II CSK 435/07

Sygn. akt II CSK 435/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa E.(...) Spółki Akcyjnej w Z.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej obu stron

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala obie skargi kasacyjne; koszty postępowania kasacyjnego między stronami

znosi.

Uzasadnienie

E.(...) Spółka Akcyjna w Z. domagała się zasądzenia od Skarbu Państwa

Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. kwoty 11.000.000 zł z ustawowymi

odsetkami. Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 20 października 2006 r. zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.158.546 zł z ustawowymi odsetkami. W

pozostałej części oddalił powództwo.

2

Powódka w okresie od dnia 1 stycznia 1994 r. do 30 września 1994 r. uzyskała

obrót z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości przekraczającej 20 mld.

starych złotych. Zgodnie z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 maja

1994 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. Nr 65, poz. 278) i art. 52 ustawy z dnia 8

stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11,

poz. 50 ze zm.) powódka była zobowiązana do rozpoczęcia od dnia 1 marca 1995 r.

prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego za pomocą kas rejestrujących.

Inspektor Kontroli Skarbowej działający z ramienia Urzędu Kontroli Skarbowej w Z.

stwierdził niespełnienie tego obowiązku i w dniu 28 listopada 1997 r. wydał wobec

powódki dziesięć decyzji podatkowych określających jej zobowiązanie od podatku od

towarów i usług. Na mocy tych decyzji powódka została pozbawiona prawa do obniżenia

podatku należnego o cały podatek naliczony przy nabyciu wszelkich towarów i usług.

Łączna kwota zobowiązania podatkowego powódki wraz z odsetkami, kosztami

egzekucyjnymi oraz opłatą prolongacyjną wyniosła 1.336.203,96 zł. Odwołanie powódki

nie zostało uwzględnione przez Izbę Skarbową w Z., która dziesięcioma decyzjami z

dnia 30 kwietnia 1998 r. utrzymała w mocy decyzje Inspektora Kontroli Skarbowej. W

czerwcu 1998 r. zostało wszczęte przeciwko powódce postępowanie egzekucyjne.

Urząd Skarbowy dokonał zajęć rachunków bankowych powódki na łączną kwotę

1.805.549,20 zł. Decyzją z dnia 8 lipca 1998 r. Pierwszy Urząd Skarbowy w Z. rozłożył

zaległości powódki według stanu na dzień 25 czerwca 1998 r. na 6 rat. Powódka

spłaciła w ten sposób zaległości dotyczące okresu obejmującego marzec – lipiec 1995 r.

Od decyzji Izby Skarbowej w Z. powódka odwołała się do Naczelnego Sądu

Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny

oddalił skargi powoda. Na skutek rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2001 r. Sąd Najwyższy uchylił

wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1999 r. i sprawę przekazał NSA do ponownego

rozpoznania. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił

decyzje wydane w stosunku do powódki przez Urząd Kontroli Skarbowej oraz Izbę

Skarbową w Z.

W dniu 16 lipca 2002 r. Izba Skarbowa w Z. wydała dziesięć prawomocnych

decyzji określających zobowiązanie powódki z tytułu podatku VAT na kwotę 7.473 zł.

Wraz z odsetkami na ten dzień zobowiązanie powódki wynosiło 30.121,29 zł. Ogółem

wyegzekwowano od powódki kwotę 508.489,32 zł.

3

Powódka była jedynym wspólnikiem spółki z o.o. A.(…)-E.(...). Uchwałą

Zgromadzenia Wspólników tej spółki z dnia 22 sierpnia 2000 r. kapitał zakładowy został

podwyższony o kwotę 1.980.100 zł do kwoty 3.065.100 zł. Podwyższony kapitał A.(…)-

P.(…) Spółki z o.o. został objęty przez powódkę w całości aportem w postaci

zabudowanej działki nr (…) położonej w Ś. Z uwagi na trudności finansowe powódka w

okresie od 1999 r. do 2002 r. poszukiwała inwestora strategicznego. Powódka miała 100

