III CZP 153/07

Uchwała z dnia 27 lutego 2008 r., III CZP 153/07

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)

Sędzia SA Michał Kłos

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marcina B. przy uczestnictwie małoletniej

Zuzanny B. reprezentowanej przez matkę Agnieszkę B. o złożenie przedmiotu

świadczenia do depozytu sądowego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 27 lutego 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Ostrołęce postanowieniem z dnia 11

grudnia 2007 r.:

"Czy do złożenia przez egzekwowanego dłużnika świadczenia pieniężnego do

depozytu sądowego w trybie art. 883 § 2 k.p.c. wymagane jest zezwolenie sądu

przewidziane w art. 6932

§ 1 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Do złożenia przez dłużnika w toku egzekucji świadczenia do depozytu

sądowego na podstawie art. 883 § 2 k.p.c. nie jest wymagane zezwolenie sądu

przewidziane w art. 6932

§ 1 k.p.c.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji

odrzucające wniosek Marcina B. o udzielenie zezwolenia na złożenie do depozytu

sądowego kwoty 2400 zł stanowiącej równowartość świadczeń alimentacyjnych

należnych córce Zuzannie B. za sześć miesięcy, z jednoczesnym upoważnieniem

komornika do podejmowania tej sumy w wypadku zwłoki w spełnieniu przez tego

dłużnika świadczeń wymagalnych, przedstawił do rozstrzygnięcia na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości o treści

przytoczonej na wstępie.

Niesporne jest, że komornik sądowy prowadzi egzekucję alimentów przeciwko

wnioskodawcy z wynagrodzenia za pracę. Dłużnik postanowił skorzystać z

uprawnienia umorzenia egzekucji przewidzianego w art. 883 § 2 k.p.c. i z w związku

z tym wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania depozytowego. Sąd

Rejonowy wyraził pogląd, że w wypadku stosowania tego przepisu odrębne

postanowienie o zezwoleniu na złożenie do depozytu odpowiedniej kwoty

pieniężnej jest niedopuszczalne, gdyż chodzi tu o wpłatę na rachunek depozytowy

sądu, która nie jest objęta hipotezą art. 692 k.p.c. Podkreślił, że jest to czynność

faktyczna dłużnika.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 5

lutego 2005 r., tj. do wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r o zmianie ustawy

– Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172,

poz. 1804 – dalej: „ustawa”), w kodeksie postępowania cywilnego funkcjonowało

tylko pojęcie „depozyt sądowy”, pod którym rozróżniano dwie grupy depozytów – w

rozumieniu materialnym i procesowym. Pomimo to, w piśmiennictwie wyrażono

pogląd, że przy stosowaniu art. 883 § 2 k.p.c. wystąpienie z odrębnym wnioskiem

na podstawie art. 692 k.p.c. jest konieczne. Ustawa wprowadziła do przepisów

dotyczących postępowania egzekucyjnego określenie „rachunek depozytowy sądu”,

niemniej w art. 883 § 2, art. 888 § 1, art. 896 § 1 pkt 2 i art. 1042 k.p.c. utrzymano

dotychczasowe określenie, co może wskazywać na konieczność w omawianym

wypadku przeprowadzenia odrębnego postępowania depozytowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze i literaturze rozróżniono depozyt w rozumieniu prawa cywilnego

materialnego, składany jako przedmiot świadczenia celu zwolnienia się z wykonania

zobowiązania (art. 467-470 k.c.), i depozyt w znaczeniu procesowym, pojmowany

jako sposób zabezpieczenia (zatrzymania) pieniędzy lub rzeczy w ramach

postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz na ich cele. Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że postępowanie unormowane w części pierwszej księgi drugiej kodeksu

postępowania cywilnego miało zastosowanie tylko do depozytu pierwszego rodzaju

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1986 r.,

III CZP 62/86, OSNCP 1987, nr 10, poz. 146 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 r., II CKU 54/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 63, i

z dnia 13 sierpnia 1976 r., IV PZ 32/76, OSNC 1977, nr 3, poz. 57).

Ustawa wprowadziła do księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego

określenie „rachunek depozytowy sądu”, które oznacza szczególną formę

przechowania, mającego na celu umożliwienie zdeponowania sum w postępowaniu

zabezpieczającym i egzekucyjnym z pominięciem postępowania unormowanego w

art. 692 i 69310

k.p.c. Interwencja ustawodawcy okazała się jednak nie w pełni

jednoznaczna, gdyż z jednej strony objęła również przepisy, których nie dotyczyła

uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 5 grudnia 1986 r., III CZP 62/86, a z drugiej

pominęła objęte nią art. 888 § 1 i art. 1042 k.p.c.

