SNO 14/08

UCHWAŁA Z DNIA 20 MARCA 2008 R.

SNO 14/08

1. Wobec utraty mocy obowiązującej art. 80d § 1 ustawy – Prawo o u.s.p. na

podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. (Dz. U.

Nr 230, poz. 1698), prawo do zaskarżenia uchwały w przedmiocie zezwolenia na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej wynika z art. 110 § 2 u.s.p.,

128 u.s.p. i (a minori ad maius) z art. 131 § 4 u.s.p.

2. Wniosek o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności

karnej (art. 80 § 2a u.s.p.) podlega rozpoznaniu na posiedzeniu.

Przewodniczący: sędzia SN Waldemar Płóciennik.

Sędziowie SN: Krzysztof Cesarz (sprawozdawca), Krzysztof Strzelczyk.

S ą d N a j w y ż s z y  S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym i prokuratora Prokuratury

Rejonowej oraz protokolanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w

dniu 20 marca 2008 r. zażalenia obrońcy sędziego na uchwałę Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt (...), w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

u c h w a l i ł :

1. u t r z y m a ć w m o c y zaskarżoną u c h w a ł ę ,

2. określić, że koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Uchwałą z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt ASDo (...), Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny na podstawie art. 80 § 1 i 2c oraz art. 129 § 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. –

u.s.p.):

1. zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu

Rejonowego za czyn polegający na tym, że w dniu 22 sierpnia 2007 r. w A.

zadał małoletniemu Sebastianowi P. uderzenie nogą w twarz, w wyniku czego

doznał on obrażeń w postaci stłuczenia kości jarzmowej oraz otarcia naskórka

okolicy jarzmowej prawej, które naruszyły prawidłowe czynności jego

narządów ciała na okres do dni 7, tj. o przestępstwo z art. 157 § 2 k.k.;

2. zawiesił sędziego Sądu Rejonowego w wykonywaniu czynności służbowych i

obniżył wysokość wynagrodzenia o 25 % na czas trwania tego zawieszenia.

2

Zażalenie na tę uchwałę złożył obrońca sędziego Sądu Rejonowego, zarzucając:

„a) na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. naruszenie prawa procesowego mające istotny

wpływ na treść orzeczenia, to jest:

1) art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, poprzez błędne ustalenie, że zebrane w

sprawie dowody wskazują na wysokie prawdopodobieństwo, iż sędzia Sądu

Rejonowego dopuścił się czynu objętego zezwoleniem na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej, w szczególności poprzez bezkrytyczne,

naruszające zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i

doświadczenia życiowego, podzielenie wadliwych ustaleń faktycznych

poczynionych przez Prokuraturę Rejonową, w konsekwencji rozstrzygnięcie

wątpliwości istniejących w sprawie na niekorzyść sędziego w sytuacji braku

jednoznacznych dowodów w tym zakresie oraz polegającą na dowolnym – bez

rozważenia dowodów przemawiających na korzyść sędziego z naruszeniem

zasad prawidłowego rozumowania, logiki i doświadczenia życiowego –

ustaleniu, iż zachodzi wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez

sędziego czynu opisanego we wniosku Prokuratury;

2) art. 92 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. poprzez podjęcie uchwały zezwalającej na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, mimo niewyjaśnienia wszystkich

istotnych okoliczności sprawy, a zwłaszcza tych, które mogłyby świadczyć o

tym, że sędzia Sądu Rejonowego nie popełnił czynu jaki opisała Prokuratura

Rejonowa we wniosku o uchylenie immunitetu;

3) art. 92 k.p.k. i art. 185a § 3 k.p.k. w zw. z art. 185b k.p.k. – poprzez zaniechanie

czynności polegającej na odtworzeniu płyty CD zawierającej zapis obrazu i

dźwięku przesłuchania małoletniego Sebastiana P.;

