V CSK 459/07

Sygn. akt V CSK 459/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko Bankowi S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2007 r.,

sygn. akt V ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 138.477,87 zł z ustawowymi

odsetkami. Wyrokiem z dnia 30 października 2006 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

powództwo. Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia i wnioski.

Wyrokiem z dnia 29 września 2000 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził na rzecz

powoda od E.(...) S.A. w K. kwotę 69.991,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

15 lipca 1998 r. oraz kosztami procesu w wysokości 7.799,50 zł. Z powyższych kwot

powód wyegzekwował jedynie sumę 46.023,44 zł. Pismem z dnia 12 czerwca 2001 r.,

2

doręczonym bankowi w dniu 15 czerwca 2001 r., komornik dokonał zajęcia rachunku

bankowego dłużnika, prowadzonego przez poprzednika prawnego pozwanego. W

okresie od czerwca 2001 r. do września 2002 r. bank dokonywał wypłat wyłącznie na

wynagrodzenie za pracę pracowników dłużnika. Postanowieniem z dnia 16 września

2002 r. komornik zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na otwarcie postępowania

układowego w stosunku do dłużnika. W dniu 11 kwietnia 2005 r. zostało cofnięte zajęcie

rachunku bankowego dłużnika z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ostatecznie wobec dłużnika ogłoszono upadłość obejmującą likwidację jego majątku.

W ocenie Sądu Okręgowego, zgodnie z art. 890 § 2 k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym w dniu 15 czerwca 2001 r., bank mógł dokonywać wypłat tylko

bieżących. Zwolnienie od zajęcia nie dotyczyło wypłat zaległych. Te ostatnie mogły być

dochodzono przez pracowników tylko w postępowaniu egzekucyjnym. Pozwany

wykazał, że po dacie zajęcia rachunku bankowego dokonywał wypłat jedynie na

wynagrodzenia pracowników dłużnika za pracę. Dłużnik przedstawiał pozwanemu w

każdym miesiącu listy płac i na tej podstawie, jak również na podstawie żądania

dłużnika, pozwany przekazywał należne jego pracownikom środki pieniężne.

Sąd pierwszej instancji uznał zarazem, że na gruncie art. 890 § 2 k.p.c. w wyżej

wskazanym brzmieniu, podobnie jak na gruncie art. 81 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca

1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr

36, poz. 161 ze zm. - dalej: „u o p.e.w.a.”), dopuszczalne jest kumulowanie przez bank

środków na bieżące wynagrodzenia. Bez tej operacji przepisy powyższe byłyby

przepisami martwymi, nie istniałaby bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich

środków na wypłatę bieżących wynagrodzeń.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda. Sąd ten uznał,

że zajęcie wierzytelności posiadacza rachunku przeniosło jego uprawnienia na rzecz

komornika, stosownie do art. 889 § 1 k.p.c. Z rachunku bankowego dłużnika wypłacane

były wyłącznie wynagrodzenia bieżące, a nie zaległe. Bank miał prawo do akumulacji

środków na rachunku bankowym w celu wykonania obowiązku wynikającego z art. 890

§ 2 k.p.c. W tej sytuacji pozwany nie działał bezprawnie i nie można mu przypisać

odpowiedzialności opartej na art. 892 § 1 k.p.c. W tej sytuacji zbędne było - w ocenie

Sądu Apelacyjnego - przeprowadzenie dowodów zmierzających do wykazania szkody

po stronie powoda a także jej wysokości.

Powyższy wyrok zaskarżył powód, opierając skargę kasacyjną na obu

podstawach wskazanych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach drugiej podstawy skarżący

3

zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nie wyjaśnienie w uzasadnieniu podstawy

prawnej wyroku tj. nie dokonanie wykładni pojęcia bieżących wypłat na wynagrodzenia

za pracę, zawartego w art. 890 § 2 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. przez brak

wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz art.

227 i 299 k.p.c. przez nie przeprowadzenie wnioskowanych dowodów mających dla

rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. W ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego skarżący zarzucił naruszenie art. 890 § 2 k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym w dacie zajęcia, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że przepis ten umożliwia kumulację wynagrodzeń za pracę

oraz w uznaniu, że w rozumieniu powyższego przepisu wypłacane przez pozwany bank

wynagrodzenie było bieżącym wynagrodzeniem za pracę a także art. 6 k.c. i 892 § 1

k.p.c. polegające na przyjęciu, że powód nie wykazał szkody przedłożonymi i

wnioskowanymi dowodami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie istotą sporu jest wykładnia art. 890 § 2 k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym w dacie zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez pozwanego

tj. nadanym art. 269 pkt 2 litera a ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo

spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Rezultaty wykładni tego przepisu

pozwolą bowiem na ocenę zasadności pozostałych zarzutów, czynionych Sądowi na

płaszczyźnie prawa procesowego.