O niekonsekwencji ustawodawcy świadczy np. pozostawienie w art. 492 k.p.c.

terminu „depozyt sądowy”, przy jednoczesnym odesłaniu w § 2 tego artykułu do

unormowania zawartego w art. 742 k.p.c., w którym mowa o rachunku

depozytowym sądu. W każdym razie utrzymanie w art. 883 § 2 k.p.c. wyrażenia

„depozyt sądowy” wymagało odpowiedzi, czy ustawodawca w ten sposób odesłał

do stosowania postępowania unormowanego w art. 692-69310

k.p.c.

Termin „depozyt” oznacza przechowywanie pieniędzy, dokumentów i rzeczy, z

którymi wiążą się, na mocy odpowiednich przepisów ustawowych, określone skutki

prawne. Jakkolwiek ustawodawca dość konsekwentnie posługuje się pojęciem

„depozyt sądowy”, to jednak można spotkać wypadki pominięcia określenia

„sądowy” (por. np. art. 469 k.c. lub art. 42 i 98 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. –

Prawo wekslowe, Dz.U. Nr 37, poz. 282). Do samej nazwy nie można więc

przywiązywać zasadniczego znaczenia i trzeba – nawet w ramach wykładni

językowej – sięgać do szerszego kontekstu przepisu. Z treści art. 883 § 2 k.p.c., a

zwłaszcza z wyrażenia „dłużnik może żądać umorzenia egzekucji (...), jeżeli uiści

wszystkie świadczenia wymagalne i złoży do depozytu sądowego sumę równającą

się sumie świadczeń periodycznych za sześć miesięcy” wynika, że chodzi tu o

depozyt prawa procesowego, wywołujący skutki prawne w postępowaniu

egzekucyjnym. Przepis wyraźnie odwołuje się do złożenia przez dłużnika stosownej

kwoty, a nie do sprawy o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego

(art. 692 k.p.c.). Wynik wykładni językowej jest więc taki, że dłużnik dokonuje

złożenia stosownej sumy na rachunek depozytowy bez uzyskania w postępowaniu

nieprocesowym zezwolenia sądu. Odmienna interpretacja pozostawałaby w

sprzeczności z niekwestionowanym w judykaturze i literaturze poglądem, że

złożenie świadczenia do depozytu sądowego na podstawie prawomocnego

postanowienia sądu następuje w celu wywołania skutków materialnoprawnych.

Depozyty prawa procesowego, jak wskazano, składane są na potrzeby i cele

postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego; wiążą się z zaspokojeniem

wierzyciela zgodnie z tytułem wykonawczym. W tych wypadkach nie ma

zastosowania art. 6932

§ 1 k.p.c., a zatem dokonuje się ich złożenia bez uzyskania

w postępowaniu nieprocesowym zezwolenia sądu. Odmienna wykładnia

pozostawałaby w sprzeczności z funkcją postępowania egzekucyjnego, które

powinno za pomocą prostych środków i możliwie najszybciej doprowadzić do

zaspokojenia wierzyciela. Przyjęcie dodatkowego wymagania, polegającego na

konieczności uzyskania zgody sądu na złożenie przez dłużnika kwoty pieniężnej na

podstawie art. 883 § 2 k.p.c., pozostawałoby w sprzeczności z tym założeniem.

Trzeba wyraźnie podkreślić, że na gruncie art. 883 § 2 k.p.c. złożenie do

depozytu wskazanej w nim sumy wypływa wyłącznie z potrzeb postępowania

egzekucyjnego, stanowiąc realizację roszczenia skonkretyzowanego prawomocnym

wyrokiem. Działanie dłużnika stanowi wykonanie obowiązku nałożonego w tytule

wykonawczymi i nie należy go postrzegać jako surogat wykonania zobowiązania w

rozumieniu prawa materialnego. W tym wypadku dłużnik jest dysponentem

toczącego się postępowania egzekucyjnego i w razie rzetelnego wywiązywania się

z prawomocnie zasądzonego świadczenia może skorzystać z przewidzianej przez

ustawodawcę możliwości uniknięcia negatywnych skutków związanych z

prowadzeniem sądowego postępowania egzekucyjnego. Spełnienie wymagań

objętych hipotezą omawianego przepisu powoduje, że komornik po wysłuchaniu

wierzyciela i dłużnika na podstawie art. 827 k.p.c. umarza egzekucję co do

świadczeń wymagalnych w przyszłości. Na to postanowienie przysługuje skarga na

czynność komornika, a na orzeczenie sądu rejonowego w tym przedmiocie

zażalenie do sądu drugiej instancji (art. 828 k.p.c.). Ewentualne zatem badanie w

drodze postępowania depozytowego, czy – według przytoczonych przez dłużnika

okoliczności – złożenie do depozytu stosownej sumy jest w tej sytuacji uzasadnione

pozostawałoby w sprzeczności z zasadą efektywności postępowania

egzekucyjnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.