II PK 195/07

Wyrok z dnia 11 marca 2008 r.

II PK 195/07

Pracodawca może na podstawie art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) wypowie-

dzieć stosunek pracy pracownikowi podlegającemu z mocy odrębnych przepi-

sów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem. W razie naruszenia zasad

przewidzianych w art. 10 ust. 2 tej ustawy w stosunku do pracowników szcze-

gólnie chronionych nie stosuje się art. 45 § 2 k.p.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (spra-

wozdawca), Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca

2008 r. sprawy z powództwa Marka S. przeciwko D. Urzędowi Wojewódzkiemu w W.

- Zakładowi Obsługi Urzędu o przywrócenie do pracy oraz z powództwa wzajemnego

D. Urzędu Wojewódzkiego w W. - Zakładu Obsługi Urzędu przeciwko Markowi S. o

zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 29 marca 2007 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punktach II i II. i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wałbrzychu wyrokiem z 12 września 2006 r. [...]

zasądził od strony pozwanej D. Urzędu Wojewódzkiego w W. - Zakładu Obsługi

Urzędu na rzecz powoda Marka S. kwotę 4.373,80 zł z ustawowymi odsetkami od 12

września 2006 r. tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie

umowy o pracę i oddalił powództwo wzajemne o odszkodowanie. Powód domagał

się przywrócenia do pracy w D. Urzędzie Wojewódzkim w W. - Zakładzie Obsługi

2

Urzędu. Strona pozwana wniosła powództwo wzajemne domagając się zasądzenia

od powoda kwoty 2.788,52 zł tytułem odszkodowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód pracował u strony pozwanej od 3 grudnia

1979 r. na różnych stanowiskach, ostatnio jako dozorca. W okresie od 23 paździer-

nika 1980 r. do 10 września 1981 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, w trakcie

której uległ wypadkowi. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 8 czerwca

1999 r. powodowi przyznano prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do

pracy w związku ze służbą wojskową, poczynając od sierpnia 1997 r. Po zwolnieniu

ze służby wojskowej powód powrócił do pracy u strony pozwanej. W dniu 28 stycznia

2004 r. pracodawca wypowiedział powodowi umowę o pracę na podstawie art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr

90, poz. 844 ze zm.) ze względu na likwidację stanowiska pracy. W odwołaniu od

tego wypowiedzenia powód powołał się na posiadanie uprawnień rencisty wojskowe-

go. W związku z tym pracodawca - za zgodą powoda - cofnął swoje oświadczenie. W

dniu 18 sierpnia 2005 r. pozwany pracodawca ponownie wypowiedział powodowi

umowę o pracę, powołując się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników. Wypowiedzenie uzasadnił koniecznością likwidacji

stanowiska pracy powoda, spowodowaną przekazaniem dozorowania i sprzątania

firmie zewnętrznej. Oprócz powoda zwolnienia z tej przyczyny dotknęły także innych

pracowników, miały one jednak charakter indywidualny a nie zbiorowy. W doręczo-

nym powodowi świadectwie pracy jako podstawę wypowiedzenia pracodawca wska-

zał art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania

z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Powód

pobiera świadczenie rentowe w wysokości ponad 1.000 zł, ma na utrzymaniu dwoje

małoletnich dzieci, jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.800 zł.

Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie powoda „co do zasady” zasługuje

na uwzględnienie, ponieważ pracodawca wypowiadając umowę o pracę „naruszył

przepisy formalnoprawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym”, gdyż błędnie

powołał się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracow-

ników, podczas gdy podstawą prawną tego oświadczenia był w rzeczywistości art. 10

tej ustawy. Ponadto pracodawca naruszył art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41

3

ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), ponieważ nie uzyskał

zgody starosty na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Sąd stwierdził, że strona

pozwana wiedziała o statusie powoda jako rencisty wojskowego, dlatego nie może

skutecznie podnosić, że o tym fakcie nie wiedziała i dochodzić odszkodowania z ty-

tułu odprowadzania składek na PFRON. Z tej przyczyny powództwo wzajemne zo-

stało oddalone.

