I CSK 472/07

Sygn. akt I CSK 472/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa H. Ż.-Ł. i in.,

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Mazowieckiemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],

I oddala skargę kasacyjną;

II zasądza od pozwanego - Skarbu Państwa - Wojewody

Mazowieckiego tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł na rzecz

powodów: […].

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody

Mazowieckiego wskazane w pkt I jego wyroku kwoty pieniężne z odsetkami na

rzecz siedmiu powodów i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ten ustalił,

że współwłaścicielami nieruchomości gruntowej, położonej w W. przy ul. B. [...],

były poprzedniczki prawne powodów. Nieruchomość ta była objęta dekretem z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.

Warszawy (Dz.U., nr 50, poz. 279). Decyzją administracyjną z dnia 5 lutego 1951 r.

Prezydium Rady Narodowej m. W. odmówiło byłym właścicielom nieruchomości

przyznania prawa własności czasowej w stosunku do gruntu. Decyzja ta została

uznana za nieważną na podstawie decyzji z dnia 29 listopada 2000 r. Urzędu

Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W styczniu 2004 r. odmówiono powodom

ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. B. [...] z racji

braku możliwości korzystania z gruntu przez powodów w związku z obecnym

przeznaczeniem gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego (sporna

nieruchomość położona jest w liniach rozgraniczających ul. B. i ul. G.). Powodom

odmówiono przyznania odszkodowania za szkodę poniesioną wydaniem decyzji z

dnia 5 lutego 1951 r. z rażącym naruszeniem prawa. Wartość spornej

nieruchomości oceniono według stanu na dzień 5 lutego 1951 r., a według cen

aktualnych na kwotę 1.772.400 zł. Grunt ten stanowi własność Skarbu Państwa i

nie został skomunalizowany

Skutki odnowy przyznania prawa własności czasowej są już nieodwracalne,

powodom odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego, toteż pomiędzy

wadliwym orzeczeniem z dnia 5 lutego 1951 r. a poniesioną przez nich szkodą

zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Odpowiedzialność

odszkodowawcza obciąża obecnie Skarb Państwa – Wojewodę Mazowieckiego.

Szkoda powodów została udowodniona, a wyznacza ją wartość nieruchomości, do

której poprzednikom powodów odmówiono prawa przyznania własności czasowej.

Powodom przysługuje odszkodowanie w granicach damnum emergens, które

obliczono na podstawie opinii biegłej, przyjmując za miarodajną wartość utraconej

nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji, a wedle cen aktualnych

(art. 363 § 2 k.c.). Ustalenie odszkodowania w ten sposób uzasadniało zasądzenie

odsetek za opóźnienie dopiero od daty wydania wyroku. Oddalono zatem żądanie

3

powodów obejmujące skapitalizowane odsetki za okres od dnia 28 grudnia 2003 r.

do dnia 28 maja 2004 r. Oddaleniu podlegało też żądanie obejmujące lucrum

cessans równe wysokości hipotetycznego czynszu dzierżawnego w okresie od dnia

17 października 1997 r. Skoro bowiem nieruchomość od końca lat 70-tych znajduje

się pod ulicami miejskimi, to podlegałaby w tamtym czasie wywłaszczeniu, co

wyłączałoby tym samym możliwość osiągania jakichkolwiek korzyści przez

dotychczasowych właścicieli.

Apelacja pozwanego Skarbu Państwa, w części zasądzającej roszczenie,

została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu

pierwszej instancji. Roszczenia odszkodowawcze powodów powinny podlegać

reżimowi prawnemu przewidzianemu w art. 156 k.p.a. i art. 160 k.p.a. Zdarzeniem

wyrządzającym szkodę była decyzja odmawiająca przyznania prawa własności

czasowej, a stwierdzenie nieważności tej decyzji w 2000 r. stanowiło tylko

niezbędny warunek prawny dochodzenia roszczenia odszkodowawczego.

Legitymację bierną w tym procesie należało przypisywać Skarbowi Państwa, a nie

Gminie.

W skardze kasacyjnej Skarbu Państwa – Wojewody Mazowieckiego

podnoszono zarzut naruszenia art. 160 § 1 k.p.a., art. 361 § 2 k.c. w zw. z art.

160 § 2 k.p.a, art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. a i b

ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(tj. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64); art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r.

o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy

państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) w zw. z art. 4 ust. 1 tej ustawy i art. XXVI

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U.

nr 16, poz. 94). Skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego

w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że do zgłoszonych roszczeń

odszkodowawczych powodów będą miały zastosowanie przepisy art. 160 k.p.a.

i nast., ponieważ szkoda została wyrządzona w czasie obowiązywania tych

przepisów. W każdym razie w tym czasie roszczenie odszkodowawcze powodów

4

mogło być skutecznie dochodzone. Powodom odmówiono bowiem przyznania

prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w 2004 r. Zgodnie z art.

160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji

z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji

administracyjnej przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję

z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Szkodę tę określono jako różnicę pomiędzy

stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie została wydana w 1951 r. odmowna decyzja

o przyznaniu poprzednikom prawnym powodów prawa własności czasowej

a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się w braku w majątku powodów

tego prawa (prawo użytkowania wieczystego). W uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 7 grudnia 2006 r. III CZP 99/06 (OSNC 2007 z. 6, poz. 79) przesądzono

w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa.

Zastosowanie do dochodzonych przez powodów roszczeń przepisów art.

160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są one także w zakresie

dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości odszkodowania

(art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). Nie może być zatem brany pod uwagę

eksponowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia

15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone

przez funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) z szeroką motywacją

tego zarzutu prezentowaną w skardze, przede wszystkim w odniesieniu do czasu

powstania roszczeń odszkodowawczych powodów i charakteru prawnego terminu

przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy z 1956 r.

Nie można także podzielić stanowiska skarżącego, że został naruszony art.

361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. w wyniku przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż

powodowie ponieśli szkodę odpowiadającą wartości nieustanowionego na ich rzecz

prawa majątkowego, a to z tej racji, że sporna nieruchomość podlegałaby

wywłaszczeniu z przeznaczeniem na drogi publiczne. Skoro zostało ustalone, że

powodowie (ich poprzednicy prawni) utracili definitywnie prawo majątkowe

(własność czasową), a w 2004 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa

użytkowania wieczystego, to nadal trwał uszczerbek w ich majątku. Rozmiar tego

uszczerbku sądy meriti ustalały zgodnie z odesłaniem przewidzianym w art. 160 § 2

k.p.a., tj. na podstawie art. 363 § 2 k.c. (według stanu nieruchomości w czasie

5

wydania nieważnej decyzji z 1951 r. i według cen aktualnych). Powodowie złożyli

wniosek o odszkodowanie w końcu 2003 r., a następnie wnieśli powództwo w maju

2004 r. Powołana biegła – w zakresie odszkodowania uwzględniającego jedynie

damnum emergens – wyliczyła rozmiar szkody w kilku wariantach czasowych,

w tym też m.in. na dzień sporządzenia opinii (listopad 2005) i ta właśnie wartość

szkody stała się podstawą określenia odszkodowań przysługującym powodom

(wyrok Sądu Okręgowego wydany został w marcu 2006 r., k. 238, akt prawny).

W tej sytuacji nie można twierdzić, że naruszono zasady określenia wysokości

odszkodowania, przewidziane w art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a.

Nieuzasadniona jest zatem sugestia skarżącego, że wysokość przysługującego

powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), w dodatku już nieobowiązujących w czasie

powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa roszczeń o naprawienie szkody,

wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1951 r. o odmowie przyznania

wskazanego w niej prawa majątkowego.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814

k.p.c.).

eb