II UK 144/07

Sygn. akt II UK 144/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku C. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W.

o rentę inwalidy wojennego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 stycznia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – III Oddział w W. (organ rentowy) decyzją

z dnia 4 lutego 2005 r. odmówił C. S. ur. (...) 1923 r. (wnioskodawca) prawa do

renty inwalidy wojennego podnosząc, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z

dnia 15 grudnia 2004 r. stwierdzona została u wnioskodawcy całkowita niezdolność

2

do pracy i samodzielnej egzystencji, jednakże bez związku z pobytem w więzieniu z

przyczyn politycznych w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4

sierpnia 2006 r. XIV U 559/05 oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej

decyzji organu rentowego.

Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów: ortopedy,

neurologa, neurochirurga, laryngologa, pneumonologa, psychiatry i gastrologa na

okoliczność, czy wnioskodawca jest niezdolny do pracy w związku z pobytem w

więzieniu w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r. W ocenie Sądu, w żadnej

z przedłożonych przez biegłych opinii nie stwierdzono, aby wskazany okres

przebywania w więzieniu z przyczyn politycznych miał wpływ na jego obecną

zdolność do pracy. Sąd mając na uwadze przepis art. 12 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z

dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących

ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r.

N r 42, poz. 371) stwierdził, że między obecnym stanem zdrowia wnioskodawcy a

jego pobytem w więzieniu we wskazanym okresie, nie istnieje związek, co sprawia,

że zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 30 stycznia 2007 r. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił odwołanie

wnioskodawcy.

Sąd stwierdził między innymi, że Sąd pierwszej instancji – mimo posiadania

pełnej wiedzy o treści rozstrzygnięcia we wcześniejszej sprawie o sygnaturze akt

XIV U …/01, która toczyła się przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. – rozpoznał merytorycznie niniejszą sprawę,

pomimo tego że zarówno w poprzedniej jak i w obecnej sprawie zachodzi

identyczność stron jak i identyczność roszczeń. Jest niewątpliwe, że w dacie

wydania zaskarżonej decyzji istniało prawomocne rozstrzygnięcie sądowe ( wyrok

Sądu Apelacyjnego z dnia 28 kwietnia 2004 r.) oddalający apelację wnioskodawcy).

Sąd stwierdził, że wprawdzie w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych osoba zainteresowana może odwoływać się od każdej decyzji organu

rentowego i kwestionować nawet te elementy, które nie wynikają wprost z treści

decyzji, lecz na skutek takich działań nie może dochodzić do tego, aby w trakcie

3

każdego kolejnego procesu sądowego zainteresowany zgłaszał identyczny zarzut i

uzyskiwał w następstwie tego kolejny wyrok. Sytuacja taka jest niedopuszczalna w

świetle art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w

której zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

przez przyjęcie, że zachodzi nieważność postępowania, 2) art. 366 k.p.c. przez

przyjęcie, że w sprawie istnieje identyczny stan faktyczny jak w sprawie o

sygnaturze XIV U …/01 i sprawie III AUa …/02, 3) art. 233 k.p.c. przez przyjęcie, że

stan zdrowia wnioskodawcy jest identyczny jak w zamkniętych już i

rozstrzygniętych sprawach i nie zmienił się od czasu ostatniego rozstrzygnięcia w

prawach o podanych wyżej sygnaturach. Wskazując na powyższe podstawy wniósł

o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie

postawione w niej zarzuty są usprawiedliwione.

2. Powołując się na podstawę kasacyjną wskazaną w art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c. i podnosząc w jej ramach zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

wnioskodawca podjął próbę zakwestionowania dokonanej przez Sąd drugiej

instancji oceny zebranego materiału dowodowego, Tak skonstruowany

zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może odnieść zamierzonego

skutku, a to ze względu na treść art. 3983

§ 3 k.p.c. stanowiącego, że

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. Przyjęcie przez ustawodawcę takiego

rozwiązania podyktowane było potrzebą zharmonizowania podstaw

kasacyjnych z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresem

rozpoznania skargi, oznaczonym w art. 39813

§ 2 k.p.c., a także

jednoznacznego określenia funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa,

sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie

orzekania (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006/4/76). Art. 3983

§ 3 k.p.c.