Sąd Rejonowy uznał roszczenie powoda o przywrócenie do pracy za niemoż-

liwe do uwzględnienia z uwagi na to, że stanowisko powoda uległo likwidacji, a za-

tem niemożliwe było przywrócenie powoda do pracy na dotychczasowym stanowisku

pracy. Brak było również możliwości przywrócenia powoda do pracy na innym sta-

nowisku, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ ponowne zatrudnienie

powoda wiązałoby się z koniecznością zwolnienia innego pracownika, który - w prze-

ciwieństwie do powoda - nie ma innych źródeł utrzymania (tymczasem powód pobie-

ra rentę). Powód - wbrew swemu przekonaniu - nie posiada kwalifikacji wymaganych

do pracy w archiwum. Dlatego zamiast przywrócenia powoda do pracy Sąd pierwszej

instancji zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia. Powód w wyniku zwolnienia z pracy nie pozostał bez środków do

życia, pobiera bowiem świadczenie rentowe.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zarzucając nieuwzględnienie

przez Sąd Rejonowy treści art. 45 § 3 k.p. Powód nadal domagał się przywrócenia

do pracy, nie zgodził się z poglądem, że u strony pozwanej nie ma dla niego miejsca

pracy. Podkreślił, że przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych nie przewidują alternatywy w postaci zasądzenia świadczenia albo przywróce-

nia do pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy wyrokiem z

29 marca 2007 r. [...] w punkcie I sprostował zaskarżony wyrok w zakresie daty jego

ogłoszenia, w punkcie II oddalił apelację powoda, w punkcie III nie obciążył powoda

kosztami procesu za instancję odwoławczą. Sąd Okręgowy zgodził się ze stwierdze-

niem Sądu Rejonowego, że podstawą prawną wypowiedzenia powodowi umowy o

pracę był art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwią-

zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Sąd drugiej instancji przyjął, że powód był pracownikiem, którego stosunek pracy

podlegał szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, stosownie do art. 41 w

4

związku z art. 18 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Akceptując stanowisko Sądu Rejonowego

co do oceny prawnej roszczeń powoda, Sąd Okręgowy powołał się na poglądy dok-

tryny (w szczególności wyrażone przez K. Jaśkowskiego, E. Maniewską i J. Stelinę w

opracowaniu „Grupowe zwolnienia. Komentarz”, Kraków 2004, s. 168 i nast.). We-

dług przyjętych przez tych komentatorów zasad postępowania w przypadku indywi-

dualnych zwolnień osób chronionych, powód jako inwalida wojskowy należał do

grupy pracowników, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów

szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem i wobec których jest dopuszczalne wy-

powiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia (a więc osób niewy-

mienionych w art. 5 ust. 5 ustawy). W odniesieniu do takich pracowników ochrona

przed wypowiedzeniem ulega osłabieniu. Osłabienie to polega na dopuszczalności

dokonania wypowiedzenia stosunku pracy, jeśli zakładowa organizacja związkowa

nie zgłosi sprzeciwu (art. 10 ust. 2 ustawy). W pozwanym Urzędzie od 2001 r. działa

jeden związek zawodowy (NSZZ „Solidarność”), którego powód był członkiem do

maja 2003 r., przy czym pracodawca nie zwracał się indywidualnie w sprawie powo-

da do organizacji związkowej. Według wyżej powołanych autorów, przed dokona-

niem wypowiedzenia w trybie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., praco-

dawca powinien najpierw zapytać działające u niego organizacje związkowe, czy

dany pracownik jest objęty ich ochroną i stosownie do uzyskanej informacji podjąć

odpowiednie kroki (złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy lub zawia-

domić odpowiednią organizację związkową o zamierzonym zwolnieniu). Nieudziele-

nie informacji przez zakładową (międzyzakładową) organizację związkową w ciągu 5

dni zwalnia pracodawcę z obowiązku zawiadomienia jej o zamierzonym zwolnieniu i

uwzględnienia ewentualnego sprzeciwu wobec zamierzonego lub dokonanego wy-

powiedzenia.

Zdaniem Sądu Okręgowego pracodawca nie zastosował się do wymagań

przewidzianych w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., naruszając ten prze-

pis, co dało podstawę do zastosowania art. 45 § 2 k.p., czyli dokonania przez Sąd

wyboru między przywróceniem do pracy a odszkodowaniem. Skoro stanowisko pracy

powoda zostało rzeczywiście zlikwidowane, to stworzenie dla niego ponownie stano-

wiska dozorcy bądź przesunięcie go na inne stanowisko, z czym wiązałaby się ko-

nieczność wyboru innego pracownika do zwolnienia, byłoby krokiem wstrzymującym

reformy w zakresie gospodarowania finansami publicznymi. Zdaniem Sądu Okręgo-

5

wego regulacja zawarta w art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. ma pierwszeństwo

przed unormowaniem art. 45 § 3 k.p. według zasady, że przepis szczególny ma

pierwszeństwo w stosowaniu przed przepisem ogólnym, a ponieważ art. 10 ustawy

nie określa konsekwencji jego naruszenia, to w sprawie należało zastosować art. 45

