IV CSK 22/08

Sygn. akt IV CSK 22/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa Elektrowni "K." SA w Ś.

przeciwko L. Węglowi "B." SA w B.

o zapłatę kwoty 3. 178. 590 zł,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 10 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Strony łączyła umowa spedycji z dnia 2 stycznia 2002 r., zgodnie z którą

pozwany miał m. in. prowadzić rozliczenia z przewoźnikiem za wykonane na rzecz

powoda usługi przewozowe i uiszczać mu należne opłaty, czego nie dokonał.

Przewoźnik – PKP CARGO S.A. wezwał więc powoda do uiszczenia opłaty

przewozowej, a gdy ten odmówił, skierował sprawę do sądu przeciwko obu stronom

niniejszego procesu. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 23

lipca 2004 r. Syg. Akt [...] zasądzono od powoda i pozwanego in solidum kwotę

2.887.938,02 zł. z odsetkami. Powód uiścił w całości zasądzoną tamtym wyrokiem

kwotę z należnościami ubocznymi (3.178.590 zł.), a w sprawie niniejszej dochodzi

jej zwrotu od pozwanego.

Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy w L. uwzględnił

powództwo na podstawie art. 471 k.c. Nie zgodził się z zarzutem pozwanego

o przedawnieniu roszczenia na podstawie art. 803 § 1 k.p.c., przyjmując, że

w sprawie ma zastosowanie termin trzyletni przedawnienia z art. 118 k.c.

Apelacja pozwanego od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 6 września 2007 r., który podzielił stanowisko prawne

Sądu I – ej Instancji, akcentując, że w sprawie chodzi o roszczenie regresowe w

związku z nienależycie wykonaną przez pozwanego umową.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zakwestionował skargą kasacyjną pozwany,

zarzucając naruszenie art. 794 § 1 w zw. z art. 471 k.c., art. 803 k.c., art. 118 k.c.

oraz art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c., wnosząc o jego uchylenie bądź także

uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę tych orzeczeń przez oddalenie powództwa

w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą rozstrzygnięcia oddalającego apelację było przyjęcia przez Sąd

Apelacyjny założenia, że wprawdzie umowa spedycji ma decydujące znaczenie dla

odpowiedzialności pozwanego, to jednakże dochodzone roszczenie nie jest

roszczeniem z tej umowy, lecz jest roszczeniem regresowym, związanym

z niewykonaniem obowiązku umownego dokonania opłaty przewozowej. Do tej

odpowiedzialności ma więc zastosowanie ogólna norma art. 471 k.c., a w kwestii

3

przedawnienia art. 118 k.c. Tego stanowiska Sądu Apelacyjnego nie można

zaakceptować. Stosownie do treści łączącej strony umowy spedycji z dnia

2 stycznia 2002 r., pozwany zobowiązał się m.in. do dokonywania rozliczeń

z przewoźnikiem za wykonaną usługę przewozową oraz przyjął odpowiedzialność

za terminowe regulowanie należności przewozowych w stosunku do przewoźnika,

włącznie z regulowaniem odsetek i kar umownych (§ 6 umowy). Niedokonanie

przez pozwanego opłaty przewozowej stanowi więc niewątpliwe uchybienie

obowiązkowi umownemu. Stosownie zaś do art. 803 § 1 k.c. roszczenia z tytułu

umowy spedycji przedawniają się z upływem roku. Kategoryczne brzmienie

przepisu nakazuje przyjąć, że termin ten obowiązuje w stosunku do wszystkich

roszczeń wynikających z umowy spedycji, co jest zresztą zgodne z generalnym

założeniem ustawodawcy, aby rozliczenie z tej umowy następowało w miarę

szybko, czemu sprzeciwia się konstrukcja prawna zastosowana przez Sąd

Apelacyjny. Przesądzenie rocznego terminu przedawnienia rodzi pytanie

o początek jego wymagalności. Uregulowanie daty wymagalności roszczeń

z umowy spedycji, zawarte w art. 803 § 2 k.c., nie daje bowiem na to pytanie

odpowiedzi wprost, gdyż jest niewyczerpujące. W przepisie tym oznaczono

w sposób szczegółowy początkowe daty wymagalności dwóch podstawowych,

najczęściej występujących kategorii roszczeń: z tytułu uszkodzenia lub ubytku

przesyłki - od dnia jej dostarczenia oraz z tytułu utraty przesyłki lub jej dostarczenia

z opóźnieniem – od dnia w którym przesyłka miała być dostarczona. Wymagalność

innych roszczeń określono ogólnikowym zwrotem „od dnia wykonania zlecenia”,

zaznaczając, że dotyczy to „wszystkich innych wypadków”. Powstaje trudność

ustalenia początkowej daty wymagalności w tej grupie roszczeń w przypadku, kiedy

do wykonania zlecenia nie doszło, a więc, jak to było w niniejszej sprawie, kiedy

pozwany nie dokonał opłacenia przewoźnego. Gdyby sformułowanie o „wszystkich

innych wypadkach” traktować dosłownie i w oderwaniu od końcowego

sformułowania tego przepisu, to wtedy – jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy –

rozpoczęcie biegu przedawnienia nie nastąpiłoby w ogóle, co jest nie do przyjęcia.

Należy zatem uznać, że określenie to odnosi się tylko do sytuacji, w których

zlecenie zostało co prawda wykonane, ale niewłaściwie np. opłata przewoźnego

została uiszczona tylko częściowo. Oznacza to, że hipoteza art. 803 § 2 in fine k. c.

4

nie obejmuje wymagalności roszczeń w przypadku zaniechania wykonania

„wszystkich innych” obowiązków z umowy spedycji. Brak regulacji szczególnej tej

materii powoduje, że w grę wejdą zasady ogólne dotyczące wymagalności,

ustanowione w art. 120 § 1 k.c. Kierując się nimi trzeba stwierdzić, że roszczenia

o odszkodowanie z powodu niewykonania zlecenia objętego umową spedycji

przedawniają się w terminie rocznym, licząc od dnia, w którym zlecenie powinno

być wykonane. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że początek wymagalności

dochodzonego roszczenia należy liczyć od dnia, w którym pozwany powinien uiścić

opłatę za wykonaną usługę przewozową. Stanowisko Sądu Apelacyjnego,

wychodzące z odmiennych założeń prawnych, nie może więc się ostać, co

skutkowało uwzględnienie skargi kasacyjnej (art. 39815

w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).

eb