III UK 98/07

Sygn. akt III UK 98/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

SSA Jolanta Pietrzak (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano Usługowego "S. - Pol"

Spółki Jawnej

od decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej E. K.

o zasiłek chorobowy, macierzyński i porodowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 20 kwietnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 19 września 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych,

realizując prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 21 czerwca 2006 r.,

ustalający, że uczestniczka E. K. w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 30 kwietnia

2001 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia -zmienił

decyzję własną z dnia 14 lutego 2003 r. i odmówił uczestniczce prawa do

uwzględnienia w postawie prawnej wymiaru zasiłku chorobowego i

macierzyńskiego premii uznaniowej.

W rezultacie organ rentowy uznał wypłacony E. T. zasiłek chorobowy w

kwocie 2.447,13 zł oraz zasiłek macierzyński co do kwoty 3.627,50 zł oraz zasiłek

porodowy w wysokości 373,96 zł, natomiast uznał, że bezpodstawnie został

wypłacony w zawyżonej wysokości i rozliczony na poczet składek na

ubezpieczenie społeczne zasiłek chorobowy w wysokości 5.241,27 zł oraz

zasiłek macierzyński w wysokości 7.219,70 zł. Stąd zobowiązano płatnika

składek do stosownej korekty dokumentacji rozliczeniowej oraz opłacenia

zaległości z tytułu składek.

Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń wyrokiem z dnia 7 lutego 2007

r. oddalił odwołanie J. S. Oddalił też żądanie wnioskodawcy w przedmiocie zwrotu

kosztów postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że organ rentowy zaakceptował fakt, iż

uczestniczka E. K. była zatrudniona w przedsiębiorstwie PBU „S.-Pol" s.j. na

podstawie umowy o pracę na czas określony od dnia 1 kwietnia 2000 r. do 30

kwietnia 2001 r. jako sprzedawca w pełnym wymiarze czasu pracy za

wynagrodzeniem podstawowym 700zł oraz premią uznaniową, którą

wnioskodawczyni otrzymała w wysokości 1.500zł brutto (za kwiecień 2000 r.).

W czasie tego zatrudnienia od 8 maja 2000 r. do 18 października 2000 r.

E. K. chorowała i za czas niezdolności do pracy od 8 maja 2000 r. do 18

października 2000r. wypłacono jej najpierw wynagrodzenie za czas choroby, a

następnie zasiłek chorobowy z funduszu ZUS. Od 19 października 2000 r. do

18 kwietnia 2001 r. wnioskodawczyni przebywała na urlopie macierzyńskim,

pobierając z tego tytułu zasiłek. Wypłacono jej też zasiłek porodowy. Do ustalenia

3

podstawy wymiaru tych zasiłków przyjęto wynagrodzenie za pierwszy miesiąc

pracy tj. kwiecień 2000 r. (700zł), wypłacone wraz z premią w wysokości 1.500zł,

przy czym brak zasad według, których premia ta była naliczana. Stąd Zakład

przyjął, że jej doliczenie do pensji zasadniczej spowodowało zawyżenie należnych

zasiłków.

W tym zakresie Sąd Rejonowy ustalił, że w Spółce wnioskodawcy od 30 maja

1996 r. obowiązuje regulamin wynagradzania który dwukrotnie zmieniono -

aneksem z dnia 2 stycznia 1999 r. oraz 5 kwietnia 1999 r. Dodatkowo

opracowano w dniu 2 stycznia 1999 r. „Zasady przyznawania nagród

uznaniowych". W oparciu o te przepisy pracodawca premie i nagrody

przyznawał tylko niektórym pracownikom i w różnych wysokościach. Przy

czym wysokość premii stanowiła w większości przypadków wielokrotność

pobranego przez pracownika wynagrodzenia zasadniczego, poza tym premia

była przyznawana głównie tym pracownikom, którzy korzystali ze świadczeń z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby.

Wysokość premii czy nagrody była nieadekwatna do pensji

zasadniczych pracowników, brak też jakichkolwiek zasad ich przyznawania

poszczególnym pracownikom. Dodatkowo Sąd ustalił, że roczny dochód

uczestniczki za 2000 r. wyniósł 16.217,98zł. Równocześnie Sąd ustalił, iż w

sprawie sygn. akt 56/04 zapadł prawomocny wyrok skazujący

wnioskodawcę m.in. za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w związku z art. 294

§ 1 k.k. w związku z art. 12 k.k.

