III CZP 7/08

Uchwała z dnia 27 marca 2008 r., III CZP 7/08

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

Sędzia SN Gerard Bieniek

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Beaty G. i Tadeusza G. przeciwko

Wiktorowi N. o ochronę naruszonego posiadania, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej

na posiedzeniu jawnym w dniu 27 marca 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 23

października 2007 r.:

"Czy nieuzupełnienie przez stronę braku formalnego apelacji, polegającego na

niewskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o ochronę naruszonego

posiadania, powinno skutkować odrzuceniem apelacji?"

podjął uchwałę:

Nieuzupełnienie przez stronę braku formalnego apelacji, polegającego na

niewskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o naruszenie

posiadania, nie uzasadnia odrzucenia apelacji.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Lublinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2007 r., po rozpoznaniu

sprawy z powództwa Beaty G. i Tadeusza G. przeciwko Wiktorowi N. o ochronę

naruszonego posiadania, nakazał pozwanemu, aby usunął znajdującą się na

gruncie część słupa metalowego według stanu poprzedniego i zaniechał dalszych

naruszeń w zakresie posiadania przez powodów wskazanego gruntu stanowiącego

drogę dojazdową oraz nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności.

W apelacji pozwanego, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, nie

wskazano wartości przedmiotu zaskarżenia. Na mocy zarządzenia

przewodniczącego w Sądzie Rejonowym akta sprawy wraz z apelacją zostały

przedstawione Sądowi Okręgowemu w Lublinie. Na podstawie zarządzenia z dnia

17 września 2007 r. przewodniczącego w Sądzie Okręgowym pełnomocnik

pozwanego został wezwany do uzupełnienia braku formalnego apelacji przez

wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia w terminie tygodniowym, pod rygorem

odrzucenia apelacji. W tym terminie pełnomocnik nie wskazał wartości przedmiotu

zaskarżenia, a na rozprawie, która odbyła się przed Sądem Okręgowym w dniu 10

października 2007 r., podkreślił, że wniesiona przez niego apelacja nie zawierała

braku formalnego. Jego zdaniem, pozwany nie miał obowiązku wskazywania

wartości przedmiotu zaskarżenia, art. 1261

k.p.c. wymaga bowiem wskazania

wartości przedmiotu zaskarżenia w wymienionych tam sytuacjach. W niniejszej

sprawie nie ma zastosowania art. 368 § 2 k.p.c., ponieważ, według pełnomocnika

pozwanego, posiadanie nie jest prawem majątkowym.

Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy powziął wątpliwość wyrażoną w

zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 1261

§ 1 k.p.c. został umieszczony wśród przepisów określających

przesłanki formalne wszystkich pism procesowych, natomiast art. 368 § 2 k.p.c. jest

przepisem określającym przesłanki formalne kwalifikowanego pisma procesowego,

jakim jest apelacja. Oznacza to, że art. 368 § 2 k.p.c. zawiera regulację szczególną

wobec art. 1261

§ 1 k.p.c.

O tym, czy sprawa o naruszenie posiadania jest „sprawą o prawa majątkowe” w

rozumieniu art. 368 § 2 k.p.c., rozstrzyga art. 17 pkt 4 k.p.c., który, rozgraniczając

właściwość rzeczową sądów okręgowych i sądów rejonowych w sprawach o prawa

majątkowe według kryterium wartości przedmiotu sporu, wyraźnie stanowi, że

sprawy o naruszenie posiadania należą do właściwości sądów rejonowych bez

względu na wartość przedmiotu sporu. Sprawa o naruszenie posiadania jest zatem

„sprawą o prawa majątkowe”. Analogicznie należy więc przyjąć, że pojęcie „spraw o

prawa majątkowe” w rozumieniu art. 368 § 2 k.p.c. obejmuje także sprawy o

naruszenie posiadania. Bez znaczenia dla takiej wykładni jest teoretyczny spór o

naturę prawną posiadania, a więc o to, czy jest tylko stan faktyczny, czy też jakaś

postać prawa podmiotowego. Zamieszczenie w art. 368 § 2 k.p.c. zwrotu „prawa

majątkowe” nie przesądza, że sprawą o prawa majątkowe jest tylko taka sprawa,

która dotyczy prawa majątkowego w ścisłym znaczeniu przyjmowanym w prawie

cywilnym materialnym, chodzi tu bowiem o sprawę mającą za przedmiot żądanie o

charakterze majątkowym, co z reguły obejmuje prawa majątkowe. Nie budzi

wątpliwości, że sprawa o naruszenie posiadania ma charakter sprawy, w której

chodzi o ochronę interesów majątkowych, a więc sprawy, w której przedmiotem jest

żądanie o charakterze majątkowym. Wynika z tego, że art. 368 § 2 k.p.c. w

zakresie, w którym ustanawia przesłankę formalną apelacji w sprawach o prawa

majątkowe w postaci wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, ma na względzie

także sprawy o naruszenie posiadania.