Zgodnie z treścią powyższego przepisu w wyżej wskazanym brzmieniu,

wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego

obejmującego wkład oszczędnościowy, zakaz wypłat z tego rachunku nie dotyczy

bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę. Wypłata na wynagrodzenie za pracę

może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.

Z przepisu tego wynika zatem zwolnienie spod zajęcia dokonanych z rachunku

bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę. Wypada zgodzić się z ugruntowanym w

literaturze poglądem, że zwolnienie to nie dotyczy wypłat zaległych. Celem przepisów

egzekucyjnych jest przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia roszczeń wierzyciela.

W związku z tym, że regulacja zawarta w art. 890 § 2 k.p.c., podobnie jak analogicznego

art. 81 u o p.e.w.a., wprowadza odstępstwo od tej zasady, powinna być interpretowana

w sposób ścisły. Ze względu jednak na cel wprowadzenia tej regulacji, jakim jest

ochrona pracowników oraz zapobieżenie unieruchomienia przedsiębiorstwa, którego

rachunek bankowy zajęto, na gruncie obu tych regulacji w doktrynie przyjęto, że nie jest

4

pożądana również zbyt zawężająca wykładnia. Interpretacja przepisów zawierających

ograniczenia egzekucji nie wyklucza sięgnięcia do wykładni systemowej a nawet

celowościowej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17

grudnia 1981 r., III CZP 32 /81, OSNC 1982, nr 7, poz. 93). W ustalonym stanie

faktycznym wypłaty dotyczyły wynagrodzeń, których termin w szeregu przypadków

upłynął w tym miesiącu, w którym wypłaty miały miejsce. Wbrew odmiennej ocenie

skarżącego, nie oznacza to, że wypłaty te dokonywane były na poczet zaległych

wynagrodzeń. Przede wszystkim brak podstaw w treści art. 890 § 2 k.p.c. dla wiązania

pojęcia bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę z wypłatami dokonanymi w dniu, w

którym przypada termin zapłaty wynagrodzenia, wynikający z przepisów prawa pracy.

Tak wąska interpretacja nie znajduje oparcia w treści przepisu. Ponadto należy

stwierdzić, że wykładnia powyższego przepisu musi uwzględniać dynamikę procesu

gromadzenia środków pieniężnych na rachunku bankowym. Termin wpływu tych

środków może, i w praktyce często nie pokrywa się z terminem, w jakim - stosownie do

regulaminu wypłat, lub przepisów Kodeksu pracy, wynagrodzenia za dany miesiąc winny

być wypłacone. Dopiero uchybienie miesięcznemu terminowi płatności wynagrodzenia

sprawia, że staje się ono zaległe. Uwzględnienie proponowanej przez skarżącego

wykładni oznacza, że zarówno wynagrodzenie płacone przed terminem, jak płacone

nawet następnego dnia po terminie płatności, przestaje być wynagrodzeniem bieżącym

w rozumieniu art. 890 § 2 k.p.c. Prowadziłoby to w konsekwencji do pozbawienia banku

możliwości wywiązania się z obowiązku wynikającego z dyspozycji posiadacza

rachunku, który w tym zakresie nie został uchylony.

Nie jest również trafny pogląd, że na gruncie art. 890 § 2 k.p.c. dokonywanie

kumulacji środków pieniężnych jest bezprawne. Należy przypomnieć, że przepis

powyższy nakazuje bankowi dokonywanie wypłat w oparciu o złożone listy płac lub inne,

wiarygodne dokumenty. Ustawa zatem nakazuje nie tylko żądanie takich dokumentów,

ale również zakłada konieczność ich weryfikacji. Zaniedbanie powyższych obowiązków

opatrzone jest rygorem odpowiedzialności odszkodowawczej, określonym w art. 892

k.p.c. Bank zatem nie tylko może nie dysponować w danym momencie wystarczającymi

środkami, o czym była wyżej mowa, ale może również stanąć przed koniecznością

odpowiedniego sprawdzenia złożonej dokumentacji, ewentualnie spowodowania jej

uzupełnienia. Przez ten okres środki pieniężne pozostają na rachunku i nie ma żadnych

racjonalnych podstaw do stwierdzenia, że nie są objęte zwolnieniem o jakim mowa w

art. 890 § 2 k.p.c. Bez wątpienia natomiast przetrzymywanie środków pieniężnych na