Dokonując oceny prawnej sprawy Sąd I instancji w pierwszej kolejności

zauważył, że chybiony jest zarzut przedawnienia roszczeń. W tym zakresie Sąd

Rejonowy odwołał się do przepisu art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, zgodnie z którym, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie

pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego za okres dłuższy niż ostatnie

12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenie zawiadomiła organ

wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do

świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal

wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres nie dłuższy niż ostatnie 3 lata.

Ten ostatni termin należy liczyć od daty wydania decyzji przez organ rentowy. W

4

sprawie uczestniczki E. K. pierwsza decyzja o nienależnej wypłacie świadczeń

zasiłkowych została wydana w dniu 14 lutego 2003 r., zaskarżoną decyzją z dnia

19 września 2006 r. organ rentowy jedynie skorygował żądane od wnioskodawcy

J. S. kwoty nadpłaconych świadczeń, a to wobec uznania części wypłaconych

zasiłków.

W toku postępowania sądowego dotyczącego pierwotnej decyzji z dnia 14

lutego 2003 r. okazało się, że organ rentowy w dniu 19 września 2006 r. wydał

decyzję zamienną, a to na skutek wydania prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w sprawie sygn. akt 1499/05, zmieniającego pierwotną decyzję z

dnia 1 sierpnia 2002 r. dotyczącą istnienia obowiązku ubezpieczenia

pracowniczego E. K. Kwestia prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i

porodowego oraz ich wysokości inaczej została uregulowana w decyzji z dnia 14 lutego

2003 r., a inaczej w nowej decyzji z 2006 r., którą częściowo uwzględniono roszczenia

wnioskodawcy, co do kwoty- 6.448,59 zł : (2.447,13 zł z tytułu zasiłku chorobowego),

(3.627,50 zł z tytułu zasiłku macierzyńskiego) oraz (373,96 zł - zasiłku

porodowego). Wobec zmienionej oceny stanu faktycznego i przyjęcia, że

uczestniczka podlegała ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia dopuszczalne było, w

trybie art. 180 § 1 k.p.a. w związku z art. 154 §1-2 k.p.a., skorygowanie decyzji z dnia 14

lutego 2003 r.

Następnie na podstawie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 oraz art. 36 ust.

1 i 2, art. 41 ust. 1, art. 42, art. 45 w związku z art. 47 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz. 636 ze zm.) w związku z przepisami ustawy o

systemie ubezpieczeń Sąd Rejonowy uznał, że podstawę wymiaru zasiłku

chorobowego (macierzyńskiego) przysługującego ubezpieczonemu będącemu

pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacane za okres

12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała

niezdolność do pracy; jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem tych

okresów, to podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne

miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.

Równocześnie przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie

uwzględnia się składników wynagrodzenia, jeżeli postanowienia układów

5

zbiorowych pracy lub przepisy o wynagradzaniu nie przewidują zmniejszania ich za

okres pobierania zasiłku.

Przepisy płacowe obowiązujące w przedsiębiorstwie wnioskodawcy, w

ocenie Sądu Rejonowego, wskazują, że nagrody i premie mają charakter

wyłącznie uznaniowy. O wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu

wypłaty nagród zawsze decyduje samodzielnie pracodawca.

Zdaniem Sądu Rejonowego premia przyznana E. K. miała wyłącznie

uznaniowy charakter i nie była stałym elementem - składnikiem

wynagrodzenia, stąd brak podstaw do wliczenia jej do podstawy wymiaru

zasiłków chorobowego oraz z tytułu urodzenia dziecka. Sąd przyjął, że premia

przyznana uczestniczce w kwietniu 2000 r. miała charakter uznaniowy i przyznana

została jedynie w celu uzyskania wyższych świadczeń zasiłkowych, a nie celem

faktycznej rekompensaty za świadczoną pracę. Fakt przyznania premii za pierwszy

miesiąc pracy w realiach gospodarczych oraz warunkach na rynku pracy w

województwie podkarpackim dały Sądowi argumenty za uznaniem, że

uzgodnienia stron stosunku pracy w zakresie premii były sprzeczne z zasadami

współżycia społecznego; autonomia woli stron umowy w kształtowaniu jej

postanowień podlega bowiem ochronie jedynie w ramach wartości uznawanych i

realizowanych przez system prawa, a strony obowiązuje nie tylko respektowanie

własnego interesu jednostkowego, ale też wzgląd na interes publiczny.

