II CSK 625/07

Sygn. akt II CSK 625/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. F. i K. F.

przeciwko „E.(...)” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S., O.(…) Co. GmbH &

Co. KG z H., A.(…) Inc. z F., N.(…) z Wielkiej Brytanii

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódek

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powódek kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Okręgowego w części dotyczącej pozwanej E.(...) Sp. z o.o. w ten sposób, że

oddalił powództwo w stosunku do tej pozwanej oraz zasądził od powódki H. F. na rzecz

2

wymienionej Spółki 7200 zł kosztów procesu oraz 5400 zł kosztów postępowania

odwoławczego.

Sąd II instancji uznał za niezasadny zarzut nieważności postępowania przed

Sądem I instancji uzasadniony niewłaściwym składem Sądu Okręgowego. Nadto Sąd

odwoławczy stwierdził, że roszczenie skierowane wobec wymienionej pozwanej sp. z

o.o. nie uzasadniało kwalifikowania sprawy w tej konfiguracji podmiotowej jako sprawy z

zakresu prawa pracy, ponieważ roszczenie to nie miało swego źródła w stosunku pracy,

ani nie było związane ze stosunkiem pracy. W ocenie tego Sądu, szczególne zasady i

przesłanki odnoszące się m.in. do składu sądu rozstrzygającego spory wynikające ze

stosunków pracy, czy związanych z takimi stosunkami, nie występują pomiędzy

pośrednikiem pracy a potencjalnym pracownikiem, a brak jest podstaw do przypisania

wymienionej Spółce odpowiedzialności za nieprawidłowe ukształtowanie umowy o pracę

ze zmarłym poprzednikiem prawnym powódek. O tym, że sprawa nie miała charakteru

sprawy ze stosunku pracy przesądza to, że pozwana ad. 1 Spółka z o.o. była jedynie

podmiotem kierującym powoda do pracy za granicą, a nie jego pracodawcą.

Natomiast o braku podstaw do przypisania tej Spółce czynu niedozwolonego

przesądza w ocenie Sądu Apelacyjnego treść umowy łączącej ją ze zmarłym W. F. Nie

daje ona podstaw do przyjęcia, że czynności pozwanej pośredniczenia w zatrudnieniu

miały na celu takie ukształtowanie umowy o pracę (której stroną nie była pozwana

Spółka), aby pozbawić rodzinę zmarłego odszkodowania z tytułu wypadku. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że pozwana poinformowała W. F., w podpisanej przez niego

umowie, o konieczności dodatkowego ubezpieczenia, a zamieszczenie takiego

postanowienia w umowie jest wynikiem zbadania warunków zatrudnienia i dbałości o

interesy kierowanego do pracy.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, powódki zarzuciły naruszenie

art. 476 § 1 k.p.c. i art. 47 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 § 1 pkt 4 k.p.c., twierdząc, że

materialnoprawna podstawa powództwa pozostawała w immanentnym związku ze

stosunkiem pracy, co implikowało rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji w składzie

ławniczym, a wyrokowanie przez ten Sąd w składzie sprzecznym z prawem skutkowało

nieważnością dalszego postępowania w sprawie.

Zarzut naruszenia art. 231 i art. 233 k.p.c. uzasadniono nieprawidłowym

przyjęciem braku podstaw do przypisania odpowiedzialności pozwanej E.(...) sp. z o.o.

Skarżące twierdzą, że Sądy obu instancji przeprowadziły rozumowanie oparte na

domniemaniach faktycznych, wyprowadzając jednak całkowicie odmienne wnioski.

3

Naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 233 § 1 k.p.c. dopatrują się powódki w

samodzielnym ustalaniu przez ten Sąd okoliczności faktycznych sprawy, w oderwaniu

od ustaleń Sądu I instancji w oparciu o które można było przyjąć za ustalony fakt

zaistnienia swoistej „zmowy” pozwanych, uniemożliwiającej następcom prawnym

skuteczną realizację praw związanych ze śmiercią W. F.

Zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. uzasadniono nieprawidłowym obciążeniem

powódki H. F. kosztami procesu w sytuacji przeświadczenia powódek o zasadności

roszczeń w stosunku do wszystkich pozwanych w oparciu o informacje uzyskane od W.

F.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej powódki zarzuciły błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 441 § 1 k.c., uzasadniając ten zarzut tym, że

postępowanie dowodowe bezspornie wykazało udział wszystkich pozwanych w jednym

delikcie, co przesądzało o niemożności sztucznego rozbicia łączącego ich węzła

solidarności.

Pozwana „E.(...)” sp. z o.o. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o

oddalenie w całości skargi kasacyjnej i o zasądzenie na jej rzecz od powódek kosztów

postępowania kasacyjnego, przedstawiając argumentację mającą negować zasadność

podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Z kolei pozwane ad 2 i ad 4. Spółki: „O.(...)” i N.(…) w odpowiedzi na skargę

kasacyjną wniosły o oddalenie tej skargi i o zasądzenie na ich rzecz od powódek

kosztów postępowania kasacyjnego, zarzucając błędne żądanie uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości wobec zaskarżenia go jedynie w części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, co

skutkowało obowiązkiem jej oddalenia.

Chybione okazały się zarzuty naruszenia wymienionych w skardze przepisów

procesowych mające uzasadniać zarzut nieważności postępowania wskutek wadliwego

składu Sądu pierwszej instancji. Nawet obowiązek wzięcia przez Sąd Najwyższy z

urzędu pod uwagę nieważności postępowania w granicach zaskarżenia (art. 39813

§ 1

k.p.c.) dotyczy tylko postępowania przed sądem drugiej instancji (wyrok SN z dnia 21

listopada 1997 r. I CKN 825/97, OSNC 1998 r., Nr 5, poz. 81). Natomiast Sąd

Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną nie może w ramach bezpośredniej kontroli

kasacyjnej badać nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji

(postanowienie SN z dnia 16 listopada 2006 r., II CSK 177/06, niepubl.). Podniesiony

4

przez skarżące zarzut nieuwzględnienia przez sąd drugiej instancji nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji może uzasadniać obrazę jedynie art. 386

§ 2 k.p.c., a nie naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. (wyrok SN z dnia 16 listopada 2006 r. II

CSK 143/06 niepubl.). Tymczasem skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia

przez Sąd odwoławczy ani przepisu art. 386 § 2 k.p.c., ani art. 378 § 1 k.p.c., a Sąd

Najwyższy działając z urzędu w granicach zaskarżenia na podstawie art. 39813

§ 1 k.p.c.

- nie dopatrzył się nieważności postępowania odwoławczego. Natomiast w pozostałym

zakresie władny był rozpoznać skargę kasacyjną tylko w granicach zaskarżenia oraz w

granicach podstaw wyznaczonych w tym zakresie przepisami procesowymi objętymi

zarzutem naruszenia. Sąd Najwyższy podziela natomiast argumentację Sądu

Apelacyjnego, zawartą na s. (…) uzasadnienia zaskarżonego wyroku, prowadzącą do

konkluzji, że charakter i kwalifikacja roszczenia powódek wobec pozwanej ad. 1, w

stosunku do której powództwo zostało oddalone, uzasadniały pogląd, że skład Sądu I

instancji rozstrzygającego w tej konfiguracji podmiotowej o tym roszczeniu był

prawidłowy, a w konsekwencji nie zachodziła nieważność postępowania przez tym

Sądem.

Chybiony okazał się również zarzut naruszenia przepisów art. 231 k.p.c. oraz art.

233 k.p.c., a uzasadniony błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem tych

przepisów poprzez nieprawidłowe przyjęcie braku podstaw do przypisania pozwanej

ad.1 odpowiedzialności za nieprawidłowe ukształtowanie umowy o pracę ze zmarłym W.