% udziałów w spółce E.(...)-T.(…) z siedzibą w Z. o kapitale zakładowym 42.800 zł. W

dniu 6 marca 2002 r. podniesiono kapitał zakładowy E.(...)-T.(…) Spółki z o.o. do kwoty

2.400.000 zł. Do Spółki tej przystąpiła T.(…)-I.(…) Spółka z o.o. w O., która objęła 50 %

udziałów, pokrywając je gotówką. Drugą połowę udziałów objęła powódka plącąc za nie

gotówką i aportem w postaci części nieruchomości położonej w Z. o wartości 1.157.000

zł. Jednocześnie została zmieniona firma spółki z E.(...)-T.(…) na C.(…).

W dniu 3 lipca 2002 r. pomiędzy powódką i T.(...)-I.(...) Spółka z o.o. została

zawarta umowa sprzedaży udziałów. Na mocy powyższej umowy powódka sprzedała

T.(...)-I.(...) Spółce z o.o. 600 udziałów w C.(...) Spółce z o.o. za kwotę 1.200 zł, tj. po 2

zł za jeden udział. W związku z tą transakcją powódka poniosła stratę, ponieważ

sprzedała udziały za kwotę 1.200 zł, podczas gdy kupiła je wcześniej za 300.000 zł.

Ponadto powódka stała się mniejszościowym udziałowcem w C.(...) Spółce z o.o. (miała

37,5 % udziałów).

W dniu 11 lipca 2002 r. powódka sprzedała C.(...) Spółce z o.o. prawo

użytkowania wieczystego gruntu i prawo własności budynków w Z. za cenę

8.697,092,20 zł (w tym podatek VAT 948.092,20 zł). W skład sprzedanej nieruchomości,

która przynosiła dochód wchodziły: powierzchnie handlowe, stacja benzynowa, myjnia

samochodowa, powierzchnie magazynowe, garaże i powierzchnie parkingowe,

pomieszczenia przeznaczone do eksploatacji urządzeń telekomunikacyjnych, oddział

banku powierzchnie biurowe, salon samochodowy, duży sklep z materiałami

budowlanymi i ogrodniczymi.

W dniu 11 lipca 2002 r. pomiędzy C.(...) Spółką z o.o. jako kredytobiorcą i

powódką, a Bankiem (…) została zawarta umowa o kredyt inwestycyjny. Na podstawie

tej umowy Bank udzielił C.(...) Spółce z o.o. kredytu do kwoty stanowiącej równowartość

4.000.000 EUR na sfinansowanie kupna od E.(...) prawa użytkowania wieczystego

gruntu oraz prawa własności budynków położonych w Z. oraz sfinansowanie budowy na

tejże nieruchomości centrum handlowego.

4

Zgodnie z 13 ust. 7 umowy o kredyt, wypłata dywidendy u kredytobiorcy może

nastąpić tylko za zgodą Banku. Ponadto na wszystkich udziałach powódki w C.(...)

Spółce z o.o. został ustanowiony zastaw rejestrowy na rzecz Banku. W ramach

powyższej umowy powódka zobowiązała się do solidarnego podwyższenia wartości

udziałów w C.(...) Spółce z o.o. o kwotę 3,2 miliona zł. Saldo rachunku bankowego

powódki bezpośrednio przed pierwszą wpłatą za nieruchomość dokonaną przez C.(...)

Sp. z o.o. wynosiło 19 gr. Do głównych wydatków sfinansowanych przez powódkę ze

środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości należą: spłata kredytów na rzecz

Banku (…) w kwocie 1.551.919,06 zł, spłata kredytu na rzecz Banku P.(…) S.A. w

kwocie 2.224.584,63 zł, pożyczka dla A.(…)-E.(...) Spółki z o.o. w kwocie 1.222.048,96

zł, środki na podwyższenie kapitału zakładowego C.(...) Spółki z o.o. w kwocie

1.600.000 zł.

