III SK 26/07

Wyrok z dnia 27 marca 2008 r.

III SK 26/07

Przepis art. 47914

§ 2 zdanie pierwsze k.p.c. obejmuje zakresem prekluzji

wszystkie twierdzenia i zarzuty pozwanego oraz dowody na ich poparcie, nieza-

leżnie od ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy; ocena wykazania, że ich

„potrzeba powołania wynikła później" zależy od konkretnych okoliczności roz-

poznawanej sprawy oraz od uznania sądu.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy

z powództwa Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie przeciwko Prezesowi

Urzędu Komunikacji Elektronicznej z udziałem zainteresowanej Media Tel SA w

Warszawie o połączenie sieci telekomunikacyjnych, na skutek skargi kasacyjnej

strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia

2006 r., VI ACa 620/06

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2. zasądził od powódki na rzecz pozwanego i zainteresowanej kwoty po 270

(dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (wówczas Prezes Urzędu Regulacji

Telekomunikacji i Poczty), zwany dalej „Prezesem Urzędu” lub „pozwanym” decyzją z

dnia 8 grudnia 2003 r. ustalił warunki połączenia sieci telekomunikacyjnych oraz za-

sady rozliczeń z tytułu wzajemnego korzystania z sieci telekomunikacyjnych między

MediaTel SA (wówczas SM Media SA), zwaną dalej „zainteresowaną” a Telekomuni-

kacją Polską SA, zwaną dalej „powódką” w zakresie świadczenia przez zaintereso-

waną usług międzystrefowych dla abonentów powódki.

2

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów-Sąd Okręgowy w Warszawie wyro-

kiem z dnia 1 lutego 2006 r., XVII Amt 36/04, oddalił odwołanie powódki od powyż-

szej decyzji. Odnosząc się między innymi do zarzutu powódki naruszenia przez po-

zwanego przepisu art. 47914

§ 2 k.p.c. Sąd uznał ten zarzut za nieuzasadniony, po-

nieważ potrzeba ustosunkowania się do treści odwołania wynikła dopiero na skutek

zaprzestania podtrzymywania przez pozwanego i zainteresowaną wniosków o od-

rzucenie odwołania z uwagi na lis pendens.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r., VI ACa

620/06, oddalił apelację powódki od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd stwierdził między innymi, że istotnie merytoryczne stanowisko pozwanego i za-

interesowanej zostały przedstawione Sądowi pierwszej instancji później niż na etapie

składania odpowiedzi na odwołanie, ponieważ zarówno pozwany jak i zaintersowana

początkowo wnosili o odrzucenie odwołania w trybie art. 199 k.p.c. z uwagi na lis

pendens i w tym kierunku uzasadniali swoje stanowisko. Dopiero po odrzucenie

odwołania powoda w sprawie VII Amt 35/04 pozwany i zainteresowana zmienili

swoje stanowisko wnosząc o oddalenie odwołania. Sąd podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że potrzeba merytorycznego ustosunkowania się do odwołania

powoda wynikła dopiero po zaprzestaniu podtrzymywania przez pozwanego i zainte-

resowaną wniosków o odrzucenie odwołania. Jednocześnie, w sprawie wniesionej na

skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu uzasadnienie tej decyzji jest meryto-

rycznym stanowiskiem pozwanego.

Powódka zaskarżyła powyższy wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną,

w której zarzuciła: 1) naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 47914

§ 2 k.p.c., po-

przez oparcie orzeczenia o twierdzenia, zarzuty i dowody, które powinny być przez

sąd orzekający pominięte., jako że Sąd pierwszej instancji uwzględnił je z narusze-

niem przepisu art. 47914

§ 2 k.p.c.; 2) naruszenie przepisów postępowania mogące

mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 47914

§ 2 k.p.c., polegające na przyjęciu,

iż w sprawach wszczętych na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu pozwany

nie jest obowiązany w odpowiedzi na pozew podawać wszystkich twierdzeń, zarzu-

tów oraz dowodów, gdyż merytorycznym stanowiskiem pozwanego jest także uza-

sadnienie zaskarżonej decyzji. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne powód-

ka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyj-

nemu do ponownego rozpoznania.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naru-

szenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 47914

§ 2 zdanie pierwsze k.p.c., który w

dniu wydania zaskarżonego wyroku miał następujące brzmienie: „w odpowiedzi na

pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody

na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania,

chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe, albo że

potrzeba powołania wynikła później.”

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Prezes Urzędu dnia 22 lipca

2004 r. przekazał w trybie art. 47959

§ 1 k.p.c. dwa odwołania powódki od decyzji po-

zwanego z dnia 8 grudnia 2002 r. do Sądu pierwszej instancji, który zarejestrował

odwołania pod oddzielnymi sygnaturami, a mianowicie pierwsze odwołanie złożone

dnia 23 grudnia 2003 r. pod sygnaturą XVII Amt 35/04, a odwołanie złożone dnia 10

kwietnia 2004 r. pod sygnaturą XVII Amt 36/04. Sąd pierwszej instancji doręczył od-

wołanie w sprawie XVII Amt 36/04 pozwanemu i zainteresowanemu, którzy w odpo-

wiedziach na odwołanie ograniczyli się do sformułowania i poparcia wniosku o od-

rzucenie tego odwołania z uwagi na zawisłość sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą

XVII Amt 35/04. Następnie, dnia 24 grudnia 2004 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił

jako przedwczesne pierwsze odwołanie w sprawie XVII Amt 35/04. Zainteresowany i

pozwany wnieśli o oddalenie drugiego odwołania w sprawie niniejszej.