5

zajętym rachunku bankowym ponad potrzebę wynikającą z konieczności wypłat

bieżących wynagrodzeń godzi w obowiązek banku, wynikający z zajęcia. W świetle

ustalonego w sprawie stanu faktycznego brak jednak podstaw dla uznania, że pozwany

przetrzymywał na rachunku środki w takim wymiarze.

Zarzut naruszenia art. 6 k.c. i 890 § 2 k.p.c. przez uznanie, że powód nie wykazał

szkody także nie jest trafny. Sąd Apelacyjny uznał bowiem, że powód nie udowodnił

przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej. Nie było zatem podstaw dla ustalenia

wysokości szkody.

Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Jak to wynika z art.

3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. Przepis ten mógłby zostać naruszony, gdyby sąd pominął

określone dowody, lub uchylił się od ich oceny. Zarzut ten oparty został na twierdzeniu,

że sąd nie rozważył dowodu w postaci wydruku z historii rachunku. W ocenie

skarżącego, nie wynika z niego dla kogo wypłaty były dokonywane. Analogiczny zarzut

powód podnosił w apelacji. Po pierwsze jednak, już z twierdzeń zawartych w pozwie

wynikało, że wypłaty dokonywane były na rzecz pracowników dłużnika, tyle tylko, że

wynagrodzenia te nie miały charakteru bieżących. Po drugie, na poparcie twierdzeń

zawartych w apelacji powód nie oferował żadnych zarzutów, ani wniosków dowodowych.

Również w skardze kasacyjnej powód nie przytoczył dowodów, które sąd pominął, a

które mogłyby podważyć ustalenia przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Nie sposób

zatem uznać, że Sąd Apelacyjny uchylił się od oceny materiału dowodowego.

Konsekwencją braku podstaw dla przyjęcia odpowiedzialności strony pozwanej

jest uznanie, że pominięcie dowodu z zeznań powoda na okoliczność wysokości

poniesionej przez niego szkody nie miało wpływu na wynik sprawy. Zarzut naruszenia

art. 227 i 299 k.p.c. uznać należało zatem za chybiony.

Wbrew odmiennej ocenie skarżącego, nie doszło również do naruszenia art. 328 §

2 k.p.c. Jak wielokrotnie uznawał Sąd Najwyższy, naruszenie przez sąd drugiej instancji

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia nie

odpowiadającego w pełni wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, może jedynie

wyjątkowo wypełniać podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3931

pkt. 2 k.p.c.

(obecnie art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Ma to miejsce wówczas, gdy wskutek uchybienia

konkretnym wymaganiom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie

poddaje się kontroli kasacyjnej (tak wyroki: z dnia 19 grudnia 2000 r. II UKN 152/00,

OSNAPiUS 2002, nr 16, poz. 393; z dnia 13 listopada 2003 r. IV CK 183/02. niepubl. a

6

także z dnia 20 kwietnia 2004 r. CK 92/04, niepubl). Zgodnie z art. 39814

k.p.c. Sąd

Najwyższy oddala skargę kasacyjną jeśli nie ma uzasadnionych podstaw albo jeśli

zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Oznacza to, że

naruszenie przepisu prawa nie prowadzi do uwzględnienia skargi kasacyjnej, jeżeli nie

miało ono wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia. Kwestionowane

uzasadnienie wprawdzie nie wyjaśnia w pełni jaką wykładnię art. 980 § 2 k.p.c. przyjął

Sąd Apelacyjny, nie mniej jednak na tle całości ustaleń i wniosków Sądu pierwszej

instancji, przyjętych przez Sąd Apelacyjny, wykładnia ta prowadzi do prawidłowego

rozstrzygnięcia w świetle przytoczonych wyżej norm prawa materialnego. W kontekście

całości rozważań zawartych w uzasadnieniu, zwrot, iż apelacja jest uzasadniona, jest

wynikiem oczywistej omyłki.

Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 39814

k.p.c., skargę

kasacyjną należało oddalić.