W okresie po dniu 17 lipca 2002 r. struktura własnościowa C.(...) Spółki z o.o.

przedstawiała się w ten sposób, że powódka posiadała 5.000 udziałów po 500 zł, co

dawało jej 44,6 % w kapitale zakładowym spółki, pozostałe udziały posiadał drugie ze

wspólników T.(...)-I.(...) Spółka z o.o. W dniu 21 lipca 2002 r. powódka sprzedała K. U.

100 % udziałów w spółce A.(…)-E.(...) za kwotę 1000 zł.

Na podstawie decyzji Pełnomocnika d.s. Niepełnosprawnych w Ministerstwie

pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 lutego 1996 r. powódka stała się zakładem pracy

chronionej i była nim do dnia 31 marca 2002 r. Z dniem otrzymania statusu zakładu

pracy chronionej uzyskała prawo do zatrzymania różnicy podatku VAT pomiędzy

podatkiem należnym a naliczonym. Uprawnienie do zwrotu podatku VAT nie

przysługiwało podatnikom, którzy w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu podatku

zalegali w zakresie podatków stanowiących dochód budżetu państwa. Powódka nie

otrzymała za okres od stycznia 2000 r. do końca marca 2002 r. zwrotu podatku VAT w

łącznej kwocie 570.982 zł.

Przychody z podstawowej działalności powódki w latach 1997-1999 utrzymywały

się na poziomie powyżej 11 milionów zł i wykazywały tendencję spadkową. W 1997 r.

wynosiły około 14,5 miliona zł, w kolejnym roku zmniejszyły się o blisko 23%. W

następnym roku odnotowano lekką tendencję wzrostową, jednakże tylko 3%.

Począwszy od roku 2000 następował systematyczny spadek przychodów ze sprzedaży

średnio o 35% rocznie, co spowodowało, że w 2002 r. wyniosły one już tylko 3,01 mln zł.

W latach 1997-1998 powódka notowała dodatni wynik sprzedaży, a marża zysku

sprzedaży wynosiła 3,76% w 1997 r. i 7,97% w 1998 r. W 1999 r. na skutek znacznego

5

wzrostu kosztów wynagrodzeń, zużycia materiałów i energii powódka odnotowała stratę

ze sprzedaży. W 2000 i 2001 r. strata ta uległa zmniejszeniu. Począwszy od roku 2000

powódka nie otrzymywała żadnych dotacji w przeciwieństwie do lat poprzednich, w

których wynosiły one 124.000 zł w roku 1998 i 58.700 zł w roku 1999.

Od roku 1997 powódka odnotowywała systematyczny wzrost pozostałych

przychodów operacyjnych, poza rokiem 2000, kiedy to uległy one zmniejszeniu, przy

zmiennych pozostałych kosztach operacyjnych, które po początkowym wzroście, uległy

nieznacznemu zmniejszeniu, ostatecznie odznaczając się kolejną tendencją wzrostową.

Pozwoliło to powódce poza rokiem 2002, w pozostałych latach mimo wszystko osiągnąć

dodatni wynik z działalności operacyjnej. Pomimo, że koszty finansowe z tytułu

zobowiązań przewyższały uzyskiwane przychody, powódka osiągnęła dodatni wynik

brutto w okresie 1997-2002 poza 2000 r.

W okresie 1997-2001 płynność powódki uległa zmniejszeniu, jednakże od roku

2001 można zaobserwować jej poprawę. Sprawność działania Spółki wykazywała różne

kierunki zmian. Okres spłaty należności przez kontrahentów uległ w okresie 1997-2001

znacznemu wydłużeniu, jednakże już w 2002 r. nastąpiło jego skrócenie. Podobnie było

z długością okresu regulowania zobowiązań przez powódkę. Powódka coraz szybciej

obracała swoimi zapasami. Rotacja aktywów w pięciu kolejnych latach zmniejszyła się, a

od 2002 r. można było zaobserwować wzrost w tym zakresie. Po początkowym wzroście