4) poprzez sprzeczność pomiędzy treścią uchwały a treścią uzasadnienia, w której

Sąd Apelacyjny zezwala na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do

odpowiedzialności karnej za czyn polegający na tym, że w dniu 22 sierpnia

2007 r. w A. zadał małoletniemu Sebastianowi P. uderzenie nogą w twarz, w

wyniku czego doznał on obrażeń w postaci stłuczenia kości jarzmowej oraz

otarcia naskórka okolicy jarzmowej prawej, które naruszyły prawidłowe

czynności jego narządów ciała na okres do dni 7, pomimo tego, że z

uzasadnienia uchwały wynika, iż Sąd Apelacyjny ustalił, że «sędzia Sądu

Rejonowego najpierw został popchnięty przez Sebastiana P.» (str. 3);

5) naruszenie zakazu dowodowego wynikającego z art. 389 § 1 k.p.k. poprzez

zaliczenie w poczet materiału dowodowego pisemnego oświadczenia sędziego

Sądu Rejonowego skierowanego do Prezesa Sądu Okręgowego i dokonanie na

3

podstawie ww. oświadczenia – nie stanowiącego wyjaśnień sędziego – oceny

wiarygodności wyjaśnień złożonych przed Sądem Apelacyjnym;

6) art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez przyjęcie, że w sprawie występują dwie wersje

zdarzenia, a postępowanie dowodowe pozwoli na wyjaśnienie istniejących w

tym zakresie wątpliwości oraz zweryfikuje dotychczasowe twierdzenia stron, i

mimo tego stwierdzenia, podjęcie uchwały zezwalającej na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej;

7) wewnętrzną sprzeczność w uzasadnieniu uchwały polegającą na tym, że Sąd

Apelacyjny uznał, że «zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie

popełnienia przez sędziego Sądu Rejonowego przestępstwa z art. 157 § 2 k.k. w

stopniu wyższym niż zwykle» (str. 4) i jednoczesnym przyjęciu, że «w sprawie

występują dwie wersje zdarzenia, a postępowanie dowodowe pozwoli na

wyjaśnienie istniejących w tym zakresie wątpliwości oraz zweryfikuje

dotychczasowe twierdzenia stron» (str. 4);

8) art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez zaniechanie przez Sąd

Apelacyjny wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn, dla których

odmówiono wiary dowodom korzystnym dla sędziego Sądu Rejonowego;

9) sporządzenia przez Sąd uzasadnienia nie pozwalającego na skontrolowanie

prawidłowości orzeczenia (410 k.p.k., 424 k.p.k.);

10) naruszenie zasady wynikającej z art. 4 k.p.k. poprzez wybiórcze traktowanie

materiału dowodowego, kompletne pominięcie dowodów, w tym wyjaśnień

sędziego i fragmentów zeznań świadków, które przemawiają na korzyść

sędziego Sądu Rejonowego, świadczą o wiarygodności jego wyjaśnień;

b) błąd w ustaleniach faktycznych, który wyraża się w przyjęciu tezy, że

zgromadzony w sprawie materiał pozwala na przyjęcie, iż sędzia Sądu

Rejonowego dopuścił się czynu opisanego we wniosku Prokuratury Rejonowej,

podczas gdy prawidłowa i całościowa ocena materiału dowodowego prowadzi do

wniosku, iż to Sebastian P. popchnął sędziego Sądu Rejonowego, wskutek czego

ten przewrócił się do tyłu doznając urazu łokcia prawego, i równocześnie Sebastian

P. sam stracił równowagę, potknął się, upadł do przodu i wówczas

prawdopodobnie, wskutek upadku, doznał obrażeń w postaci otarcia naskórka i

stłuczenia kości jarzmowej prawej, uderzając bądź o «gumowego banana»

względnie o nogę upadającego na plecy sędziego Sądu Rejonowego”.

Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały przez odmowę zezwolenia na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 157 § 2 k.k. albo uchylenie

zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego i prokurator wnieśli o utrzymanie w mocy

zaskarżonej uchwały.

