III CSK 252/07

Sygn. akt III CSK 252/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Gospodarstwa Rybackiego "G." sp. z o.o.

z/s w G.

przeciwko Gminie B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 stycznia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej Gminy na

rzecz powodowej Spółki kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 września 2006 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej

Gminy B. na rzecz powoda - Gospodarstwa Rybackiego „G.” Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w G. kwotę 1.393,238,04 z ustawowymi odsetki tytułem

odszkodowania, oddalił powództwo co do kwoty 1.195, 67 zł oraz w zakresie

ustawowych odsetek żądanie ich zasądzenia za okres od 8 sierpnia do 18 grudnia

2002 r., umorzył postępowanie w pozostałej części i orzekł o kosztach

postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił, że w prowadzonym przez stronę powodową

gospodarstwie rybackim doszło w okresie od 1 do 7 sierpnia 2002 r., do masowego

śnięcia ryb w ilości 98 t., co spowodowane było zjawiskiem tzw. przyduchy.

Przyczyną tego zdarzenia było wprowadzenie do potoku M. zasilającego stawy

strony powodowej znacznej ilości nieoczyszczonych ścieków komunalnych, w

następstwie czego do wody w stawach dostały się znaczne ilości szkodliwych

związków organicznych. Śnięcie ryb w następstwie przyduchy pozostaje

w adekwatnym związku przyczynowym z nieprawidłową pracą oczyszczalni

ścieków Miejsko – Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej w B., podległej

pozwanej Gminie. Bezprawność zachowania pracowników oczyszczalni polegała

na dopuszczeniu do zaniechania oczyszczania ścieków oraz na wpuszczeniu

nieoczyszczonych, bądź częściowo tylko oczyszczonych ścieków do potoku M.

Spełniona została także przesłanka winy funkcjonariusza samorządu terytorialnego

– Gminy B. Jako podstawę prawną odpowiedzialności pozwanej wskazał Sąd

Okręgowy przepis art. 4201

§ 2 k.c.

Odnosząc się do podnoszonego przez stronę pozwaną zarzutu nielegalnego

prowadzenia działalności przez stronę powodową Sąd Okręgowy stwierdził, że

powódka, która zawarła umowę dzierżawy gospodarstwa rybackiego z Agencją

Własności Rolnej Skarbu Państwa (AWRSP) nie musiała się ubiegać o pozwolenie

wodnoprawne, bowiem stosunek dzierżawy doprowadził do wejścia przez nią

w sferę praw i obowiązków określonych w pozwoleniu wydanym w 1993 r. na

rzecz Gospodarstwa Rybackiego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,

3

udzielonym do 2008 r. Wstąpienie przez następców prawnych zakładu, który

uzyskał pozwolenie wodnoprawne w prawa i obowiązki określone tym pozwoleniem

przewidywał art. 29 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz. U.

1974, Nr 38, poz. 230 ze zm. – dalej jako prawo wodne z 1974 r.). Zgodnie z tą

ustawą jak i obowiązującą obecnie ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne

(Dz.U. jedn. tekst Dz. U. 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm., dalej jako prawo wodne

z 2001 r.) dotychczasowe zezwolenia wodnoprawne zachowały moc.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanej Gminy, zaskarżającą wyrok Sądu Okręgowego w części uwzględniającej

powództwo.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że prawa

i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego Gospodarstwu

Rybackiemu Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przeszły po jego likwidacji

na AWRSP, a następnie w konsekwencji zawarcia umowy dzierżawy „wobec

szczególnej sukcesji” zostały przeniesione na powoda. Z tych względów nie

uwzględnił podnoszonego w apelacji zarzutu naruszenia art. 29 prawa wodnego

z 1974 r. Dodatkowo wskazał, że przejście praw i obowiązków wynikających

z pozwolenia na następcę prawnego zakładu, który je uzyskał wynika także art.

134 ust. 1 prawa wodnego z 2001 r. Jako nieuzasadnione ocenił dalsze zarzuty

apelacji dotyczące naruszenia art. 361 k.c., art. 207 § 3 i 217 k.p.c. oraz

sprzeczności istotnych ustaleń dokonanych w sprawie z zebranym materiałem

dowodowym.