Artykuły 370, 3701

i 373 k.p.c. zawierają przepisy szczególne w stosunku do art.

130 k.p.c. Dotyczy to w szczególności skutku nieuzupełnienia lub wystąpienia

braków formalnych, który polega na odrzuceniu apelacji, a nie jej zwrocie. Ponadto

art. 370 i 373 k.p.c. przewidują, że do celów usunięcia braków formalnych zostaje

wyznaczony termin sądowy, podczas gdy art. 130 § 1 k.p.c. jako podstawowy

przewiduje termin ustawowy i jedynie w art. 130 § 11

k.p.c. został przewidziany

termin sądowy do usunięcia braków formalnych. Niemniej art. 370, 3701

ani 373

k.p.c. nie wyłączają w całości stosowania art. 130 k.p.c. do apelacji niespełniającej

przesłanek formalnych. Do apelacji ma zastosowanie art. 130 § 1 zdanie drugie

k.p.c., który stanowi, że mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste

niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go

we właściwym trybie.

Artykuł 130 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie do apelacji

w zakresie, w którym stanowi, że wezwanie do uzupełnienia lub poprawienia pisma

procesowego następuje jedynie wtedy, gdy pismo to nie może otrzymać

prawidłowego biegu wskutek niezachowania przesłanek formalnych (art. 391 § 1

k.p.c.). Wynika stąd, że wezwanie do usunięcia braków formalnych apelacji pod

rygorem jej odrzucenia w razie nieusunięcia braków w wyznaczonym terminie,

zgodnie z art. 370 lub 373 k.p.c., bądź też natychmiastowe odrzucenie apelacji,

zgodnie z art. 3701

k.p.c., bez wzywania do usunięcia jej braków, może nastąpić

jedynie wtedy, gdy braki te są tego rodzaju, że powodują, iż nie można apelacji

nadać prawidłowego biegu. Jeżeli zatem apelacja jest dotknięta brakami

formalnymi, jednak nie są to braki, które uniemożliwiają nadanie jej biegu, nie może

nastąpić wezwanie do ich usunięcia pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 i 373

k.p.c.) lub odrzucenie apelacji bez wzywania do usunięcia braków (art. 3701

k.p.c.).

Wymaganie wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w piśmie procesowym

obejmującym środek zaskarżenia jest przesłanką formalną tego pisma. Dotyczy to

także apelacji, powstaje wobec tego pytanie, czy jest to wymaganie, którego

niespełnienie powoduje niemożność nadania apelacji prawidłowego biegu w

rozumieniu art. 130 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i

powoduje konieczność wezwania strony do uzupełnienia apelacji pod rygorem jej

odrzucenia (art. 370 i 373 k.p.c.). Zagadnienie to wiąże się w znacznym stopniu z

określeniem funkcji wymagania wskazania w apelacji wartości przedmiotu

zaskarżenia.

W orzecznictwie wskazuje się, że określenie wartości przedmiotu sporu i wartości

przedmiotu zaskarżenia może spełniać kilka funkcji. W odniesieniu do wartości

przedmiotu sporu chodzi o możliwość stwierdzenia właściwości rzeczowej (art. 17

pkt 4 k.p.c.), a w odniesieniu do wartości przedmiotu zaskarżenia –

dopuszczalności skargi kasacyjnej (art. 3982

§ 1 k.p.c.). Obu tych funkcji nie może

spełniać oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji, gdyż apelacja jest

dopuszczalna w każdej sprawie, a więc jej dopuszczalność nie zależy od wartości

przedmiotu zaskarżenia. Oznaczenie wartości przedmiotu sporu i przedmiotu

zaskarżenia ma ponadto na celu ustabilizowanie przedmiotu sporu i zakresu

zaskarżenia skargą kasacyjną oraz ponoszenia kosztów procesu. Te funkcje mogą

być spełniane także przez oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji i

dlatego w art. 368 § 2 k.p.c. ustanowiono odpowiednie wymaganie formalne dla

apelacji (uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2003 r., III PZP 10/03, OSNP