zadłużenia powódki nastąpił jego spadek. Rentowność sprzedaży osiągana przez

powódkę w latach 1997-2000 uległa pogorszeniu, jednakże od 2001 r. obserwowano

poprawę. Podobny kierunek wykazywała marża przy działalności handlowej, wyniosła

odpowiednio: w 1997 r. – 19,4%, w 1998 r. – 22%, w 1999 r. – 1,1%, w 2000 r. – 4,1%,

w 2001 r. – 2,4%, w 2002 r. - 28,7%. W 1999 r. wystąpił spadek marży, bardzo

prawdopodobne, że przyczyną było pojawienie się w łańcuchu dystrybucji nowego

podmiotu, który przejął znaczną część marży. Na spadek marży handlowej ujmowanej

wartościowo miał wpływ również spadek poziomu obrotów z działalności handlowej. Na

sytuację powódki w latach 1997-2002 miały wpływ decyzje podejmowane w ramach

zarządzania Spółką i wahania koniunkturalne.

Na spadek obrotów handlowych miało wpływ zajęcie środków finansowych przez

Urząd Kontroli Skarbowej w Z., jednakże wpływ ten miał charakter pośredni.

Sąd Okręgowy wskazał, że kwestię odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu

Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie

przy wykonywaniu władzy publicznej reguluje obecnie art. 417 § 1 k.c. Jednakże w

6

stanie faktycznym w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 77 ust. 1 Konstytucji

RP. W wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt V CKN 1248/00, OSP 2002/10/128),

Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że przepis art. 77 ust. 1 Konstytucji może stanowić

podstawę roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie w postępowaniu

podatkowym decyzji niezgodnej z prawem, następnie uchylonej wskutek odwołania

podatnika. Do przesłanek odpowiedzialności na gruncie art. 77 ust. 1 Konstytucji należy

zaliczyć szkodę i jej przyczynę w postaci niezgodnego z prawem działania organu

władzy publicznej. Niezgodność z prawem według art. 77 ust. 1 Konstytucji oznacza

sprzeczność między zakresem kompetencji organu, sposobem postępowania i treścią

rozstrzygnięcia wynikającymi z wzorca ustawowego a jego działaniem rzeczywistym.

Czynnikiem ograniczającym odpowiedzialność Skarbu Państwa jest konieczność

wykazania związku przyczynowego między działaniem organu a powstałą szkodą.

Doniosłe znaczenie ma także ostateczny wynik działania organu władzy.

W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powódki o odszkodowanie z tytułu

zwrotu podatku VAT za okres od stycznia 2000 r. do końca marca 2002 r. jest zasadne.

Powódka nie otrzymała bowiem za ten okres zwrotu podatku VAT w kwocie 570.982 zł i

kwota ta stanowi szkodę. Wraz z odsetkami liczonymi do dnia 31 marca 2006 r. szkoda

wyniosła 1.153.546 zł. Nie są natomiast zasadne – zdaniem Sądu Okręgowego – dalej

idące żądania powódki.

Niezasadne było według Sądu Okręgowego żądanie zapłaty kwoty 110.287,97 zł

wraz z odsetkami z tytułu odszkodowania za utracone dofinansowanie z PFRON, z tego

względu, że na sytuację finansową powódki wpływ miały przede wszystkim decyzje

organów Spółki i dynamika koniunktury gospodarczej w kraju. Te uwarunkowania

spowodowały problemy powódki z zapłatą odsetek na rzecz banków, a to z kolei nie

upoważniało jej do otrzymania dofinansowania z tytułu prowadzonego Zakładu Pracy

Chronionej, gdyż jednym z warunków otrzymania dofinansowania z PFRON było

niezaleganie z zapłatą odsetek.

Sąd Okręgowy uznał, że powódka nie udowodniła poniesienia szkody

z utraconych zysków z kontraktów. Powódka nie wykazała, aby wskazane przez nią

przetargi były faktycznie organizowane, a także, że rentowność tych kontraktów

wynosiła 8%. Niezasadne było zdaniem Sądu Okręgowego także żądanie kwoty

8.166.579,75 zł z tytułu utraconych korzyści z najmu przez okres 5 lat.

