II PK 167/07

Wyrok z dnia 11 lutego 2008 r.

II PK 167/07

Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 wrze-

śnia 2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania in-

nych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w pań-

stwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183 ze zm.) nie przewiduje do-

datkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nauczycieli akademickich

obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w statutowym orga-

nie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania dodatkowego

wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązujących norm

czasu pracy.

Przewodniczący SSN Romualda Spyt (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego

2008 r. sprawy z powództwa Stanisława P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodnicze-

mu w W. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 grud-

nia 2006 r. [...]

I. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

II. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Wrocławia Śród-

mieścia we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r. oddalił powództwo Stanisława

P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodniczemu w W. o zapłatę i zasądził od niego na

rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że

powód jest pracownikiem naukowo - dydaktycznym pozwanej uczelni, ostatnio za-

2

trudnionym na stanowisku profesora zwyczajnego. W okresie od września 2002 r. do

lipca 2005 r. powód brał udział w pracach komisji przetargowej do spraw zakupu

aparatury, maszyn i urządzeń, działającej u pozwanego - jako jej przewodniczący,

powołany do jej składu przez rektora pozwanej uczelni. Sąd stwierdził, że roszczenie

powoda domagającego się wynagrodzenia z tego tytułu nie ma uzasadnionej pod-

stawy prawnej i faktycznej. Zgodnie z przepisem art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12

września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., obowiązu-

jącej w spornym okresie - zwanej dalej ustawą), pracownicy naukowo-dydaktyczni są

obowiązani: prowadzić badania naukowe, rozwijać twórczość naukową albo arty-

styczną oraz podnosić swoje kwalifikacje, kształcić studentów oraz innych uczestni-

ków studiów i kursów prowadzonych przez uczelnię oraz uczestniczyć w pracach

organizacyjnych uczelni. Do obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych i

naukowych zatrudnionych na stanowisku profesora zwyczajnego lub profesora nad-

zwyczajnego należy również kształcenie młodej kadry naukowej (art. 99 ust. 3

ustawy). Sąd uznał, że udział w pracach komisji przetargowej stanowi uczestnictwo

w pracach organizacyjnych uczelni. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 nie precyzuje wpraw-

dzie, w jakich pracach organizacyjnych obowiązany jest uczestniczyć pracownik na-

ukowo- dydaktyczny, lecz jego konkretyzacja następuje w postanowieniach statutu

uczelni, który zgodnie z przepisem art. 9 ustawy określa szczegółowy ustrój uczelni

oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania. W myśl § 21 statutu pozwanej rektor

może powoływać komisje pełniące funkcje organów doradczych, przy czym umoco-

wany jest do wskazania ich nazwy oraz składu i trybu działania. Zdaniem Sądu Rejo-

nowego komisja przetargowa do spraw zakupu aparatury, maszyn i urządzeń jest

komisją wskazaną w § 21 statutu. Nadto zarządzeniem [...] wprowadzono u pozwa-

nego regulamin określający zasady i warunki dotyczące udzielania zamówień pu-

blicznych. Obowiązki wynikające z powyższego regulaminu nałożone zostały zarzą-

dzeniem rektora na samodzielnych pracowników naukowo - dydaktycznych. Z tych

względów Sąd Rejonowy uznał, że obowiązki przewodniczącego komisji przetargo-

wej nie wykraczały poza ramy wyznaczone treścią art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy, a za-

tem nie ma podstaw do zapłaty dodatkowego wynagrodzenia za ich wykonywanie.

Przemawia również za tym § 12 obowiązującego w spornym okresie rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie warunków wyna-

gradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pra-

cowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183

3

ze zm.), wymieniający enumeratywnie prace, za które przysługuje nauczycielowi

akademickiemu dodatkowe wynagrodzenie, wśród których nie znalazły się prace

związane z udziałem w komisji przetargowej. Sąd podkreślił, że powód z tytułu pracy

w komisji przetargowej otrzymał nagrodę w wysokości 3.500 zł. Sąd wskazał też, iż

uczestnictwo powoda w komisji przetargowej w spornym okresie dotyczyło 97 prze-

targów i czas pracy temu poświęcony wynosił szacunkowo 87,5 godzin.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 12 grudnia 2006 r. oddalił apelację powoda od powyższego wyroku i za-

sądził od niego na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu w postępowaniu apela-

cyjnym. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy - nie uwzględniając

zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. - podzielił ustalenia Sądu Okręgowego w

zakresie czasu pracy poświęconego przez powoda na udział w pracach komisji

przetargowej. Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonane ustalenia faktyczne prowadzą

do wniosku, że wykonywanie obowiązków przewodniczącego komisji przetargowej

nie spowodowało przekroczenia obowiązującego na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy

pensum nauczyciela akademickiego, ani także norm czasu pracy wskazanych w

przepisach Kodeksu pracy. Za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia art. 99

ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz § 12 roz-

porządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie wa-

runków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z

pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej. W tym za-

kresie podzielił ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Rejonowy, podkreślając, że

gdyby ustawodawca ograniczył obowiązek uczestnictwa w pracach organizacyjnych

uczelni tylko do tych prac, które są związane z wykonywaniem prac badawczych i

dydaktycznych, wyraziłby to wprost w przepisie. Stwierdził, że prace komisji związa-

ne z udzielaniem zamówień publicznych są ściśle związane z zarządzaniem uczelnią

i stanowią realizację obowiązku wynikającego z art. 6 ustawy. Wywiódł, że prace or-

ganizacyjne nie mają bytu samodzielnego i w myśl art. 102 ust. 1 ustawy stanowią

integralną część działalności dydaktycznej. Podkreślił także, iż powód pracując w

komisji przetargowej korzystał z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego, tj.

pracowników Działu Aparatury i Pomocy Dydaktycznych oraz radców prawnych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł powód, zarzucając naru-

szenie prawa materialnego - art. 99 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ustawy z dnia 12 września

1990 r. o szkolnictwie wyższym, poprzez przyjęcie przez Sądy obu instancji, że wy-

4

konywanie przez powoda pracy przewodniczącego komisji przetargowej do spraw

zakupu aparatury, maszyn i urządzeń stanowi realizację obowiązku uczestniczenia w

pracach organizacyjnych uczelni oraz realizację zasady uczestniczenia społeczności

akademickiej w zarządzaniu uczelnią poprzez udział w organach kolegialnych i jed-

noosobowych i nie podlega dodatkowemu wynagrodzeniu. Wskazując na powyższe

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę poprzedzającego go wy-

roku Sądu Rejonowego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenia na

rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem oraz kosztów postępowania za wszystkie

instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-

dowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postę-

powania.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód

wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na określe-

niu granic świadczenia czynności organizacyjnych na rzecz uczelni, wyznaczonych

pracowniczym obowiązkiem uczestniczenia nauczyciela akademickiego w pracach

organizacyjnych uczelni, a w konsekwencji wyznaczenia granic uprawnień kierowni-

czych pracodawcy oraz podporządkowania i odpowiedzialności nauczyciela akade-

mickiego w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem takich czynno-

ści, a także ustalenia uprawnień płacowych nauczyciela akademickiego w przypadku

poszerzenia przez pracodawcę umówionego rodzaju pracy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że obowiązek wynikający z art. 99 ust. 1

pkt 3 ustawy, tj. obowiązek uczestniczenia w pracach organizacyjnych uczelni, wiąże

nauczyciela akademickiego tylko w takim zakresie, w jakim służy realizacji powinno-

ści naukowych i dydaktycznych. Powierzenie mu zatem obowiązków leżących poza

tak określonym zakresem powinno być zrekompensowane dodatkowym wynagro-

dzeniem. Przeciwne stanowisko (zaprezentowane przez Sąd Okręgowy) prowadziło-

by do przyjęcia tezy, że w ramach obowiązków uczestniczenia w pracach organiza-

cyjnych można obciążyć nauczyciela akademickiego również nadzorem nad pracami

służb technicznych, czy porządkowych uczelni. Zdaniem skarżącego przepisy ogólne

ustawy o szkolnictwie wyższym, dotyczące zadań uczelni, wskazane w art. 3 ust. 1 i

2, stanowiące, że uczelnie są częścią systemu nauki polskiej i systemu edukacji na-

rodowej, a ich podstawowymi zadaniami są kształcenie studentów i prowadzenie ba-

dań naukowych, stanowią wskazówkę interpretacyjną dla pozostałych unormowań

zawartych w ustawie. Z tego względu pojęcia niezdefiniowane, w tym pojęcie „obo-

5

wiązku uczestniczenia w pracach organizacyjnych,” należy interpretować poprzez

pryzmat funkcjonalnej zależności i związania z podstawowymi celami uczelni. Zatem

obowiązki organizacyjne wiążą pracownika o tyle, o ile związane są z bezpośrednią

realizacją tych celów, a w przypadku nauczyciela akademickiego (pracownika nau-

kowo - dydaktycznego) - o ile związane są z działalnością naukowo - dydaktyczną.

Dla zilustrowania poprawności powyższego rozumowania skarżący przywołał art. 36

ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo - rozwojowych (Dz.U.