§ 2 k.p.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powoda,

zaskarżając wyrok w części oddalającej apelację powoda. Skarga kasacyjna została

oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez oczywiście błędną wy-

kładnię art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz-

wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowni-

ków w związku z art. 41 i art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz w związku z art. 45 § 3 k.p.,

w wyniku nieuwzględnienia żądania powoda dotyczącego przywrócenia do pracy i

przyjęcia, że w niniejszej sprawie dopuszczalne było orzeczenie odszkodowania.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na po-

trzebę wykładni art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasa-

dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników w zakresie ustalenia, czy przepis ten znosi szczególną ochronę pra-

cowników, w sytuacji gdy nie została przeprowadzona przewidziana w nim obligato-

ryjna konsultacja ze związkami zawodowymi. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i jego zmianę przez przywrócenie powoda do pracy u strony po-

zwanej na dotychczasowych warunkach oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz

powoda kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Świdnicy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie podniesione

w niej argumenty prawne są słuszne. Sąd Okręgowy przyjął, że rozwiązanie z powo-

dem umowy o pracę nastąpiło w warunkach przewidzianych w art. 10 ustawy z dnia

13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-

ków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (zwanej dalej ustawą o zwolnie-

niach grupowych). Przepis ten reguluje dopuszczalność i zasady indywidualnych wy-

6

powiedzeń stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dotyczących

pracodawcy). Przewiduje on, między innymi, że w przypadku konieczności rozwiąza-

nia przez pracodawcę stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosun-

ku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, pracodawca może roz-

wiązać stosunki pracy, w drodze wypowiedzenia, z pracownikami, których stosunek

pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowie-

dzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedzenie sto-

sunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprze-

ciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania

zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2 ustawy).

Powód niewątpliwie należał do pracowników, których stosunek pracy podlega

z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub roz-

wiązaniem i wobec których jednocześnie jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku

pracy w ramach grupowego zwolnienia. Do powoda - jako inwalidy wojskowego -

miał bowiem zastosowanie art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41 ustawy z dnia 29

maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

Zgodnie z tymi przepisami, rozwiązanie z inwalidą wojskowym stosunku pracy przez

pracodawcę może być dokonane tylko po uzyskaniu pisemnej zgody starosty: 1) w

przypadku rozwiązania bez wypowiedzenia - z przyczyn określonych w przepisach

dotyczących rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia, 2) w przypadku roz-

wiązania za wypowiedzeniem - tylko z ważnych przyczyn zawinionych przez inwalidę

albo gdy następuje likwidacja pracodawcy. W art. 10 ustawy o zwolnieniach grupo-

wych uregulowano w sposób szczególny sytuację pracowników, których stosunek

pracy podlega z mocy odrębnych przepisów wzmożonej ochronie przed wypowie-

dzeniem lub rozwiązaniem. W przypadku indywidualnych zwolnień z przyczyn nie-

dotyczących pracowników ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem wyni-

kająca z innych przepisów ulega osłabieniu. Osłabienie to polega na tym, że wypo-

wiedzenie stosunku pracy staje się dopuszczalne nie pod warunkami przewidzianymi

w przepisach szczególnych (w przypadku powoda - pod warunkiem uzyskania pi-

semnej zgody starosty wymaganej w art. 18 ust. 3 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu inwa-

lidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin), lecz pod warunkiem przewidzianym

bezpośrednio w art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych, a mianowicie pod warun-

kiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14

7

dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust.

2). Jak wynika z treści art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych, przepis ten

znosi szczególną ochronę ustanowioną w art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (czyli ko-

nieczność uzyskania przez pracodawcę pisemnej zgody starosty na wypowiedzenie

oraz ograniczenie możliwości wypowiedzenia tylko do ważnych przyczyn zawinio-

nych przez inwalidę albo likwidacji pracodawcy), ale w to miejsce wprowadza obli-

gatoryjną konsultację związkową, a ściślej konieczność zwrócenia się przez praco-

dawcę o wyrażenie stanowiska przez zakładową organizację związkową. Wymóg

niezgłoszenia sprzeciwu przez organizację związkową jako przesłanka złożenia

przez pracodawcę zgodnego z prawem oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku

pracy dotyczy tylko pracowników reprezentowanych przez zakładowe (międzyzakła-

dowe) organizacje związkowe działające u pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że

pracownik, któremu pracodawca zamierza wypowiedzieć stosunek pracy, musi być

członkiem związku zawodowego. Wystarczy, że jest objęty ochroną związku zawo-

dowego.