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację J. S. PBU „S.

Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I

instancji, jak i przyjętą ocenę dowodów prowadzące do stwierdzenia, iż

zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem.

Popierając w całości stanowisko Sądu Rejonowego co do pozorności

uzgodnień stron umowy w zakresie premii, dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że

zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przy

ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników

wynagrodzenia, jeżeli postanowienia układów zbiorowych pracy lub

6

przepisy o wynagrodzeniu nie przewidują zmniejszania ich za okres pobierania

zasiłku.

Oceniając treść przepisów płacowych, obowiązujących u wnioskodawcy od

30 maja 1996 r., w kontekście powołanego art. 41 ust. 1 należy podzielić

stanowisko Sądu I instancji, że charakter premii przyznanej E. K. wyłącza jej

wliczenie do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a następnie macierzyńskiego.

W regulaminie wynagradzania w § 5 w brzmieniu obowiązującym od 2

stycznia 1999 r. postanowiono, że: „(•••) pracodawca ma prawo do

przyznawania indywidualnych miesięcznych nagród dla poszczególnych

pracowników wg. swego uznania.(—) Decyzję o zastosowaniu określonej formy

wynagradzania podejmie pracodawca."

Z kolei w § 5 w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 1999 r. zmieniono

zapis pkt 1 i 2 przyjmując, że: „1. Pracodawca ma prawo do przyznawania

indywidualnych miesięcznych nagród dla poszczególnych pracowników według

swego uznania 2. Wypłaty nagród o których mowa w pkt 1 nin. paragrafu, ulegają

zmniejszeniu lub całkowitemu zawieszeniu za okres pobierania przez

pracowników wynagrodzenia za czas choroby, zasiłku chorobowego,

świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, zasiłku

macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego oraz innych okresów w których pracownik

nie świadczył pracy. O wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu

wypłaty ww. nagród decyduje samodzielnie pracodawca" Zaś w § 10 pkt 5 „d"

postanowiono, że:

„(...) w razie przyznania pieniężnej premii uznaniowej dokonuje się jej wypłaty w

terminie wypłaty wynagrodzenia za dany miesiąc."

Zatem nagrody i premie przewidziane w przepisach płacowych

wnioskodawcy mają wyłącznie charakter uznaniowy i nie mogą być

utożsamiane z premią regulaminową. Jedynie termin wypłaty przyznanej już

premii uregulowano ściśle, jak w cyt. § 10 pkt 5 „d". Zasady przyznawania

premii, ich wysokość, częstotliwość i zakres wypłaty zostały w całości

pozostawione do swobodnego uznania pracodawcy. Okoliczność, że

wprowadzono nowy zapis § 5 pkt 2 nie zmienia faktu, iż ewentualne

zmniejszanie czy całkowite zawieszenie wypłaty nagród za okres m. in.

7

pobierania zasiłku chorobowego pozostawiono także do swobodnego uznania

pracodawcy, nie określając w ogóle zasad tego zmniejszania itd. Takie

sformułowanie powoduje więc, że nie można wykluczyć wypłaty nagród choćby w

części także za okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

W rezultacie, mimo że E. K. otrzymała premię już za pierwszy miesiąc

pracy, to nie mogła być ona wliczona do podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego, a to wobec przyjęcia takiej regulacji płacowej, albowiem do

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego (macierzyńskiego) przyjmuje się tylko

takie premie, których warunki uzyskania określają wewnątrzzakładowe

regulacje płacowe i to pod warunkiem, że przewidują one pomniejszanie

premii za czas zwolnienia lekarskiego. Kiedy więc takie pomniejszenie lub

zawieszenie uzależniono od uznania pracodawcy, to skutkuje to przyjęciem

przy obliczania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego zasady z art. 41 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł J. S. Przedsiębiorstwo

Budowlano-Usługowe „S.” s.j. zarzucając naruszenie przepisów prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w

szczególności: art. 41 ust. 1., art. 36. ust. 1. ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w związku z § 5 pkt

2 regulaminu wynagradzania wraz z zasadami wynagradzania obowiązującymi od

15 kwietnia 1999 r. w spółce „S." przez przyjęcie, że przepisy o wynagradzaniu

nie przewidują zmniejszania premii i nagrody za okres pobierania świadczenia; art.