2004, nr 3, poz. 43, z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05, OSNP 2005, nr 24, poz. 396,

i z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 77/07, OSNC 2008, nr 10, poz. 109, oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2000 r., I PZ 58/00,

OSNAPUS 2002, nr 9, poz. 214). Z tego względu w orzecznictwie przyjmuje się, że

niewskazanie w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia może uzasadniać

wezwanie strony do uzupełnienia tego braku pod rygorem odrzucenia apelacji

(uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2003 r., III PZP 10/03, i z dnia 7 lipca

2005 r., II UZP 7/05).

Jednocześnie orzecznictwo dostarcza przykładów sytuacji, w których wymaganie

wskazania w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia jest traktowane liberalnie lub

też niedochowanie tego wymagania nie pociąga za sobą wezwania do jego

uzupełnienia pod rygorem odrzucenia apelacji. W postanowieniu z dnia 17 listopada

1998 r., II UKN 477/98 (OSNAPUS 2000, nr 4, poz. 163) Sąd Najwyższy uznał, że

jeżeli strona w apelacji kwestionuje wysokość zasądzonego roszczenia, a z

okoliczności sprawy wynika, o jaką kwotę chodzi, to nieprecyzyjne określenie

wartości przedmiotu zaskarżenia nie może uzasadniać odrzucenia apelacji (art. 370

w związku z art. 368 § 2 k.p.c.). W uchwale z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05, Sąd

Najwyższy przyjął natomiast, że jeżeli żądanie dotyczyło zasądzenia konkretnej

kwoty pieniężnej, to apelacja zaskarżająca w całości wyrok sądu pierwszej instancji

oddalający odwołanie, w której nie oznaczono wartości przedmiotu zaskarżenia, nie

jest dotknięta brakiem uniemożliwiającym nadanie jej prawidłowego biegu w

rozumieniu art. 130 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. (zob. także uchwałę Sądu

Najwyższego z 8 marca 2007 r., III CZ 11/07, nie publ., oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 15 września 2000 r., I PZ 58/00, OSNAPUS 2002, nr 9, poz.

214, z dnia 17 listopada 2005 r., I CZ 130/05, nie publ., i z dnia 8 lutego 2006 r., II

CZ 3/06, nie publ.).

W sprawach o naruszenie posiadania skarga kasacyjna jest niedopuszczalna

(art. 3982

§ 2 pkt 1 k.p.c.), a opłata należna od apelacji, podobnie jak od pozwu, jest

stała i wynosi 200 zł (art. 27 pkt 7 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Stała

jest także wysokość stawek minimalnych stanowiących podstawę określenia opłat

za czynności adwokackie i czynności radców prawnych na potrzeby obliczenia

kosztów zastępstwa procesowego jako składnika kosztów procesu (por. art. 98 § 3 i

art. 99 k.p.c. oraz § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U.

Nr 163, poz. 1348 ze zm. oraz § 7 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Wynika z tego, że na tle spraw o naruszenie posiadania wskazanie w apelacji

wartości przedmiotu zaskarżenia nie spełnia żadnej funkcji nie tylko w odniesieniu

do oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej lub ustalenia wysokości należnej

opłaty, ale także w odniesieniu do ustalenia kosztów procesu, w tym kosztów

zastępstwa procesowego przez adwokata lub radcę prawnego. Można w związku z

tym wnioskować, że niewskazanie w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia

oznacza niedochowanie warunku formalnego apelacji (art. 368 § 2 k.p.c.), ale nie

stanowi przeszkody w nadaniu apelacji prawidłowego biegu. W związku z tym nie

ma podstaw, aby wzywać stronę do uzupełnienia apelacji przez podanie wartości

przedmiotu zaskarżenia pod rygorem odrzucenia apelacji. Gdy takie wezwanie

zostanie dokonane, a strona nie usunie braku przez wskazanie wartości przedmiotu

zaskarżenia, nie ma podstaw do odrzucenia apelacji.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.