F. podczas, gdy w ocenie skarżących istniały podstawy do przyjęcia odpowiedzialności

tej spółki. Obszerna argumentacja skarżących zamieszczona na s. (…) uzasadnienia

skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do próby podważania ustaleń przyjętych przez

sąd odwoławczy za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, z jednoczesnym dążeniem

do wykreowania nowych odmiennych ustaleń faktycznych (zwłaszcza na s. (…)

uzasadnienia skargi), preferowanych przez stronę skarżącą. Taka konstrukcja zarzutu

naruszenia wymienionych przepisów procesowych nie mogła odnieść zamierzonego

przez skarżące skutku, ponieważ z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 3933

§ 3 k.p.c.

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Ponadto o bezzasadności zarzutu naruszenia art. 231 k.p.c. świadczy

przyznana przez same skarżące okoliczność, że Sądy obu instancji przeprowadziły

rozumowanie oparte na domniemaniach faktycznych (uzasadnienie skargi), choć

wyprowadziły z nich odmienne wnioski. Tymczasem przepis art. 231 k.p.c. pozwala

Sądowi, w ramach jego dyskrecjonalnej władzy jurysdykcyjnej, na możliwość (ponieważ

5

nie przewiduje obowiązku) uznania za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże fakty ustalone również przy wykorzystaniu

domniemań faktycznych także nie mogą być skutecznie objęte zarzutem

sformułowanym w ramach podstaw skargi kasacyjnej. Ograniczenie wynikające z

przepisu art. 3983

§ 3 k.p.c. obejmuje bowiem ustalenia wszystkich faktów, a więc także

uznanych przez Sąd za ustalone na podstawie domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.).

O bezzasadności zarzutu naruszenia art. 102 k.p.c. jako mieszczącego się – w

ocenie skarżących – w ramach drugiej podstawy kasacyjnej przesądza okoliczność, że

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nie może mieć istotnego wpływu na wynik

sprawy, ponieważ rozstrzygnięcie o kosztach postępowania jest co do zasady tylko

konsekwencją i emanacją wyniku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a nie

odwrotnie. Natomiast ewentualne zastosowanie przez sąd przepisu art. 102 k.p.c., a

więc rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zgodnie z zawartą w nim normą, jest

uprawnieniem Sądu możliwym do wykorzystania w szczególnie uzasadnionych

wypadkach, o których wystąpieniu lub ich braku rozstrzyga Sąd i czego strona nie może

skutecznie kontestować.

Wobec braku podstaw do uwzględnienia zarzutów mieszczących się w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej, oceny zarzutu naruszenia wskazanego w skardze przepisu

prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego będącego

podstawą orzekania dla sądu drugiej instancji.

Zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 441 § 1 k.c. nie

zawiera przekonywującego uzasadnienia jego naruszenia w którejkolwiek z obu

wymienionych w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. możliwych postaci naruszenia. Skarżące nie

artykułują w uzasadnieniu swojej skargi [s. (…)] w czym miałaby się wyrażać błędna

interpretacja tego przepisu przez Sąd Apelacyjny. Natomiast zarzut wadliwej jego

subsumpcji oparty został na próbie podważania oceny dowodów i kreowania

odmiennych, a oczekiwanych przez skarżącą, ustaleń w przedmiocie dopuszczenia się

deliktu przez pozwaną ad. 1 Spółkę. Taki zabieg skarżących nie mógł okazać się

skuteczny, ponieważ Sąd Apelacyjny nie miał podstaw do zastosowania art. 441 § 1 k.c.

w sytuacji istniejącego prawidłowego ustalenia, że pozwana ad. 1 Spółka nie dopuściła

się zarzuconego jej deliktu. W konsekwencji takiego ustalenia nie może ona ponosić

odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, a zatem brak było

materialnoprawnej przesłanki do zastosowania przez Sąd Apelacyjny art. 441 § 1 k.c.

6

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.