4

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne. Wprawdzie na mocy wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt K 39/07, z dniem 11 grudnia

2007 r. (Dz. U. Nr 230, poz. 1698) utracił moc art. 80d § 1 u.s.p., statuujący expresis

verbis prawo do złożenia zażalenia na uchwałę w przedmiocie zezwolenia na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, ale z uwagi na fakt, że sądy

dyscyplinarne są właściwe do orzekania w sprawach wymienionych m. in. w art. 80

(art. 110 § 2 u.s.p.), które to sądy w kwestiach nieuregulowanych stosują odpowiednio

przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 128 u.s.p.), a zatem respektują przepis

art. 425 § 1 k.p.k., dający stronom prawo do wniesienia środka odwoławczego

wydanego w pierwszej instancji, a nadto, skoro na akcesoryjne rozstrzygnięcie o

zawieszeniu w czynnościach sędziemu przysługuje zażalenie (art. 131 § 4 u.s.p.), to (a

minori ad maius) oczywistym jest, że na główne orzeczenie zawarte w uchwale tym

bardziej przysługuje takie zażalenie i podlegało ono rozpoznaniu.

Przechodząc do zarzutów zawartych w nim, najpierw trzeba wskazać oczywiście

chybione. Należą do nich zarzuty obrazy art. 366 § 1 k.p.k., 389 § 1 k.p.k., art. 410

k.p.k. i art. 424 k.p.k. Pierwszy przepis znajduje się w rozdziale 43 – „Przepisy ogólne

o rozprawie głównej”, dwa następne zawarte są w rozdziale 45, zatytułowanym

„Przewód sądowy”, który jest częścią rozprawy głównej, zaś czwarty przepis mieści

się w rozdziale pt. „Wyrokowanie”. Rozprawę wyznacza się w celu rozpatrzenia

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, to jest wniosku zawierającego zarzut

popełnienia przewinienia dyscyplinarnego (zob. art. 115 § 1 u.s.p. w zw. z art. 114 § 5

u.s.p.). Po rozpoznaniu sprawy dyscyplinarnej zapada wyrok (argument z art. 121 § 1

u.s.p.). Natomiast wniosek o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

podlega rozpoznaniu na posiedzeniu, po czym zapada uchwała w przedmiocie tylko

tego wniosku. Postępowanie to, gdy chodzi o czyny ścigane z urzędu, finalizuje

czynności nie cierpiące zwłoki (vide art. 17 § 2 k.p.k.) albo toczy się – jak w niniejszej

sprawie – już w ramach śledztwa, w każdym jednak razie warunkuje dalsze

postępowanie przygotowawcze. Czyli, od uzyskania zezwolenia na ściganie

uzależniony jest dalszy byt (tok) postępowania przygotowawczego. Jasne zatem, że

wniosku, o którym mowa w art. 80 § 2a u.s.p., nie rozpoznaje się na rozprawie, ale na

posiedzeniu, a następnie nie wydaje się wyroku, który przecież rozstrzyga o

sprawstwie i winie (wyjątek – art. 547 § 2 i 3 k.p.k. i art. 554 § 2 k.p.k.), lecz uchwałę,

bo na razie tylko zachodzi (albo nie) podejrzenie popełnienia przestępstwa. Dlatego

właściwym forum, na którym decyduje się kwestia dopiero zezwolenia na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej – nie może być rozprawa. W rezultacie Sąd

pierwszej instancji nie naruszył art. 366 § 1 k.p.k., 389 § 1 k.p.k., 410 k.p.k. ani art.

424 k.p.k.

5

Nie doszło również do obrazy innych przepisów postępowania, w szczególności

w sposób wskazany w zażaleniu, ponieważ:

- na tym etapie postępowania nie ujawniły się nie dające się usunąć wątpliwości,

które zostały rozstrzygnięte na niekorzyść sędziego. Nie było również podstaw

do powzięcia takich wątpliwości przez Sąd pierwszej instancji. Bowiem

adresatem normy z art. 5 § 2 k.p.k. nie jest strona, ale sąd rozpoznający sprawę.