3. pkt 3. w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego przez jego niezastosowanie,

polegające na błędnym zdefiniowaniu wynagrodzenia i błędnym ustaleniu

przychodu pracownika co miało istotne znaczenie przy ustalaniu podstawy

wymiaru świadczeń z ubezpieczenia społecznego i było sprzeczne z umową

o pracę: rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia

1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składki na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe ( Dz. U. Nr 161, poz. 1106) przez jego

niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że wypłacona premia

8

miesięczna, nie stanowi składnika podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

emerytalne i rentowe i nie jest przychodem w rozumieniu przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych, osiąganym przez pracownika u pracodawcy z

tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i

zgodnie z § 2 tego rozporządzenia, nie można wykluczyć z podstawy

wymiaru składek premii, a podstawa wymiaru składek jest zarazem podstawą

wymiaru świadczeń z tego ubezpieczenia — przez jego pominięcie w całości;

art.38 ust.1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przez jego

niezastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu przeciętnego

miesięcznego wynagrodzenia, a w konsekwencji błędnego ustalenia podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego.

Skarżący zarzucił też naruszenie przepisów postępowania które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie : art. 316 § 1 k.p.c. poprzez nie

wzięcie za podstawę rozstrzygnięcia istniejącego stanu prawnego w zakresie

wynikającym z art. art. 3 pkt 3 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1999

r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego ( Dz. U. z 2005 r. Nr

31, poz. 267.) w związku z art. 20 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

zgodnie z którymi podstawę wymiaru świadczeń z ubezpieczenia

społecznego stanowi podstawa wymiaru składek na to ubezpieczenie; art.

233 § 1 k.p.c. poprzez ustalenie niezgodnie z stanem faktycznym i wbrew

zasadom logicznego rozumowania, że wszystkim pracownikom spółki

przysługuje wyłącznie wynagrodzenie w wysokości najniższego

obowiązującego w danym okresie.

Wskazując na przytoczone zarzuty skarżący domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości i zmiany zaskarżonej decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 2006 r., przez ustalenie że

nie nastąpiła nadpłata zasiłku chorobowego E. K. w okresie od 1 kwietnia 2000 r.

do 31 maja 2001 r. względnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i

przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

9

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Po pierwsze podnieść należy, że zarzut dotyczący naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów uchyla się spod

rozważań Sądu Najwyższego, ponieważ w ogóle nie jest możliwe oparcie skargi

kasacyjnej na zarzucie naruszenia tego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 3983

§ 3

k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów. Tymczasem art. 233 § 1 k.p.c. reguluje jednoznacznie i

bezpośrednio kwestię oceny dowodów.

Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących naruszenia prawa

materialnego podnieść należy, że pojęcie „wynagrodzenie,” funkcjonujące w

ustawie z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a zawarte w art. 3 pkt 3 tej ustawy,

oznacza przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek

na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe. W stanie

faktycznym niniejszej sprawy miał zastosowanie art. 36 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z

którym, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem okresu, o którym

mowa w ust. 1 (12 miesięcy kalendarzowych), podstawę wymiaru zasiłku

chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące

kalendarzowe ubezpieczenia. Niezdolność do pracy ubezpieczonej powstała po

upływie miesiąca zatrudnienia (kwiecień 2000 r.) i w tym okresie otrzymała ona

wynagrodzenie zasadnicze (700 zł brutto) oraz nagrodę (1.500zł), a spór dotyczy

tego, czy nagroda otrzymana przez ubezpieczoną podlegała wliczeniu do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego Wbrew zarzutom sformułowanym w podstawach

kasacyjnych w zaskarżonym wyroku nie wyłączono nagrody z podstawy wymiaru

zasiłku z tego powodu, iż nie uznano jej za przychód pracownika stanowiący

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu

potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe

oraz ubezpieczenie chorobowe (art. 3 pkt 3), ani też z tego powodu, że wypłacona

nagroda nie jest przychodem w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od

10

osób fizycznych, osiąganym przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia

w ramach stosunku pracy w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Podstawą zaskarżonego

rozstrzygnięcia jest ocena postanowień regulaminu wynagradzania obowiązującego

u płatnika składek a dotyczących zasad przyznawania nagród w świetle art. 41 ust.

