III UK 93/07

Sygn. akt III UK 93/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSA Jolanta Pietrzak

w sprawie z odwołania J. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B.

o prawo do emerytury od wcześniejszej daty,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 18 kwietnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U Z A S A D N I E N I E

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia 9 marca

2006 r. ustalił J. S. prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym od dnia 1

października 2005 r.

2

Wnioskodawca wniósł do Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń

Społecznych w L. odwołanie od tej decyzji domagając się jej zmiany i ustalenia

uprawnień do emerytury od dnia 16 maja 2001 r., tj. od ukończenia 60 roku życia,

twierdząc, że obecnie organ rentowy poucza o możliwości zgłoszenia wniosku

osoby spełniające warunki do emerytury.

Wyrokiem z dnia 29 maja 2006 r. Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń

Społecznych w L. oddalił odwołanie. Sąd orzekł, że skoro zgodnie z przepisem art.

129 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (ustawa o FUS) świadczenia wypłaca się od dnia

powstania prawa do nich, jednakże nie wcześniej niż od miesiąca, w którym

zgłoszono wniosek lub wydano decyzję urzędu, to żądanie wnioskodawcy wypłaty

świadczenia od dnia ukończenia 60 roku życia jest bezpodstawne.

Apelację od wyroku wniósł wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości,

wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania.

Wyrokowi zarzucił naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji przez uznanie, że ZUS nie

powiadomił go o nabyciu emerytury z dniem 16 maja 2001 r.

Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r. uznał, że apelacja nie

jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu stwierdził, że przepis art. 61 ust. 1 Konstytucji nie znajduje

zastosowania w sprawie, a żądanie do ustalenia prawa do emerytury od dnia 16

maja 2001 r., tj. od ukończenia 60 roku życia nie ma uzasadnienia w powoływanych

przepisach. Sąd II instancji uznał, że ustalenia dokonane przez Sąd I instancji są

prawidłowe, stan faktyczny został oceniony poprawnie, a wyrok wydany w oparciu o

stosowny przepis ustawy.

Wyrok ten został przez J. S. zaskarżony skargą kasacyjną w całości.

Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego, w tym art. 61

Konstytucji i art. 29 ust. 1 ustawy o FUS, polegające na przyjęciu, że przepisy te nie

odnoszą się do kwestii obowiązku organów rentowych do informowania obywateli o

ich uprawnieniach i zasadach przyznawania świadczeń emerytalnych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał na

potrzebę wykładni przepisu art. 129 ust. 1 ustawy o FUS w związku z art. 61

Konstytucji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

3

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach Sądowi

Apelacyjnemu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w ustroju demokratycznym

obywatel, który z mocy prawa nabył określone uprawnienie – w tym przypadku

prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, winien być o tym informowany

przez ZUS z datą nabycia tego uprawnienia. Brak takiej informacji pozbawił

skarżącego prawa od przejścia na emeryturę z dniem 16 maja 2001 r. co ma

konkretne przełożenie na wysokość pobieranego świadczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 61 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do

uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób

pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o

działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych

osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania

władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu

Państwa. Nie ulega wątpliwości, że prawo to obejmuje również uzyskiwanie

informacji o działalności instytucji zabezpieczenia społecznego, do jakich należy

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Treść konstytucyjnego prawa do informacji

została skonkretyzowana w ust. 2 tego przepisu, zgodnie z którym prawo do

uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia

kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów,

z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.

Z przytoczonych przepisów wynika jasno, że przez prawo obywatela do

uzyskiwania informacji rozumieć należy możliwość zwrócenia się do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z żądaniem udzielenia informacji i obowiązek ZUS jej

udzielenia. Dotyczy to jednak sfery działalności tej instytucji. Przepis art. 61 został

zamieszczony w grupie przepisów „wolności i prawa polityczne” i realizuje zasadę

udziału obywateli w życiu publicznym i sprawowaniu społecznej kontroli Nie można

natomiast rozumieć prawa do informacji przewidzianego w art. 61 Konstytucji jako

obowiązku udzielania przez wszelkie organy władzy publicznej i inne wskazane w

4

tym przepisie podmioty o ich prawach (obowiązkach) wszelkiej informacji wszystkim

potencjalnie zainteresowanym z urzędu. Byłoby to nie tylko organizacyjnie i

finansowo nadmiernym obciążeniem podmiotów, których działanie winno cechować

racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, ale także sprzeczne z zasadą

pomocniczości sformułowaną w preambule Konstytucji.

Uprawnienia wynikające z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym prawo

do emerytury, także wcześniejszej, są wyczerpująco uregulowane w przepisach

powszechnie obowiązującego prawa. Jedną z zasad demokratycznego państwa

prawnego jest wymóg jawności prawa, rozumiany w ten sposób, że akty prawne

obowiązują dopiero po ich ogłoszeniu w stosownym dzienniku promulgacyjnym i

upływie vacatio legis, tak, aby zainteresowane podmioty miały możliwość i czas na

zapoznanie się z obowiązującym stanem prawnym. Dotyczy to zarówno

obowiązków nakładanych na rozmaite podmioty, jak i przysługujących im

uprawnień. W związku z zasadą jawności prawa obowiązuje również zasada

„nieznajomość prawa szkodzi”, podkreślająca, że osoby uczestniczące w obrocie

prawnym powinny wykazać się aktywnością w ustalaniu swojej sytuacji prawnej

(między innymi poprzez wsparcie fachowych doradców oraz zwracanie się z

pytaniami do podmiotów określonych w art. 61 Konstytucji). W odniesieniu do

ubezpieczonego jest to tym bardziej uzasadnione, że art. 29 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

statuuje jedynie możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę, pozostawiając w

tej mierze decyzję samym zainteresowanym.

W takiej sytuacji wyprowadzanie z art. 61 Konstytucji obowiązku nałożonego na

ZUS informowania wszystkich potencjalnie zainteresowanych o możliwości złożenia

wniosku o konkretne świadczenie ubezpieczeniowe, w tym wypadku o

wcześniejszą emeryturę, nie ma uzasadnienia.

Skoro skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na

podstawie art. 39814

k.p.c. należało orzec o jej oddaleniu.

/tp/