7

Apelacje od powyższego wyroku wniosły obie strony. Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 28 marca 2007 r. oddalił obie apelacje. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne

i wywody prawne sądu pierwszej instancji.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego obie strony wniosły skargi kasacyjne, każda ze

stron zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części w której oddalono jej apelację.

Powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 77 Konstytucji w związku z art.

361 § 2 k.c. poprzez ich błędną interpretację i niezastosowanie w wyniku wadliwej

wykładni pojęcia szkody w postaci utraconych korzyści, wyrażającej się nielogicznym

przyjęciu, że dla istnienia szkody o charakterze hipotetycznym (utracone zyski z

kontraktów) konieczne jest jej wykazanie jako szkody rzeczywistej oraz przez przyjęcie,

że sprzedaż nieruchomości spowodowana między innymi wadliwymi decyzjami

pozwanego wyklucza w całości prawo do domagania się odszkodowania za utracone

korzyści w postaci czynszów dzierżawnych. Pozwany, w swojej skardze kasacyjnej

zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, art. 227 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez dopuszczenie dowodu z

opinii zespołu biegłych na okoliczność ustalenia, czy w związku z wydaniem i

wykonywaniem wadliwych decyzji przez pozwanego powódka utraciła prawo do zwrotu

podatku VAT, a więc nie dla ustalenia faktu, lecz co do prawa, a następnie oparcie

wyroku na opinii zawierającej spostrzeżenia zastrzeżone dla wyłącznej kompetencji

sądu. Zarzucił także naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: - art. 77 ust. 1

Konstytucji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stosowaniu tego

przepisu bezpośrednio, mimo iż jego treść jest na tyle niedookreślona, że nie może ona

stanowić samodzielnej podstawy obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej w

związku z wykonywaniem władzy publicznej; art. 417 k.c. Poprzez jego błędną

wykładnię, polegająca na przyjęciu, iż każde uchylenie decyzji administracyjnej w toku

kontroli sądowej przesądza o bezprawności działań Skarbu Państwa; art. 361 § 1 k.c.

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu odpowiedzialności

Skarbu Państwa za zadanie, które nie było normalnym następstwem działań pozwanego

lecz wynikiem zaniechania powodowej spółki; art. 362 k.c. poprzez nieuwzględnienie

przyczynienia się powodowej Spółki do powstania szkody; art. 14a ust. 7 pkt 2 ustawy z

dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym Dz. U. Nr

11, poz. 50 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że powódce

w okresie od stycznia 2000 r. do marca 2002 r. przysługiwało prawo zwrotu wpłaconej

kwoty podatku od towarów i usług; art. 361 § 2 k.c. w związku z art. 766 ustawy z dnia

8

29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.)

porpzedz błędne jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż odsetki od

niezwróconego powodowej Spółce podatku VAT (w wysokości odsetek do zaległości

podatkowych) stanowiące element szkody; art. 361 § 2 k.p.c. poprzez błędne jego

zastosowanie polegające na pominięciu przy ustalaniu wysokości odszkodowania faktu,

iż powodowa spółka otrzymała oprocentowanie nadpłaty podatku powstałej w wyniku

wykonania decyzji podatkowej następnie uchylonej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie. Co do zarzutów podniesionych

w skardze kasacyjnej pozwanego, to zgodzić się można, że Sąd pierwszej instancji

powołując biegłego między innymi na okoliczność czy powodowa Spółka utraciła prawo

do zwrotu VAT wadliwie sformułował tezę dowodową. Jednakże zarzut, że Sąd

Apelacyjny uznając prawo powódki do zwrotu VAT naruszył art. 227 k.p.c. w związku z

art. 278 k.p.c. jest za daleko idący. Należy bowiem zauważyć, że prawo do zwrotu

podatku VAT zakładom pracy chronionej, które nie mają zaległości w podatkach

stanowiących dochód budżetu państwa wynika wprost z przepisów ustawy o podatku od

towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, zaś bezsporne jest, że powódka była

zakładem pracy chronionej. Ustalenie wysokości zwrotu jest kwestią faktów. Wymaga

sięgnięcia do materiałów źródłowych. Korzystanie z opinii biegłych w tym zakresie nie

było wadliwe.