1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym przyjął,

że w niniejszej sprawie ma zastosowanie powyższy przepis, gdyż regulamin

wynagradzania nie zawiera żadnych zasad dotyczących zmniejszania lub

zawieszania nagrody za czas zwolnienia lekarskiego, pozostawiając tę kwestię

swobodnemu uznaniu pracodawcy. W ten sposób zinterpretował § 5 pkt 2

regulaminu, uznając, że sformułowanie:” Wypłaty nagród (....) ulegają zmniejszeniu

lub całkowitemu zawieszeniu za okres pobierania przez pracowników

wynagrodzenia za czas choroby, zasiłku chorobowego, świadczenia

rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, zasiłku macierzyńskiego i zasiłku

opiekuńczego oraz innych okresów, w których pracownik nie świadczył pracy. O

wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu wypłaty nagród decyduje

samodzielnie pracodawca” - w powiązaniu z § 1, w myśl którego:” pracodawca ma

prawo do przyznawania indywidualnych miesięcznych nagród dla poszczególnych

pracowników według swego uznania”, oznacza, że nie zostało przewidziane

zmniejszenie świadczeń za w/w okresy. Z uwagi na fakt, iż ta właśnie interpretacja

ma znaczenie decydujące w rozstrzygnięciu sprawy, bezprzedmiotowe są zarzuty

skargi dotyczące naruszenia art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1999 r., czy

też art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 36 ustawy z dnia 19 czerwca 1999 r. w

związku z art. 20 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że do podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego nie mogą być wliczane te składniki wynagrodzenia (nagrody),

co do których przepisy układów zbiorowych lub innych aktów normatywnych

dotyczących wynagradzania nie przesądzają w sposób jednoznaczny, że pracownik

traci do nich prawo w okresie pobierania zasiłku chorobowego. A więc wlicza się

tylko te składniki, co do których z przepisów w sposób jednoznaczny i definitywny

11

zarazem wynika, iż podlegają one zmniejszeniu lub całkowitemu zawieszeniu w

okresie pobierania zasiłku chorobowego (por. wyrok z dnia 11 maja 2005 r., III UK

33/05, OSNP 2005/ 23/382 oraz wyrok z dnia 11 listopada 2005r., III UK 65/05,

niepublikowany). W wyrokach tych odniesiono się wprost do § 5 regulaminu

wynagradzania obowiązującego w spółce J. S. Przedsiębiorstwo Budowlano-

Usługowe "S. " s.j., uznając, że według tego przepisu o wysokości zmniejszenia lub

całkowitym zawieszeniu wypłaty nagród decyduje samodzielnie pracodawca, a to

oznacza, iż nie zostało przewidziane zmniejszenie świadczeń za okres pobierania

zasiłku w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.

Nieco inne podejście do omawianego problemu zostało przedstawione w

uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05

(dotychczas niepublikowany). Sąd Najwyższy wywiódł w nim, że takie rozumowanie

opiera się na budzącym zastrzeżenia założeniu, jakoby o wyłączeniu spornych

składników wynagrodzenia z podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, decydował

ich charakter prawny (że były przyznawane oraz zmniejszane według uznania

pracodawcy). Jest to trafny pogląd, a oznacza on, że nagrody wchodzą w ogólności

w skład podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a o spełnieniu co do nich

przesłanek art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r., decyduje nie tylko treść

przepisów zakładowych (ich jednoznaczność), ale także inne okoliczności, takie, jak

stosowanie tych przepisów w praktyce pracodawcy oraz w stosunku do

konkretnego pracownika. W uzasadnieniu wskazanego wyroku z dnia 6 lipca 2005

r. Sąd Najwyższy dał temu wyraz, stwierdzając, że należy wyjaśnić, czy

obowiązujące w danym wypadku przepisy regulaminu wynagradzania zapewniały

(przewidywały) premię uznaniową także w okresie pobierania zasiłku chorobowego

z uwzględnieniem sytuacji faktycznej (konkretnego pracownika), a zastrzeżenie, że

o wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu wypłaty nagród decyduje

samodzielnie pracodawca powinno być ocenione w kontekście zasad regulaminu,

"ale także z uwzględnieniem zasad przyznawania nagród i premii stanowiących

integralną część regulacji regulaminowej i wreszcie powinno uwzględniać

rzeczywisty stan faktyczny - praktykę stosowania tych zapisów regulaminowych".