Nr 36, poz.170 ze zm.) i stwierdził, że obliguje on pracowników naukowych do

udziału w pracach organizacyjnych jednostki badawczo - rozwojowej związanych z

pracami naukowymi oraz działalnością dydaktyczną lub artystyczną. Skarżący wy-

wiódł także, że zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo

zamówień publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655) komisja

przetargowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym

do oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzie-

lenie zamówienia oraz do badania i oceny ofert oraz do wykonywania innych czynno-

ści powierzonych wedle jego uznania. Udział w takiej komisji wymaga wiedzy specja-

listycznej, która nie mieści się w kanonie wymagań dotyczących obowiązków badaw-

czych, dydaktycznych i wychowawczych pracownika naukowo dydaktycznego. Dla-

tego też powierzenie nauczycielowi akademickiemu obowiązków wykraczających

poza ramy jego obowiązków organizacyjnych powinno być dodatkowo wynagra-

dzane. Powód nie zgodził się także z twierdzeniem Sądu Okręgowego, że udział w

komisji przetargowej stanowi realizację zarządzania uczelnią, o której mowa w art. 6

ustawy, bowiem zgodnie z jego ust. 2 społeczność akademicka uczestniczy w zarzą-

dzaniu uczelnią przez wybieralne organy kolegialne i jednoosobowe, a zatem odnosi

się on do funkcjonowania organów uczelni (senatu, rady wydziału, rektora, dziekana,

kolegium elektorów).

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądze-

nie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego sta-

nowiska podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. Wywiódł także, iż w

pozwanej uczelni działa około 40 stałych komisji, którym zwyczajowo przewodniczy

osoba posiadająca tytuł profesora lub zatrudniona na stanowisku profesora. Praca w

komisji przetargowej wymagała znajomości przepisów ustawy o zamówieniach pu-

blicznych, natomiast nie była wymagana specjalistyczna wiedza prawnicza, tech-

niczna, finansowa, ekonomiczna, bowiem przewodniczący mógł korzystać w tym

6

zakresie z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego. Ostatecznie zaś wybór

wykonawcy zatwierdza rektor (w przypadku pozwanego, zgodnie z podziałem kom-

petencji, prorektor do spraw nauki).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności nie

sposób się zgodzić z koncepcją skarżącego odnośnie wąskiego pojmowania obo-

wiązków organizacyjnych ciążących na pracowniku naukowo - dydaktycznym z mocy

art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Skar-

żący w swoich wywodach ogranicza te obowiązki wyłącznie do czynności związa-

nych ściśle z organizacją nauczania, kształcenia kadr, prowadzenia prac badaw-

czych, czy organizacją działalności wychowawczej, powołując się na względy aksjo-

logiczne. W istocie podstawowym celem uczelni jest - zgodnie z przepisem art. 3 ust.

1 i 2 ustawy - praca dydaktyczna, badawczo - naukowa i wychowawcza. Cele te po-

stawione zostały całej jednostce organizacyjnej, jaką jest uczelnia. Realizuje ona

nałożone na nią zadania za pomocą całej struktury organizacyjnej, wynikającej z

przepisów ustawy oraz statutu, i stanowiącej ustrój uczelni. Wszystkie zatem podej-

mowane przez te ustrojowe struktury działania zmierzają - pośrednio i bezpośrednio -

do jednego, wspólnego celu wynikającego z przepisów ustawy, chociaż nie muszą

stanowić pracy stricte naukowej - badawczej, dydaktycznej i wychowawczej. Wbrew

zatem wywodom skargi funkcjonalna wykładnia przepisu art. 99 ust.1 pkt 3 ustawy

prowadzi do wniosku, że obowiązkowe uczestnictwo nauczyciela akademickiego w

pracach organizacyjnych uczelni nie ogranicza się wyłącznie do prac bezpośrednio

związanych z organizacją pracy naukowo - badawczej, dydaktycznej i wychowaw-

czej. Również wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do tego samego wnio-

sku. Użyto w nim sformułowania „prace organizacyjne uczelni”, a zatem odwołano

się do prac organizujących uczelnię jako strukturalną całość - a więc wszystkich prac

związanych z funkcjonowaniem uczelni. Odwołanie się skarżącego do innego aktu

prawnego z dziedziny nauki na poparcie swojej argumentacji nie jest przekonujące.

Wskazane w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo -

rozwojowych (skarżący błędnie powołał art. 36 ust. 1 tej ustawy) obowiązki pracow-

nika naukowego nie stanową listy zamkniętej skoro ustawodawca wymieniając je

posłużył się zwrotem „w szczególności”, formułując jednocześnie generalną zasadę,

7

że do obowiązków pracownika naukowego należy realizacja zadań statutowych jed-

nostki badawczo-rozwojowej.