Sąd Okręgowy ustalił - i jest to ustalenie wiążące w postępowaniu kasacyjnym

(art. 39813 § 2 k.p.c.), ponieważ Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycz-

nymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia - że u pozwanego praco-

dawcy od 2001 r. działał tylko jeden związek zawodowy (NSZZ „Solidarność”), któ-

rego powód był członkiem do maja 2003 r., jednak pracodawca w ogóle nie zwracał

się indywidualnie w sprawie powoda do zakładowej organizacji związkowej, chociaż

przed dokonaniem wypowiedzenia na podstawie art. 10 ustawy o zwolnieniach gru-

powych powinien był zapytać działające u niego organizacje związkowe, czy pracow-

nik przewidziany do zwolnienia jest objęty ich ochroną (czy zakładowe organizacje

związkowe reprezentują pracownika, co nie musi dotyczyć tylko członków związków)

i w zależności od uzyskanej informacji podjąć odpowiednie kroki - w szczególności

albo złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy, albo zawiadomić odpo-

wiednią organizację związkową o zamierzonym zwolnieniu i czekać na ewentualne

wyrażenie sprzeciwu. Sąd Okręgowy przyjął, że niezwrócenie się do działającej u

pracodawcy zakładowej organizacji związkowej z pytaniem, czy reprezentuje ona

interesy powoda jako pracownika, oznaczało naruszenie warunku z art. 10 ust. 2

ustawy o zwolnieniach grupowych w postaci zawiadomienia zakładowej organizacji

8

związkowej o zamierzonym wypowiedzeniu w celu umożliwienia jej zajęcia stanowi-

ska co do ewentualnego zgłoszenia sprzeciwu.

Słusznie Sąd Okręgowy ocenił, że naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnie-

niach grupowych oznaczało niezgodne z prawem wypowiedzenie powodowi przez

pracodawcę umowy o pracę, a ponieważ art. 10 tej ustawy nie określa sankcji jego

naruszenia - bo sankcje są uregulowane bezpośrednio w Kodeksie pracy - należało

zastosować art. 45 k.p. Błędnie jednak Sąd Okręgowy przyjął, że regulacja zawarta

w art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych ma pierwszeństwo przed unormowaniem

zawartym w art. 45 § 3 k.p. w tym znaczeniu, że pozwala na jego niezastosowanie,

co oznacza możliwość zastosowania art. 45 § 2 k.p. Skoro art. 10 ustawy o zwolnie-

niach grupowych w ogóle nie reguluje kwestii skutków jego naruszenia - bo skutki te

wynikają bezpośrednio (i wyłącznie) z art. 45 k.p., to rozważanie, w jakim stosunku

pozostają do siebie obydwa te przepisy (art. 10 ustawy i art. 45 k.p.) jest pozbawione

racji. Żaden z ustępów art. 10 ustawy nie jest przepisem szczególnym w stosunku do

45 § 3 k.p. i nie wyłącza konieczności jego stosowania w odniesieniu do sytuacji w

nim przewidzianych. Trafnie podnosi się w związku z tym w skardze kasacyjnej, że

Sąd Okręgowy naruszył art. 45 § 3 k.p.

Zgodnie z art. 45 § 1 k.p., w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę

zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowia-

daniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka albo o

bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywró-

ceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach, albo o odszkodowaniu. W

sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy ustalił, że wypowiedze-

nie przez pracodawcę umowy o pracę zawartej z powodem na czas nieokreślony

naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, w szczególności art. 10 ust. 2

ustawy o zwolnieniach grupowych. W takiej sytuacji sąd pracy powinien przede

wszystkim uwzględnić żądanie pracownika i orzec o przywróceniu go do pracy

(zgodnie z wybranym przez niego żądaniem). Sąd Okręgowy przyjął - z powołaniem

się na art. 45 § 2 k.p. - że uwzględnienie żądania powoda przywrócenia go do pracy

jest niemożliwe z uwagi na fakt, że stanowisko pracy powoda uległo likwidacji. Za-

miast przywrócenia do pracy zaakceptował pogląd Sądu Rejonowego o dopuszczal-

ności zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania (w miejsce żądanego przywróce-

nia do pracy). Co prawda - zgodnie z powyższym przepisem - sąd pracy może nie

uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przy-

9

wrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub

niecelowe (w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu), jednak jedno-

cześnie - co wynika z art. 45 § 3 k.p. - przepisu tego nie stosuje się do pracowników,

o których mowa w przepisach szczególnych dotyczących ochrony pracowników

przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, chyba że uwzględnienie

żądania pracownika przywrócenia do pracy jest niemożliwe z przyczyn określonych w

art. 411

k.p. (czyli w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy); w takim

przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu.