Powódce przysługiwałby zwrot podatku VAT, gdyby nie miała zaległości w

podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Takie zaległości powstały na skutek

wydania w dniu 28 listopada 1997 r. dziesięciu decyzji podatkowych nakładających na

powódkę obowiązek zapłaty podatku, który wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi

wyniósł 1.336.203,96 zł. Ostatecznie decyzje te zostały uchylone jako rażąco

naruszające prawo, ale ich uchylenie nastąpiło dopiero na skutek rewizji nadzwyczajnej

wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Przy uwzględnieniu

wysokości nałożonego podatku, normalny związek przyczynowy pomiędzy wydaniem

decyzji nakładających podatek, a szkodą powódki polegającą na niemożności uzyskania

zwrotu podatku VAT wobec powstałych zaległości jest oczywisty. Zarzut naruszenia art.

361 § 1 k.c. oparty na kwestionowaniu normalnego związku przyczynowego z tego

powodu, że bezpośrednią przyczyną niezwrócenia podatku VAT był brak wniosku o

zwrot, uznać należy za nieprzekonywający. Do czasu uchylenia ostatecznych decyzji

nakładających podatek, którego powódka nie była w stanie uiścić i w związku z tym

9

miała zaległości, nie było podstawy prawnej do wystąpienia przez nią o zwrot podatku

VAT.

Zapewne rację ma pozwany, że art. 77 ust. 1 Konstytucji nie stanowi

samodzielnej podstawy obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej w związku z

wykonywaniem władzy publicznej. Powołanie się przez Sądy obu instancji tylko na ten

przepis wynika z pewnego skrótu myślowego, nie można mówić o naruszeniu prawa. Od

czasu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r. SK 18/2000 w

judykaturze utrwalił się pogląd, że przy ocenie prawnej zdarzeń, które miały miejsce po

wejściu w życie Konstytucji jej art. 77 ust. 1 wyznacza rozumienie art. 417 k.c. Innymi

słowy podstawą rozważań odszkodowawczych jest art. 417 k.c., ale interpretowany

zgodnie z art. 77 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji uznano, że Skarb Państwa ponosi

odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie

funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności niezależnie

od tego czy funkcjonariuszowi można przypisać winę. W uchwale składu siedmiu

sędziów z dnia 26 kwietnia 2006 r., III CZP 125/05 (OSNC z 2006 r., Nr 12 poz. 1944)

Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że art. 417 § 1 k.c. w związku z art. 77 ust. 1

Konstytucji, mający zastosowanie do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed

dniem 1 września 2004 r. stanowić może podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu

Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem i wykonaniem decyzji organu podatkowego

pierwszej instancji, następnie uchylonej. Nie można się zgodzić z zarzutem, że Sąd

Apelacyjny naruszył art. 417 k.c. przez przyjęcie, że każde uchylenie decyzji

administracyjnej w toku kontroli sądowej przesądza o bezprawności działań Skarbu

Państwa. Sąd Apelacyjny przyjął, że konkretne decyzje podatkowe, których sprawa

niniejsza dotyczy noszą znamiona bezprawności. Sąd nie wyraził poglądu, że każde

uchylenie decyzji przesądza o jej bezprawności, wręcz przeciwnie, powołując się na

orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że wadliwe działanie organu pierwszej

instancji, które zostało następnie skorygowane przez instancję odwoławczą nie może

być automatycznie kwalifikowane jako działania bezprawne, rodzące obowiązek

odszkodowawczy.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 362 k.c. Skarżący upatruje przyczynienia się

powodowej spółki do powstania szkody przez to, że trwała w bezczynności nie

występując z wnioskiem o zwrot podatku VAT. Takiego zarzutu powódce nie można

postawić, gdyż z powodu zaległości podatkowych nie przysługiwał jej zwrot podatku

10

VAT, a zaległości powstały na skutek bezzasadnego obciążenia jej obowiązkiem

podatkowym.

