialności dłużnika hipotecznego za świadczenia uboczne

określony był wprost w art. 194 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo

rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm. – dalej: "Pr.rzecz."), który stanowił, że

hipoteka zabezpiecza, oprócz kapitału wierzytelności, objęte wpisem odsetki za

dwa ostatnie lata przed licytacją oraz przyznane koszty procesu w wysokości nie

przenoszącej dziesiątej części kapitału. W ustawie o księgach wieczystych i

hipotece przyjęto w tej kwestii inną technikę legislacyjną. W art. 69 u.k.w.h.,

stanowiącym odpowiednik art. 194 Pr.rzecz., postanowiono, że w granicach

przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego hipoteka zabezpiecza także

odsetki nieprzedawnione oraz przyznane koszty postępowania. Podobnie, czyli

przez odesłanie do kodeksu postępowania cywilnego, określono w art. 314 k.c.

zakres odpowiedzialności zastawcy za świadczenia uboczne.

Artykuł 69 u.k.w.h. został znowelizowany ustawą z dnia 6 września 2001 r. o

zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 1368) w ten sposób, że dotychczasowe odesłanie

do kodeksu postępowania cywilnego zastąpiono odesłaniem do „odrębnych

przepisów”. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że to poszerzone odesłanie

obejmuje przede wszystkim odesłanie do odpowiednich przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, a konkretnie do art. 1025 § 3 (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 marca 2004 r., II CK 81/03, nie publ., oraz uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 24/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 60).

Mimo zastrzeżeń części doktryny, należy uznać, że zakres zabezpieczenia odsetek

hipoteką określony został w art. 69 u.k.w.h. w związku z art. 1025 § 3 k.p.c. i – jak

prawidłowo przyjął Sąd Apelacyjny – zgodnie z tym przepisem obejmuje odsetki za

ostatnie dwa lata przed przysądzeniem własności nieruchomości.

Powstaje jednak kwestia, czy zastrzeżenie ograniczenia tej odpowiedzialności za

odsetki powinno znaleźć się w sentencji wyroku, czy też ograniczenie to następuje

dopiero w postępowaniu egzekucyjnym.

Punktem wyjścia przy rozstrzyganiu tej kwestii powinno być przypomnienie, że

zasądzona w niniejszej sprawie należność obejmuje wyłącznie odsetki od

udzielonego kredytu. Wysokość ustalonego z tego tytułu w prawomocnym wyroku

świadczenia nie może być zakwestionowana ani zmieniona na etapie postępowania

egzekucyjnego (art. 804 k.p.c.). Nie ma też podstaw do ograniczenia wykonalności

takiego tytułu w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego przewidzianego w art.

840 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ nie chodzi tu o zaprzeczenie zdarzeniu, na podstawie

którego oparto wydanie tytułu wykonawczego, ani nie zaszło żadne zdarzenie,

wskutek którego objęte tytułem zobowiązanie wygasło lub nie może być

egzekwowane. Organ egzekucyjny, będąc związany treścią tytułu, nie mógłby

skorygować zasądzonego nim świadczenia do poziomu ustalonego w art. 1025 § 3

k.p.c. w trakcie sporządzania planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji; nie

byłoby to też możliwe w drodze zarzutów zgłoszonych do tego planu. W tej sytuacji,

skoro – stosownie do art. 837 zdanie pierwsze k.p.c. – dłużnik może powoływać się

na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy zostało ono zastrzeżone w

tytule wykonawczym, należy przyjąć, że przewidziane w art. 1025 § 3 k.p.c.

ograniczenie odpowiedzialności dłużnika hipotecznego z tytułu odsetek powinno

być zastrzeżone w treści tego tytułu na podstawie art. 319 k.p.c.

Z tych względów uwzględniono skargę (art. 39815

w związku z art. 108 § 2

k.p.c.).