I UK 297/07

Sygn. akt I UK 297/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 stycznia 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 24 lutego 2005 r. oddalił odwołanie J. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 25 października 2004 r. na mocy której we wskazanych w niej

okresach wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej został

objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym: emerytalnym, rentowym i

wypadkowym.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą

(„taxi osobowe”) od 16 marca 1998 r. W okresach wskazanych w decyzji, od 15

lutego 2000 r., systematycznie zgłaszał czasowe zaprzestanie wykonywania tej

działalności, składając w ZUS deklaracje ZUS ZFA oraz ZUS ZUA o

wyrejestrowaniu z ubezpieczeń. Przerwy te były spowodowane sytuacją rodzinną

oraz awarią samochodu.

Sąd Okręgowy podkreślił, że prowadzenie działalności gospodarczej

związane jest z powtarzalnością i ciągłością podejmowanych działań. Przepisy nie

przewidują zawieszenia jej wykonywania. Również przyjęcie przez ZUS składanych

przez J. B. deklaracji i dokonywanie w nich korekt, a także wydanie przez ZUS

zaświadczenia o niezaleganiu z zapłatą składek nie mają wpływu na treść tych

decyzji. W związku z tym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 ust. 4 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.) wnioskodawca, w ocenie Sądu pierwszej instancji, podlega

ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej od daty zgłoszenia jej wykonywania do daty

wyrejestrowania.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją wniesioną przez

ubezpieczonego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17

stycznia 2007 r., oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo skonstatował, że w

okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji, pomimo zgłaszania organowi

rentowemu czasowego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej,

wnioskodawca podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowemu i wypadkowemu.

3

Sąd Apelacyjny uznał, że wnioskodawca, który począwszy od 15 lutego 2000

r. zgłaszał kilkunastodniowe przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej nie

wykazał, że działalności w tych okresach nie prowadził. Ponadto, zdaniem Sądu

drugiej instancji, przejściowe trudności związane z eksploatacją pojazdu nie

uzasadniają przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej a skarżący nie

przedłożył w toku procesu żadnych dowodów świadczących o istnieniu obiektywnej

przeszkody w prowadzeniu działalności.

Sąd Apelacyjny, powołując wyrok SN z dnia 11 stycznia 2005 r., sygn. akt I

UK 195/04, OSNP 2005/13/198 podniósł, że „wykonywanie” działalności

gospodarczej należy pojmować formalnie. Okresy podlegania obowiązkowi

ubezpieczenia wyznaczone zostały co do zasady przez formalne a nie faktyczne

wykonywanie działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia. Okresowe

zaprzestanie prowadzenia działalności z różnych przyczyn tj. urlop, wyjazd czy tez

choroba, powinno być zgłoszone do ewidencji. W takiej sytuacji odnotowanie

przerwy w ewidencji zawsze powoduje okresowe ustanie obowiązku ubezpieczenia.

Z kolei zgłoszenie faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności tylko w

organie rentowym, może ale nie musi prowadzić do ustania przymusu

ubezpieczenia, podobnie jak nie uzasadnia zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia

z tytułu pozostawania w zatrudnieniu faktyczna przerwa w wykonywaniu pracy.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną

wniesioną przez ubezpieczonego. Zaskarżając w całości wyrok Sądu drugiej

instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności

art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) a także

przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. prawo o działalności

gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) poprzez przyjęcie, że pomimo

faktycznego, okresowego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej

przez odwołującego się, podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu

z tytułów i w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji ZUS; a ponadto

naruszenie art. 6 k.c., poprzez przyjęcie iż ciężar dowodu w zakresie okoliczności

stanowiących podstawę zakwestionowania deklaracji zgłoszeniowej obejmującej

4

zgłoszenie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej spoczywa w całości

na ubezpieczonym.

W skardze podniesiono również naruszenie przepisów prawa procesowego,

które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy t.j. art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 §

1 k.p.c. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakichkolwiek

wywodów pozwalających stwierdzić, iż Sąd Apelacyjny dostrzegł fakt uzupełnienia

w toku postępowania apelacyjnego zarzutów i wywodów apelacji, a to przez

przedstawienie Sądowi Apelacyjnemu wraz z pismem procesowym, złożonym

przez odwołującego się przed rozprawą apelacyjną, wydanych przez organ

ubezpieczeniowy zaświadczeń stwierdzających fakt niezalegania przez

odwołującego się ze składkami na ubezpieczenie społeczne, których treść

pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem zaskarżonej w sprawie decyzji, a w