Nie można także uznać za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 14 a ust. 7 pkt

2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku

akcyzowym przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że powódce w okresie od

stycznia 2000 r. do marca 2002 r. przysługiwało prawo zwrotu wpłaconej kwoty podatku

od towarów i usług. Skarżący wywodził, że zgodnie z wykładnią językową art. 14a ust. 7

pkt 2 wymienionej ustawy każda zaległość podatkowa, nawet najmniejsza stanowi

samodzielną podstawę odmowy zwrotu podatku VAT. Jednakże zasądzona od

pozwanego na rzecz powódki kwota nie jest kwotą z tytułu zwrotu podatku VAT, a jest

kwotą odszkodowania za to, że na skutek decyzji podatkowych powódka popadła w

zaległości i na podstawie art. 14a ust. 7 pkt 2 utraciła prawo do zwrotu VAT.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 361 § 2 k.c. w związku z art. 766

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Sąd Apelacyjny szczegółowo

rozważał kwestię odsetek jako elementu szkody. Wskazał, że w prawie podatkowym

odsetki od należności są uregulowane w sposób odrębny i szczególny. Oprocentowanie

nadpłaty podatku jest rodzajem rekompensaty za niezgodne z prawem przetrzymywanie

pieniędzy podatnika. Przysługuje przy tym z mocy prawa i niezależnie od zamiaru.

Oprocentowanie przysługuje zawsze, gdy nadpłata jest związana z uchyleniem czy

zmianą decyzji podatkowej. Termin zwrotu przez urząd skarbowy kwoty podatku VAT

wynosi 25 dni od dnia dokonania wpłaty podatku przez podatnika. Tak więc w przypadku

skorzystania przez powodową Spółkę z przywileju zwrotu podatku VAT otrzymałaby ona

w razie opóźnienia w wypłacie tego podatku odsetki. W tym znaczeniu można przyjąć,

że jest to szkoda. Argumentacja Sądu Apelacyjnego jest przekonywająca. Odnośnie do

zarzutu naruszenia art. 361 § 2 k.c. przez pominięcie faktu, że powodowa Spółka

otrzymała oprocentowanie nadpłaty podatku powstałej w wyniku wykonania decyzji

podatkowych, następnie uchylonych, trzeba zauważyć, że to oprocentowanie

kompensuje szkodę powstałą na skutek zapłacenia nienależnego podatku, w żadnym

razie nie kompensuje szkody wynikającej z utraty prawa do zwrotu innego podatku.

Nie są usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej powódki. W postępowaniu

dotyczącym odszkodowania za utracone korzyści zawsze występuje element

niepewności. Jednakże również tę szkodę i jej związek z bezprawnym działaniem trzeba

wykazać. W ocenie Sądu Apelacyjnego szkoda poniesiona wskutek niemożności

uczestniczenia w przetargach była tylko hipotetyczna. Powódka nie wskazała w jakich

11

konkretnie przetargach nie mogła uczestniczyć ani tego, że wygrałaby je i osiągnęła

wskutek tego dochód. Sytuacja Spółki była w latach 1997-2002 trudna tylko wskutek

bezprawnych decyzji, ale także z innych powodów. Sprzedaż nieruchomości trudno

wiązać bezpośrednio z tymi decyzjami. Tym bardziej, że cena obejmuje jednocześnie

przyszłe pożytki z nieruchomości. Nie można zgodzić się z zarzutem, że uznanie przez

Sąd Apelacyjny, iż powódka nie wykazała szkody w zakresie utraconych korzyści

narusza art. 77 Konstytucji w związku z art. 361 § 2 k.c.

Z powyższych względów na mocy art. 39814

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.