Z kolei, wynikający z art. 7 k.p.k., obowiązek kształtowania przekonania na

podstawie wszystkich dowodów nie otwiera przecież drogi do paraliżu

decyzyjnego, jeśli dowody te są wzajemnie sprzeczne, to znaczy wyłaniają się z

nich dwie (albo więcej) odmienne wersje zdarzenia. Chodzi jedynie o to, aby w

trakcie kształtowania przekonania, o którym mowa w art. 7 k.p.k., nie pominąć

żadnych dowodów, a więc rozważyć je, używając wskazanych w nim kryteriów

wartościowania tych dowodów. Wbrew twierdzeniom zażalenia, Sąd

Apelacyjny dostosował się do wymogów art. 7 k.p.k. Zajęcie stanowiska

odmiennego od forsowanego przez strony nie oznacza zatem ich złamania.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, słusznie została uznana

obecnie za wiarygodną wersja wynikająca z zeznań pokrzywdzonego, Karola

K. i Marka N. Wspólnym, kluczowym elementem ich zeznań jest zamierzone, a

nie przypadkowe, kopnięcie pokrzywdzonego w twarz. Waloru prawdziwości

zeznaniom pokrzywdzonego nadaje fakt przyznania przez niego i potwierdzenia

tego przez świadka Karola K., że sędzia Sądu Rejonowego najpierw został

popchnięty i przewrócił się. Ten fakt odpowiada wrażeniu z oddali świadka

Marka N., że wówczas sędzia wykonał „taki nieskoordynowany ruch (...) jakby

odskakiwał na bok”. Ważne znaczenie dla ukształtowania przekonania Sądu

pierwszej instancji miały zeznania funkcjonariuszy Policji – Joanny G. i Marka

S. (pominiętych przez zażalenie); świadków wprawdzie tylko ze słuchu co do

przebiegu zajścia, ale zrelacjonowanego tuż po nim. Zeznania tych świadków

korespondują także co do dalszego toku zdarzeń, z relacjami wyżej

wymienionych osób. W tej sytuacji próba zdyskredytowania zeznań Marka N.

przez przydawanie znaczenia nieścisłościom czy sprzecznościom w

drugorzędnych ich fragmentach, nie mogła mieć wpływu na ocenę tego

dowodu,

- zarzut niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, którego nie można

wywodzić z art. 97 k.p.k. (będącego swoistym odpowiednikiem art. 366 § 1

k.p.k.), został uzasadniony oparciem się Sądu Apelacyjnego na niepełnej opinii

lekarza biegłego sądowego, bo nie zawierającej odpowiedzi na pytania

nurtujące skarżącego. Pomijając jednak fakt, że nie wnosił on o wezwanie

biegłego na posiedzenie celem zadania mu tych pytań, nie zachodziła

konieczność sprawdzenia okoliczności, o których mowa w art. 97 k.p.k.,

6

ponieważ na tym etapie postępowania jednoznaczna i jasna opinia biegłego,

wsparta wynikami lekarskich oględzin pokrzywdzonego bezpośrednio po

zdarzeniu (k. 5 akt śledztwa), nie wymagała takiej weryfikacji,

- zażalenie nie wskazuje, wbrew wymogom art. 438 § 2 k.p.k., jaki wpływ na

treść orzeczenia mogło mieć zaniechanie odtworzenia płyty CD, zawierającej

zapis obrazu i dźwięku przesłuchania małoletniego Sebastiana P. Nie jest

obowiązkiem sądu odwoławczego doszukiwać się wpływu sygnalizowanych

tylko uchybień na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia,

- Sąd Apelacyjny nie rozpatrywał wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej pokrzywdzonego za odepchnięcie sędziego Sądu

Rejonowego, lecz wniosek o zezwolenie na ściganie sędziego za jego postępek.