ślad za tym, poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w

jakikolwiek sposób czy i dlaczego fakt wydania takich zaświadczeń postrzegany

jest przez Sąd Apelacyjny jako nieistotny dla rozstrzygnięcia lub niemogący

przesądzić o słuszności wniosków zawartych najpierw w odwołaniu od decyzji ZUS,

a następnie w apelacji odwołującego się.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach Sądowi

Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

W zakresie podstawy procesowej słusznie zarzuca się naruszenie art. 328 §

2 k.p.c. (w związku z art. 391 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny nie zamieścił w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia ustalenia, czy ubezpieczony w spornym

czasie prowadził działalność gospodarczą czy też jej nie prowadził i czy zgłaszane

przerwy nie stanowiły okresowego zaprzestania prowadzenia tej działalności.

Jedyna odnosząca się do tej kluczowej kwestii wzmianka w uzasadnieniu dotyczy

„przejściowych trudności związanych z eksploatacją pojazdu”. Jest to enigmatyczne

stwierdzenie w kontekście bezspornej okoliczności rodzaju prowadzonej

5

działalności. Ubezpieczony zajmował się przewozem osób taksówką. Jeżeli owe

przejściowe trudności oznaczały wyłączenie samochodu z eksploatacji we

wskazanych przez ubezpieczonego okresach czasu (lub w jednym albo kilku z

nich), teza Sądu stawałaby się błędna. Brak możliwości używania taksówki trwający

pewien czas mógłby powodować rzeczywiste zaprzestanie prowadzenia

działalności. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela bowiem

pogląd wyrażony w wyroku Sąd Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r. (I UK

105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198)., zgodnie z którym zgłoszenie faktycznego

zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w Zakładzie Ubezpieczeń

Społecznych może prowadzić do ustania obowiązku ubezpieczenia w przypadku

rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu tej działalności. Wbrew

poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku przerwa w prowadzeniu

działalności gospodarczej uzasadniająca okresowe ustanie obowiązku

ubezpieczenia społecznego nie musi mieć obiektywnej przyczyny. Jedyną jej

istotną cechą w kontekście obowiązku ubezpieczenia jest rzeczywisty charakter.

Przyczyna rzeczywistej przerwy nie ma znaczenia. Podsumowując, trzeba

stwierdzić, że brak istotnych ustaleń czyni niemożliwym dokonanie kontroli

prawidłowości stosowania prawa materialnego (art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm.) a zatem wskazane mankamenty uzasadnienia mogły mieć

istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia (na wynik sprawy) w rozumieniu art. 3983

§

1 pkt 2 k.p.c.

Zasadnie zarzuca się też nieprawidłowe stosowanie rozkładu ciężaru

dowodu przez Sąd Apelacyjny, chociaż nie można mówić o naruszeniu art. 6 k.c.

skoro sprawa jest sprawą cywilną jedynie w znaczeniu formalnym. Nie wynika ona

ze stosunku cywilnoprawnego a zatem nie mają w niej zastosowania przepisy

prawa cywilnego. Jednakże prawidłowe rozłożenie ciężaru dowodu również w tej

sprawie warunkuje właściwe zastosowanie prawa materialnego (wchodzących w

grę przepisów prawa ubezpieczeń społecznych). Istotnie, jak podkreślał Sąd

Apelacyjny, ujawnienie prowadzenia działalności gospodarczej w ewidencji

(rejestrze) stwarza domniemanie rzeczywistego jej prowadzenia, co prowadzi do

objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i opłacania składek. Osoba

6

twierdząca, że mimo niewykreślenia wpisu z ewidencji nie prowadziła okresowo

działalności („zawiesiła” jej prowadzenie) winna udowodnić tę okoliczność czyli

obalić domniemanie, jeżeli dąży do zmiany decyzji organu rentowego ustalającej

objęcie ubezpieczeniami społecznymi a w konsekwencji obowiązek uiszczenia

składek na te ubezpieczenia. Dla obalenia tego domniemania nie jest

wystarczające samo zgłoszenie przerwy w prowadzeniu działalności organowi

rentowemu. Inaczej przedstawia się jednak sytuacja, gdy organ rentowy nie tylko

milcząco przyjmuje do wiadomości zgłoszenie lecz wydaje zaświadczenie o

niezaleganiu z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Wdając się w spór

sądowy winien w takiej sytuacji przynajmniej wyjaśnić, jakie okoliczności legły u

podstaw zmiany jego stanowiska. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie

wynika, by Sąd Apelacyjny rozważył znaczenie wystawionych zaświadczeń.

Z tych względów wyrok Sądu Apelacyjnego podlegał uchyleniu a sprawa

przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).