IV CSK 540/07

Sygn. akt IV CSK 540/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. S.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. Oddziałowi Regionalnemu w G.

o nakazanie złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w G. nakazał pozwanej

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. złożenie w terminie 30 dni od uprawomocnienia

się orzeczenia oświadczenia woli następującej treści: „Wojskowa Agencja Mieszkaniowa

w W. zobowiązuje się do zawarcia z H. S. umowy o wypłacenie ekwiwalentu

2

pieniężnego w kwocie 75.696 zł w zamian za rezygnację z kwatery wojskowej, w

pozostałej części oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu stosownie do wyniku

rozstrzygnięcia. Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia i wnioski.

W dniu 28 listopada 1990 r. mąż powódki został zwolniony z zawodowej służby

wojskowej i od dnia 1 grudnia 1990 r. otrzymał uprawnienie do wojskowej renty

inwalidzkiej. W dniu 27 listopada 1990 r. nabył od Skarbu Państwa stanowiący odrębną

nieruchomość lokal mieszkalny. Ostateczną decyzją z dnia 28 sierpnia 1998 r., wydaną

na podstawie art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu sił

zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.

- dalej „ustawa z 1995 r."), dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział

Terenowy w G. stwierdził, że mąż powódki zachował prawo do osobnej kwatery stałej na

czas nieokreślony. Dnia 8 kwietnia 1999 r. mąż powódki wystąpił do Rejonowego

Oddziału Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z wnioskiem o przyznanie ekwiwalentu

pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. Wniosek ten załatwiony został

odmownie.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że powództwo

jest uzasadnione. Ustawa z 1995 r. nie zawiera przepisów przechodnich, pozwalających

na stosowanie jej do żołnierzy, którzy rozpoczęli i zakończyli stałą służbę wojskową

przed datą jej wejścia w życie. Oznacza to, że do sytuacji męża powódki winny znaleźć

zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

(tekst jedn.: Dz. U. z 1992 r. Nr 15, poz. 19 ze zm. - dalej „ustawa z 1976 r.").

Uprawnienie poprzednika prawnego powódki, dochodzone niniejszym pozwem, wyłączał

art. 29 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym osobnej kwatery stałej nie przydziela się

żołnierzowi zawodowemu, jeśli jest on właścicielem lokalu mieszkalnego, stanowiącego

odrębną nieruchomość. Mąż powódki tymczasem w dacie zwolnienia go ze służby był

właścicielem lokalu mieszkalnego. W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest jednak

możliwości zakwestionowania ostatecznej decyzji administracyjnej w przedmiocie

stwierdzenia uprawnień do kwatery stałej, nawet jeśli zapadła w warunkach nieważności

w świetle art. 156 k.p.a. Sąd związany jest zatem stanowiskiem Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej co do przysługującego mężowi powódki prawa do osobnej kwatery stałej.

Uprawnienie to rodzi także prawo do innych, pochodnych wobec niego świadczeń, w

tym prawa do ekwiwalentu w zamian za rezygnację z kwatery.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej. Sąd ten

podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę jurydyczną Sądu pierwszej instancji, odnoszącą

3

się do braku możliwości zakwestionowania przez sąd cywilny ostatecznej decyzji

administracyjnej. Stwarza ona stan prawny, który musi być uwzględniony w

postępowaniu cywilnym. W ocenie Sądu Apelacyjnego, powódka ma prawo do

ekwiwalentu w takim rozmiarze, jaki przysługiwał jej mężowi. Roszczenie o zawarcie

umowy o wypłatę ekwiwalentu ma charakter majątkowy i powódka nabyła je w spadku

po mężu (art. 922 § 1 k.c.). Wysokość należnego jej ekwiwalentu powinna być wyliczona

według maksymalnej powierzchni mieszkaniowej, przysługującej jej w chwili powstania

roszczenia o zawarcie umowy, co odpowiada chwili złożenia wniosku.

Skarga kasacyjna oparta została na pierwszej podstawie wskazanej w art. 3983

§

1 k.p.c. W ramach tej podstawy skarżąca zarzuciła naruszenie art. 23 ust. 1 i 5, art. 24

ust. 1 pkt 2 i art. 47 ust. 1 i 9 ustawy z 1995 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30

czerwca 2004 r. w zw. z art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie

ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 116, poz.