Nie zachodzi zatem sprzeczność między uchwałą i jej uzasadnieniem z uwagi

na zaniechanie wprowadzenia do opisu czynu, objętego wnioskiem, zachowania

pokrzywdzonego. Nota bene, powód takiego zachowania Sebastiana P. będzie

pozostawał w polu uwagi organów w dalszym postępowaniu, zważywszy że to

nie pokrzywdzony podszedł i nagabywał sędziego Sądu Rejonowego o

papierosa,

- skierowane do Prezesa Sądu Okręgowego pismo sędziego z dnia 10 września

2007 r., w którym przemilczał incydent na plaży, zostało wprowadzone do

postępowania przez jego odczytanie na posiedzeniu w dniu 10 grudnia 2007 r.

Natomiast uprawnienie do oceny wyjaśnień sędziego Sądu Rejonowego przez

pryzmat treści tego pisma powstało przez odniesienie się doń po jego

ujawnieniu. Tak więc, podstawą dla oceny o zmienności relacji sędziego na

temat zajścia były ostatecznie jego wyjaśnienia, a nie jedynie rzeczone pismo,

- stwierdzenie Sądu Apelacyjnego o istnieniu dwóch wersji zdarzenia zostało

poprzedzone oceną, później powtórzoną, że zachodzi dostatecznie uzasadnione

podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 157 § 2 k.k., wymagane przez art.

80 § 2c u.s.p. dla zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności

karnej. Stwierdzenie to i następujące po nim uwagi co do dalszego toku

postępowania, nie świadczy o sprzeczności w obrębie uzasadnienia uchwały,

ale o wyrażeniu (w niefortunnej formie) poglądu, że zezwolenie na ściganie

sędziego nie zamyka przecież postępowania przygotowawczego, lecz dopiero

otwiera je dla decyzji in personam, w którym będą mogły być weryfikowane

„dotychczasowe twierdzenia stron”,

- wbrew tezom zażalenia, w uzasadnieniu uchwały wskazano przyczyny

odmówienia wiary wyjaśnieniom obwinionego sędziego Sądu Rejonowego.

Nadto, uzasadnienie to sporządzono w sposób pozwalający na kontrolę

prawidłowości orzeczenia. Taka oczywista ocena nasuwa się po lekturze tego

uzasadnienia. Subiektywne przekonanie strony o niedostatkach formalno-

7

treściowych motywów uchwały nie ma więc realnego zakotwiczenia,

niezależnie od tego, że podnoszone braki uzasadnienia nie zostały wykazane,

- zarzut obrazy art. 4 k.p.k. jest chybiony dlatego, że norma zawarta w tym

przepisie ma tylko charakter postulatu adresowanego do organów

postępowania. W rzeczywistości chodzi zatem skarżącemu o naruszenie art. 92

k.p.k., określającego, że podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt

okoliczności ujawnionych w postępowaniu, mających znaczenie dla

rozstrzygnięcia. Ocena prezentowana w zarzucie (pkt a ppkt 10) jest jednak

znów tylko projekcją subiektywnego odczucia skarżącego, a nie wyrazem

dopuszczenia się przez Sąd Apelacyjny rzeczywistych uchybień.

Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie wymaga odniesienia się, bowiem jest

tylko podsumowaniem zarzutów obrazy przepisów procesowych. Brak wypełnienia

tego zarzutu treścią zwalnia od obowiązku określonego w art. 433 § 2 k.p.k.

Obniżenie wynagrodzenia w minimalnej ustawowo wysokości po również

obligatoryjnym zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych na czas trwania

postępowania karnego, przy zażaleniu tylko na korzyść, nie daje pola do

wartościowania tych rozstrzygnięć. Poprzestać należy więc na stwierdzeniu, że

zapadły na właściwie wskazanej w uchwale podstawie prawnej.

Z wszystkich przytoczonych względów utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.