Nie może budzić wątpliwości twierdzenie, że ustawowe struktury organizacyj-

ne (wybieralne organy) uczelni (senat, rady wydziałów, rektor, dziekan) tworzą nie

tylko jej ustrój, ale także zarządzają jej bieżącą działalnością. Za ich pośrednictwem

w zarządzaniu tym uczestniczy społeczność akademicka (art. 6 ustawy). Ustrój ten

tworzą także organy statutowe, zgodnie bowiem z treścią art. 9 ustawy szczegółowy

ustrój uczelni oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania, nieuregulowane w

ustawie, określa statut, uchwalany w myśl art. 11 ustawy przez senat. Organy te zaj-

mują się bieżącą organizacją działalności uczelni w zakresach wynikających ze sta-

tutowo przyznanych kompetencji. Udział w tych organach stanowi zatem uczestnic-

two w pracach organizacyjnych uczelni.

W wywodach skargi pominięto całkowitym milczeniem argumentację zawartą

w zaskarżonym wyroku, odwołującą się do § 21 statutu pozwanej uczelni. Wynika z

niej, że na podstawie tego przepisu rektor może powołać komisje pełniące funkcje

organów doradczych, przy czym umocowany jest do wskazania ich nazwy oraz

składu i trybu działania. Zasadnie Sądy obu instancji upatrywały podstawy prawnej

działania komisji przetargowej właśnie w tym przepisie. Zgodnie z obowiązującym w

spornym okresie art. 20a ust. 3 ustawy 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicz-

nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.) członkowie komisji

przetargowej przygotowują i przeprowadzają postępowanie o udzielenie zamówienia

publicznego, w szczególności dokonują oceny, czy dostawcy lub wykonawcy speł-

niają wymagane warunki, oceniają oferty oraz proponują wybór oferty najkorzystniej-

szej, a wyboru oferty najkorzystniejszej dokonuje kierownik jednostki lub osoba upo-

ważniona, zatwierdzając propozycję komisji przetargowej. Podobnie kwestię tę (od 3

lutego 2004 r ) reguluje ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicz-

nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655). Mianowicie, komisja prze-

targowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym do

oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzielenie

zamówienia oraz do badania i oceny ofert (art. 20 ust. 1). W szczególności przedsta-

wia kierownikowi zamawiającego propozycje wykluczenia wykonawcy, odrzucenia

oferty oraz wyboru najkorzystniejszej oferty, a także występuje z wnioskiem o unie-

ważnienie postępowania o udzielenie zamówienia (art. 20 ust. 3). Objęte tymi przepi-

sami czynności mają jak najbardziej charakter czynności doradczych, a ostateczna

8

decyzja należy do kierownika zamawiającego (uprzednio kierownika jednostki), któ-

rym w przypadku uczelni jest rektor (bądź prorektor, zgodnie z podziałem kompeten-

cji).

Wbrew wywodom skargi praca przewodniczącego komisji przetargowej nie

wymagała od powoda specjalistycznej wiedzy prawniczej, technicznej, ekonomicznej,

skoro, jak ustalił to Sąd, mógł on korzystać w tym zakresie z wiedzy specjalistów za-

trudnionych u pozwanego - radców prawnych i pracowników Działu Aparatury i Po-

mocy Dydaktycznych. Niezależnie od tego przepisy ustawy - Prawo zamówień pu-

blicznych (art. 21 ust. 4) oraz przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o zamówie-

niach publicznych (art. 20a ust. 2) umożliwiały korzystanie z pomocy biegłych przy

czynnościach związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem postępowania o

udzielenie zamówienia. Stąd też odpowiedzialność przewodniczącego komisji prze-

targowej może być rozpatrywana jedynie w kontekście dochowania procedur wyni-

kających z przepisów ustawy, z którymi obowiązany jest się zapoznać. Nie jest więc

tak, jak wywodzi skarżący, że praca w komisji przetargowej nałożyła na niego obo-

wiązki przekraczające jego kompetencje i wykraczające poza wymagania wobec na-

uczyciela akademickiego, obciążając go jednocześnie odpowiedzialnością za ewen-

tualne wadliwe wykonanie obowiązków, do których nie ma przygotowania.

Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września

2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świad-

czeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni za-

wodowej nie przewiduje dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nau-

czycieli akademickich obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w

statutowym organie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania

dodatkowego wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązują-

cych norm czasy pracy, określonych w Kodeksie pracy, w związku z powierzeniem

dodatkowych obowiązków, co - jak wynika z ustaleń Sądu - nie miało miejsca w

niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39816

k.p.c. orzekł

jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98

k.p.c. w z związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. oraz na podstawie

§ 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedli-

wości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

9

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

========================================-