Omówione wyżej wyroki Sądu Najwyższego nie pozostają we wzajemnej

opozycji, z tego względu, że wyrok z dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05, przedstawia

12

jedynie dalsze okoliczności, które należy uwzględniać przy ocenie spełnienia

przesłanek określonych w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. Stan

faktyczny sprawy III UK 76/05 w sposób istotny różni się od stanu faktycznego

niniejszej sprawy. W tamtej sprawie przedmiotem sporu był zasiłek chorobowy

przysługujący pracownikowi zatrudnionemu przez wiele lat, a konkretnie zasiłki w

okresie od czerwca 1999 r. do marca 2002 r., w którym pracownik w czasie

świadczenia pracy otrzymał wielokrotnie nagrody w łącznej kwocie 24.880 zł. W

kontekście wyżej wskazanych zasad oceny zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r. występowała więc konieczność ustaleń i ocen co do

stosowania zakładowych przepisów o wynagradzaniu (zmniejszeniu świadczeń w

okresach pobierania zasiłku chorobowego) w praktyce pracodawcy oraz w

stosunku do konkretnego pracownika. Takiej konieczności nie ma w rozpoznawanej

sprawie, gdyż jej stan faktyczny jest w tym zakresie prosty i niesporny.

Ubezpieczona została zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony

od 1 kwietnia 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r. jako sprzedawca w pełnym wymiarze

czasu pracy za wynagrodzeniem zasadniczym 700 zł brutto. Świadczyła pracę

przez nieco dłużej niż miesiąc, za który pracodawca przyznał jej nagrodę w kwocie

1.500zł (wielokrotność wynagrodzenia zasadniczego). W takim stanie faktycznym,

zarówno przyznanie nagrody, jak też praktyczne stosowanie niejednoznacznych

przepisów zakładowych o wynagradzaniu, nacechowane jest całkowitą

dowolnością, a więc nie zostały spełnione przesłanki art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r., co oznacza, że wypłacona ubezpieczonej nagroda nie wchodzi w

skład podstawy wymiaru zasiłku chorobowego.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę dostrzegł także

analogię w stanie faktycznym niniejszej sprawy oraz sprawy III UK 89/06, w której

wyrok Sądu Najwyższego zapadł w dniu 19 października 2006 r. Już w tym wyroku

wskazano, że z punktu widzenia treści stosunku pracy i roszczeń z niego

wynikających nie ma przeszkód, aby prywatny pracodawca (niekorzystający ze

środków publicznych) przyznawał pracownikowi świadczenia w dowolnie wysokich

kwotach. Dlatego też - co do zasady - złożenie oświadczenia o przyznaniu nagrody

nie podlega kontroli sądu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004

r., I PK 37/04, OSNP 2005/14/207). Jednakże wysokość wynagrodzenia za pracę

13

wpływa na wysokość świadczeń z ubezpieczeń społecznych i w tym zakresie

należy uznać obowiązywanie odmiennych zasad. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalony jest pogląd, że ustalenie rażąco wysokiego wynagrodzenia

za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne jako

dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na

świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń

społecznych kosztem innych uczestników tego systemu - art. 58 § 3 k.c. w związku

z art. 300 k.p. (wyrok z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192;

por. też wyrok z dnia 4 sierpnia 2005r., II UK 16/05, OSNP 2006/11-12/191 oraz

wyrok z dnia 18 października 2005r., II UK 43/05, OSNP 2006/15-16/251), a Zakład

Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia

stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe (a więc

także w zakresie wysokości świadczeń), jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że

zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami

współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (uchwała z dnia 27

kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, OSNP 2005/ 21/338;).

Przenosząc te poglądy na grunt niniejszej sprawy również stwierdzić należy,

że wysokość nagrody przyznanej ubezpieczonej była nieadekwatna do jej

wynagrodzenia zasadniczego, a przede wszystkim nieadekwatna do zakresu

wykonanej pracy, świadczonej jedynie przez okres wynoszący nieco ponad miesiąc

trwania zatrudnienia. Sąd Najwyższy uważa, że w tym przypadku zasadne jest

zakwestionowanie wliczenia ubezpieczonej tej nagrody do podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego ze względu na sprzeczność jej przyznania z zasadami

współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.).

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na mocy

art. 39814

k.p.c.