Powód był pracownikiem objętym szczególną ochroną przed wypowiedzeniem

lub rozwiązaniem umowy o pracę (ochrona ta wynikała z art. 18 ust. 3 ustawy o za-

opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin). Jednocześnie nie

ogłoszono upadłości lub likwidacji jego pracodawcy. W związku z jednoznaczną tre-

ścią art. 45 § 3 k.p. Sąd Okręgowy nie mógł zastosować do sytuacji powoda art. 45 §

2 k.p. Słusznie przyjął, że art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych osłabia (a

nawet wyłącza) ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem wynikającą z art.

18 ust. 3 w związku z art. 41 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych oraz ich rodzin, ograniczając tę ochronę tylko do warunku niezgłoszenia sprze-

ciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania

zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2 ustawy). Pominięcie

przez pracodawcę procedury pozwalającej na uzyskanie stanowiska zakładowej

organizacji związkowej (w postaci niezgłoszenia sprzeciwu) stanowiło naruszenie

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, co implikowało zastosowanie art. 45 k.p.;

jednakże osłabienie ochrony powoda przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę

(wynikające z art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych) wcale nie oznacza, że

do jego sytuacji nie ma zastosowania art. 45 § 3 k.p. Inaczej mówiąc, wyłączenie

szczególnej ochrony przez wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę -

wynikającej z przepisów szczególnych - pozwalające na dokonanie zwolnienia indy-

widualnego z przyczyn niedotyczących pracownika na podstawie art. 10 ustawy o

zwolnieniach grupowych, nie oznacza jednocześnie wyłączenia stosowania art. 45 §

3 k.p. Do tego rodzaju wniosku brak jest jakichkolwiek podstaw w treści art. 10

ustawy. Obydwa poddawane analizie przepisy dotyczą innych kwestii - art. 10 ustawy

o zwolnieniach grupowych stanowi, w jakich okolicznościach i po spełnieniu jakich

przesłanek możliwe jest wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi, którego sto-

sunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wy-

10

powiedzeniem albo rozwiązaniem, zaś art. 45 § 3 k.p. wyłącza możliwość stosowania

do pracowników, o których mowa w przepisach szczególnych dotyczących ochrony

pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, art. 45 § 2

k.p.

Powyższe rozważania prowadza do wniosku, że błędnie Sąd Okręgowy przy-

jął, iż osłabienie ochrony wynikającej z przepisów szczególnych dla potrzeb zastoso-

wania art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych (czyli umożliwienia pracodawcy do-

konania wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika) po-

zwala jednocześnie na zastosowanie do pracownika szczególnie chronionego art. 45

§ 2 k.p. Sens normatywny art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych jest taki, że pra-

codawca może wypowiedzieć stosunek pracy pracownikowi podlegającemu z mocy

odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, w razie koniecz-

ności rozwiązania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Musi

się jednak liczyć z tym, że w razie naruszenia zasad (procedury) przewidzianych w

art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych w stosunku do pracowników szczególnie

chronionych sankcją za to naruszenie będzie brak możliwości zastosowania przez

sąd pracy art. 45 § 2 k.p., czyli brak możliwości nieuwzględnienia żądania pracow-

nika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, nawet w

przypadku ustalenia, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niece-

lowe. Wynika to jednoznacznie z art. 45 § 3 k.p. W stosunku do pracowników szcze-

gólnie chronionych możliwe jest jedynie zastosowanie art. 4771

k.p.c. w związku z

art. 8 k.p. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że jeżeli pracownik dokonał wyboru

jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone przez niego

roszczenie okaże się nieuzasadnione - choćby ze względu na nadużycie prawa

podmiotowego (czyli sprzeczność żądania ze społeczno-gospodarczym przeznacze-

niem prawa podmiotowego lub zasadami współżycia społecznego), sąd może z

urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne. Dotychczas ten aspekt roszczeń

powoda nie był przedmiotem ustaleń, rozważań i ocen Sądów orzekających w spra-

wie.

Ponieważ zarzut naruszenia art. 45 § 3 k.p. okazał się uzasadniony, Sąd Naj-

wyższy uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

========================================