4

wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny

dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą

podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233

k.p.c. Wszakże ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i

mocy dowodów. Podniesiony przez wnioskodawcę zarzut jego naruszenia

usuwa się zatem spod kontroli kasacyjnej.

3. Zgodnie z art. 365 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i

sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.

Oznacza to więc, iż sprawa o ten sam przedmiot pomiędzy tymi samymi

stronami nie może ponownie się toczyć. Prowadzenie zaś procesu o to samo

roszczenie jest niedopuszczalne, ponieważ proces taki podważałby powagę

rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem (art. 366 k.p.c.), a takie

postępowanie byłoby dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Za trafne

należy uznać stanowisko judykatury, że wszczynające postępowanie

sądowe odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych pełni rolę pozwu, stąd też w sytuacji, gdy o to samo roszczenie

między tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona,

sąd powinien odwołanie odrzucić na podstawie art. 199 § 1 pkt. 2 k.p.c.

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., sygn. akt II

UKN 105/98, z dnia 25 września 1998 r., sygn. akt II UKN 357/98). W

sprawie będącej przedmiotem sporu zachodzi tożsamość podmiotowa stron.

Jednakże kwestionowanie przez wnioskodawcę zaskarżonej decyzji nie

stanowi próby wszczęcia kolejnego postępowania w tej samej sprawie, w

oparciu o te same dowody, co niewątpliwie prowadziłoby do

niekończących się procedur emerytalno - rentowych, a następnie

sądowych w tej samej sprawie. Nie budzi bowiem wątpliwości,

że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w W. z dnia 28 kwietnia 2004 r. III AUa 643/02 stan zdrowia

wnioskodawcy i jego związek z pobytem w więzieniu z przyczyn politycznych

w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r. ustalono na podstawie opinii

biegłych sądowych lekarzy specjalistów: pulmonologa, neurologa, gastrologa

5

i psychiatry. Tymczasem w niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji

dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów: ortopedy, neurologa,

neurochirurga, laryngologa, pneumonologia, psychiatry i gastrologa na

okoliczność, czy wnioskodawca jest niezdolny do pracy w związku z

pobytem w więzieniu we wskazanym okresie. Należy przyjąć, że tożsamość

roszczenia nie zachodzi przy zmianie okoliczności faktycznych, a te -

związane z jego stanem zdrowia wnioskodawcy domagającego się prawa do

renty inwalidy wojennego - powinny być ocenione na podstawie opinii

biegłych. O tożsamości przedmiotu sporu o rentę inwalidy wojennego

świadczy bowiem nie tylko tożsamość żądania zawartego we wniosku o

rentę inwalidy wojennego rozstrzygniętego decyzją organu rentowego z dnia

25 kwietnia 2001 r. z żądaniem zawartym we wniosku rozstrzygniętym

zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją organu rentowego, ale także

stan faktyczny i prawny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w

poprzednim postępowaniu. Nietrafnie więc Sąd drugiej instancji

zakwestionował na gruncie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. postępowanie Sądu

Okręgowego, które w istocie nie zmierzało do obalenia ustaleń

prawomocnego wyroku, lecz miało na celu - przez prowadzenie dowodu z

opinii biegłych - ustalenie spełnienia warunków do świadczenia w dniu

wydania zaskarżonej decyzji. Sprawa, w której Sąd pierwszej instancji

rozpoznawał odwołanie od tej decyzji, dotyczyła innej materii niż przedmiot

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II UK 403/03, OSNP 2005 nr 3, poz.

44; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r. I UK 11/2005 OSNP

2006/5-6/98).

4. W związku z powyższym uzasadniony jest zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 366 k.p.c. Zgodnie bowiem z

utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego o wystąpieniu stanu powagi

rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, występujących

w poprzednim postępowaniu w odmiennych rolach procesowych, ale

równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.

Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi

6

rzeczy osądzonej prowadzącej do nieważności postępowania

(niepublikowany wyrok z dnia 13 kwietnia 2007 r. I CSK 479/2006).

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

/tp/