Skarga kasacyjna pozwanej Gminy oparta została na obu ustawowych

podstawach, w ramach których skarżąca zarzuciła:

1/ nieważność postępowania spowodowaną niedopuszczalnością drogi sądowej

(art. 199 pkt 1 k.p.c. oraz art. 185 i 186 prawa wodnego z 2001 r.);

2/ naruszenie art. 134 ust. 1 prawa wodnego z 2001 r. przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że powódka działała na podstawie ważnego pozwolenia

wodnoprawnego, jako następca prawny AWRSP.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

Okręgowego, ze zniesieniem postępowań i odrzuceniem pozwu, lub uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

4

rozpoznania, a nadto na podstawie art. 415 k.p.c. o zwrot wyegzekwowanego

świadczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut nieważności postępowania wywodzi skarżąca z przejściowej

niedopuszczalności drogi sądowej, z uwagi na wytoczenie przez powoda

powództwa bez uprzedniego wyczerpania drogi postępowania administracyjnego,

wymaganego na podstawie art. 185 i 186 prawa wodnego z 2001 r. Powód wystąpił

bowiem do starosty b. o odszkodowanie, jednak domagał się go od Urzędu Miasta

i Gminy w B. Miejsko – Gminnego Zakładu Komunalnego, a nie od obecnej

pozwanej. Nadto odnośna decyzja dotycząca odszkodowania na rzecz powoda

wydana została przez niewłaściwy organ tj. starostę, podczas gdy właściwy do jej

wydania był wojewoda.

Zgodnie ze stanowiskiem obu Sądów orzekających, którego pozwana nie

kwestionuje w skardze kasacyjnej, do odpowiedzialności strony pozwanej za

szkodę będącą następstwem zanieczyszczenia stawów hodowlanych powoda

ściekami z należącej do niej oczyszczalni mają zastosowanie przepisy kodeksu

cywilnego o czynach niedozwolonych, a nie przepisy prawa wodnego.

Odpowiedzialność podmiotu legitymującego się pozwoleniem

wodnoprawnym za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej opiera się na przepisach

prawa wodnego, gdy szkoda jest wynikiem realizacji tego pozwolenia, a więc gdy

do jej powstania dochodzi przy prowadzeniu działalności zgodnie z warunkami

udzielonego pozwolenia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy szkoda jest

natomiast wynikiem bezprawnego działania polegającego na realizacji pozwolenia

niezgodnie z jego treścią, a więc niedotrzymania jego warunków, a nie jego

realizacji. Dla jej dochodzenia nie zatem jest właściwy przedsądowy tryb

postępowania administracyjnego określony w art. 185 i 186 prawa wodnego

z 2001 r. (wyrok SN z dnia 4 września 1979, II CR 253/79 nie publ., uchwała SN

z dnia 17 stycznia 1989, III CZP 107/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 6, wyrok SN

z dnia 18 marca 2005 r., II CK 559/04 – Biul. SN z 2005 r., nr 7, poz.13).

W konsekwencji, w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania

spowodowana niewyczerpaniem przez powoda drogi postępowania

administracyjnego.

5

W ustalonych okolicznościach sprawy niesporny był fakt uzyskania w przez

Gospodarstwo Rybackie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w G. w 1993

r. pozwolenia wodnoprawnego, udzielonego do 2008 r. Po przejęciu mienia po

zlikwidowanym państwowym Gospodarstwie Rybackim AWRSP wstąpiła w prawa i

obowiązki wynikające z udzielonego mu wcześniej pozwolenia (art. 5 ust. 3 ustawy

z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu

Państwa w ówczesnym brzmieniu, tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 57, poz. 603).

Zasadnie podnosi skarżący, że powodowa Spółka nie stała się na podstawie

umowy dzierżawy zawartej z AWRSP następcą prawnym Agencji w zakresie praw

- w tym w szczególności wynikających z przedmiotowego pozwolenia

wodnoprawnego - przysługujących jej do wydzierżawionego mienia.

Wskazać jednak trzeba, że w przypadku dzierżawy majątku wchodzącego

w skład zasobu własności rolnej Skarbu Państwa mamy do czynienia z dzierżawą

zorganizowanych całości gospodarczych, gospodarstw rolnych w rozumieniu art.

553

k.c. Gospodarstwo rolne, stanowiące w ujęciu funkcjonalnym zorganizowaną

całość gospodarczą, może być - jak w sprawie niniejszej - przedmiotem jednej

czynności prawnej, z zastosowaniem wprost art. 552

k.c. Wówczas przedmiot

czynności obejmuje ogół składników materialnych i niematerialnych składających

się na istotę tego gospodarstwa, w tym zezwolenia o których mowa w art. 551

pkt 5

k.c. W następstwie zawartej umowy powodowa Spółka mogła więc korzystać

z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego wydzierżawiającemu.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu stosownie do art.

39814

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

/km/