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy podniesienie w odpowiedzi na dru-

gie odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu przez pozwanego i zainteresowaną wy-

łącznie wniosku o odrzucenie odwołania ze względu na zawisłość sprawy wynikłej z

pierwszego odwołania od tej samej decyzji pozbawia pozwanego prawa powoływania

się na merytoryczne twierdzenia i zarzuty oraz dowody na ich poparcie, których po-

zwany nie podał w odpowiedzi na drugie odwołanie nawet wówczas, gdy Sąd pierw-

szej instancji odrzucił pierwsze odwołanie jako przedwczesne.

Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2004 r., III CZP

115/03 (OSNC 2004 nr 5, poz. 77) na tle art. 47914

§ 1 k.p.c., prekluzja po stronie

pozwanej obejmuje wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na ich poparcie, bez

względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Do tych rygorów zalicza się

także twierdzenia lub zarzuty ewentualne, a więc przytoczone tylko na wypadek,

gdyby twierdzenia zaprezentowane w pierwszej kolejności okazały się nieskuteczne

4

lub nie zostały uwzględnione przez sąd. Z kolei w uchwale z dnia 17 lutego 2004 r.,

III CZP 115/03, Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu w sprawach gospodar-

czych pozwany traci prawo powoływania twierdzeń, zarzutów oraz dowodów na ich

poparcie, niepowołanych w odpowiedzi na pozew, bez względu na ich znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew

nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.

Istotnie, w niniejszej sprawie w odpowiedzi na drugie odwołanie powódki po-

zwany nie formułował innych zarzutów i twierdzeń, poza wnioskiem o odrzucenie

odwołania ze względu na zawisłość sprawy pod sygnaturą XVII Amt 35/04. Pozwany

nie utracił jednak prawa powoływania merytorycznych twierdzeń, zarzutów i dowo-

dów na ich poparcie, niepowołanych w odpowiedzi na drugie odwołanie, w postępo-

waniu w niniejszej sprawie, ponieważ potrzeba ich powołania wynikła później. Należy

bowiem przyjąć, że wprawdzie rygorystyczna wykładnia przepisu art. 47914

§ 2 k.p.c.

obejmuje zakresem prekluzji po stronie pozwanej wszystkie twierdzenia, zarzuty i

dowody na ich poparcie, niezależnie od ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, i w

tym sensie ma walor uniwersalny i zobiektywizowany, to jednak sformułowanie „po-

trzeba powołania wynikła później” uzasadnia relatywizowanie tej potrzeby do kon-

kretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz przyznaje pewien zakres władzy

dyskrecjonalnej sądowi, który jest uprawniony do dokonywania stosownych ustaleń i

ocen. W rozpoznawanej sprawie potrzeba powołania się na merytoryczne twierdze-

nia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie uzasadniające oddalenie odwołania nie

była wyłącznie rezultatem subiektywnej „strategii procesowej” pozwanego. Należy

bowiem wskazać, że wprawdzie pozwany w sprawie niniejszej ograniczył się w od-

powiedzi na drugie odwołanie do wniosku o odrzucenie odwołania, jednakże wyni-

kało to nie tyle ze strategii procesowej pozwanego, lecz było wynikiem usprawiedli-

wionego w tych szczególnych okolicznościach przekonania pozwanego, że odwoła-

nie powoda w sprawie zawisłej pod sygn. XVII Amt 35/04, w której zachodzi tożsa-

mość roszczenia, gdzie identyczny jest nie tylko przedmiot sporu, ale i jego podstawa

z roszczeniem w niniejszej sprawie, zostanie merytorycznie rozpoznane; w sprawie o

sygn. XVII Amt 35/04 zarówno pozwany jak i zainteresowana złożyli odpowiedzi na

odwołanie powoda i uzasadnili wniosek o jego oddalenie. W tej sytuacji należy przy-

jąć, że potrzeba powołania się na merytoryczne twierdzenia, zarzuty oraz dowody na

ich poparcie nie wynikała wyłącznie z przesłanek czysto subiektywnych, lecz także z

okoliczności obiektywnych, a mianowicie odrzucenia przez Sąd pierwszej instancji

5

jako przedwczesnego pierwszego odwołania powoda od tej samej decyzji, która jest

przedmiotem niniejszego postępowania i powstała z dniem, w którym pozwany i za-

interesowana dowiedzieli się o treści postanowienia Sądu o odrzuceniu pierwszego

odwołania.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 47914

§

1 zdanie pierwsze k.p.c., że w sprawach wszczętych na skutek odwołania od decyzji

Prezesa Urzędu, pozwany nie jest obowiązany w odpowiedzi na pozew podawać

wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów na ich poparcie, gdyż merytorycznym

stanowiskiem pozwanego jest uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Należy bowiem

wskazać, że wprawdzie skarżący ma rację, że w odpowiedzi na odwołanie od decyzji

pozwanego, które w niniejszym postępowaniu pełni rolę pozwu, pozwany powinien

powołać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie po rygorem

utraty prawa ich powołania w postępowaniu oraz że uzasadnienie zaskarżonej decy-

zji ze względów logicznych i funkcjonalnych nie jest tożsame z odpowiedzią na po-

zew, to jednak Sąd w zaskarżonym wyroku nie sformułował kwestionowanej przez

skarżącego tezy, jakoby w odpowiedzi na pozew pozwany Prezes Urzędu nie był

związany treścią przepisu 47914

§ 1 zdanie pierwsze k.p.c. Sąd jedynie stwierdził, że

uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest merytorycznym stanowiskiem pozwanego. Z

tego stwierdzenia Sądu nie wynikają w sposób konieczny implikacje, które przedsta-

wia skarżący.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================