1203 - dalej „ustawa z 2004 r.") oraz art. 922 § 1 k.c. W oparciu o powyższe pozwana

wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania oraz zasądzenia kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy stwierdzić, że miarodajne dla oceny jurydycznej

niniejszego stanu faktycznego są przepisy ustawy z 1995 r. w brzmieniu obowiązującym

w dacie złożenia przez męża powódki wniosku o wypłatę ekwiwalentu tj. w brzmieniu

pierwotnym, obowiązującym ze zmianami, które nie są w sprawie istotne, do daty

nowelizacji, dokonanej ustawą z 2004 r. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z 1995 r. w

wyżej wskazanym brzmieniu, żołnierz zawodowy zwolniony z czynnej służby wojskowej,

pełnionej jako służba stała, zachowuje prawo do kwatery, jeśli nabył uprawnienia do

wojskowej renty inwalidzkiej. Stosownie do art. 23 ust. 4 tejże ustawy, zachowanie lub

nabycie powyższych uprawnień stwierdza szef wojskowego biura emerytalnego w

formie decyzji administracyjnej. Decyzja o jakiej wyżej mowa została wydana przez

uprawniony organ w granicach ustawowych kompetencji. Trafnie sąd drugiej instancji

wywiódł, że wiąże ona sądy w niniejszej sprawie i poglądu tego skarżąca nie

kwestionuje. Jedną z form, w jakich realizuje się prawo do kwatery stałej, jest

wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. Stosownie do

art. 47 ust. 1 ustawy z 1995 r. we wskazanym wyżej brzmieniu, ekwiwalent pieniężny

wypłaca się na podstawie umowy zawartej pomiędzy uprawnionym a dyrektorem

4

oddziału rejonowego Agencji. Nie naruszył zatem Sąd Apelacyjny wskazanych wyżej

przepisów ustawy z 1995 r. Bez znaczenia pozostaje, podnoszona w skardze

kasacyjnej, praktyka władz wojskowych w tym względzie.

Wypada natomiast zgodzić się z argumentacją kwestionującą rozmiar uprawnień

przysługujących powódce. Uszła bowiem uwagi Sądu Apelacyjnego treść art. 19 ust. 3

ustawy z 2004 r. Przepis ten stanowi, że w sprawach wypłaty ekwiwalentu za rezygnację

z kwatery dyrektor oddziału regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej rozpatrując

wniosek osoby uprawnionej o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację

z kwatery, złożony do dnia 30 czerwca 2004 r., a niezakończony zawarciem umowy,

stosuje przepisy ustawy obowiązujące do dnia 30 czerwca 2004 r., uwzględniając

uprawnienia do powierzchni użytkowej podstawowej przysługujące wnioskodawcy w

dniu wypłaty ekwiwalentu. Przepis powyższy znajduje w sprawie zastosowanie,

albowiem po złożeniu stosownego wniosku, w toku postępowania sądowego mąż

powódki zmarł i ekwiwalent nie został wypłacony. Przepis ten, zawierający normę

przejściową, ogranicza uprawnienia następcy prawnego żołnierza, nakazując określenie

ich rozmiaru według daty ustalania wysokości ekwiwalentu, nie zaś złożenia wniosku.

Racją powyższego unormowania jest dostosowanie wielkości przyznanych środków do

zmienionej sytuacji osób uprawnionych przy założeniu, że okres dzielący złożenie

wniosku i przyznanie ekwiwalentu może być długi. W dacie ustalenia wysokości

ekwiwalentu natomiast maksymalna powierzchnia mieszkaniowa, obliczona stosownie

do liczby osób uprawnionych, winna uwzględniać fakt, że osobą tą jest wyłącznie

powódka. Prawo w takim rozmiarze, jakie przysługiwało w dacie złożenia wniosku, nie

weszło w skład spadku po mężu powódki. Dodać należy, że art. 19 ustawy z 2004 r. nie

był przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego w przywołanym przez Sąd Apelacyjny

wyroku z dnia 8 marca 2005 r., IV CK 477/04, (niepubl.), ze względu na to, że stan

prawny, stanowiący przedmiot rozważań Sądów w tej sprawie, nie uwzględniał

powyższej nowelizacji.

Z omówionych względów należało uznać zarzut naruszenia art. 19 ustawy z 2004

r. oraz art. 922 § 1 k.c. za uzasadniony.

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji (art. 39815

k.p.c.). O

kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art.

98 § 1 k.p.c.