WA 13/08

WYROK Z DNIA 24 KWIETNIA 2008 R

WA 13/08

Przepis w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie

ustawy  Kodeks postępowania cywilnego, ustawy  Kodeks postępowania

karnego oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766),

ma zastosowanie również do sytuacji, w których zawieszenie postępowania

albo odroczenie rozprawy miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w ży-

cie, zaś brak woli kontynuowania rozprawy (po odroczeniu albo po podjęciu

zawieszonego postępowania) został wyrażony przez sąd w składzie do-

tychczasowym (ławniczym) po wejściu ustawy w życie.

Przewodniczący: sędzia SN W. Maciak.

Sędziowie SN: Z. Stefaniak, A. Tomczyk (sprawozdawca).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Balcerak.

Sąd Najwyższy w sprawie ppłka Jerzego K., oskarżonego o popeł-

nienie przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k., po rozpoznaniu w

Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. apelacji wniesio-

nej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Okrę-

gowego w P. z dnia 20 grudnia 2007 r.

u t r z y m a ł w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście

bezzasadną (...).

2

Z U Z A S A D N I E N I A :

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

uniewinnił oskarżonego ppłka Jerzego K. od popełnienia zarzucanego mu

czynu, kwalifikowanego w akcie oskarżenia z art. 231 § 1 k.k. (...).

Wyrok ten zaskarżył w całości, na niekorzyść oskarżonego, prokura-

tor Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w W. i zarzucając „błąd w ustale-

niach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na

jego treść a polegający na uznaniu wyjaśnień ppłk. rez. Jerzego K., za wia-

rygodne znajdujące potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodo-

wym, z jednoczesnym zmarginalizowaniem zeznań świadków, (...) oraz

błędnej ich ocenie w zestawieniu z dowodem z dokumentu (...) i w następ-

stwie tego na uniewinnieniu ppłk. Jerzego K. od zarzutu popełnienia prze-

stępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k.”, wniósł o „uchylenie zaskarżone-

go wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji” (...).

W pisemnej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniósł o

jej oddalenie, a w konsekwencji utrzymanie wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w P. z dnia 20 grudnia 2007 r. w mocy wskazując, iż zarzut

błędu w ustaleniach faktycznych stanowi jedynie polemikę z prawidłową

oceną materiału dowodowego dokonaną przez sąd pierwszej instancji (...).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierając apelację, w

pisemnym wniosku podtrzymywanym na rozprawie apelacyjnej wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu zaistnienia bezwzględnej przy-

czyny odwoławczej w postaci niewłaściwej obsady sądu i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w

P. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008

r., WA 4/08 (niepublik.).

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z uwagi na treść wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Woj-

skowej w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć kwestię ewentualności

zaistnienia w rozpoznawanej sprawie bezwzględnej przyczyny odwoław-

czej, bowiem stwierdzenie jej występowania obliguje sąd odwoławczy do

uchylenia zaskarżonego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i pod-

niesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

Wniosek prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej związany jest

ze zmianą składu sądu pierwszej instancji wynikającą z wejścia w życie

ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektó-

rych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766), która w art. 18 pkt 1 wprowa-

dziła nowe brzmienie art. 28 § 1 k.p.k.: „Na rozprawie głównej sąd orzeka w

składzie jednego sędziego...”. Ustawa ta weszła w życie w dniu 28 lipca

2007 r., a więc w czasie trwania postępowania jurysdykcyjnego w sprawie

będącej przedmiotem rozpoznania, w której wystąpiła następująca sytuacja

procesowa:

W dniu 15 marca 2007 r. Sąd meriti, orzekający w składzie ławni-

czym, odroczył rozprawę wskazując, że nowy jej termin zostanie wyzna-

czony z urzędu.

Po różnych perturbacjach ostatecznie nowy termin rozprawy wyzna-

czono na dzień 4 grudnia 2007 r., a więc już po wejściu w życie ustawy

zmieniającej.

Sąd w tym terminie wyszedł na salę w składzie dotychczasowym

(ławniczym) i po wywołaniu sprawy oraz sprawdzeniu obecności stwierdził,

że na podstawie art. 404 § 2 k.p.k. rozprawę odroczoną prowadzi się od

początku, tyle, że jednoosobowo. W tym postąpieniu prokurator Naczelnej

Prokuratury Wojskowej dopatrzył się uchybienia o randze bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, uznał bowiem, że w świetle przepisu art. 18 ust. 1

4

ustawy zmieniającej sąd meriti powinien rozpoznać sprawę w składzie do-

tychczasowym, ponieważ do prowadzenia sprawy w składzie wprowadzo-

nym ustawą zmieniającą upoważniała jedynie sytuacja, w której już po wej-

ściu w życie ustawy zmieniającej skład dotychczasowy (ławniczy) posta-

nowi rozprawę odroczyć, a następnie nie wyrazi woli jej kontynuowania.

Jak zaznaczono wyżej, powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15

lutego 2008 r., WA 4/08, który jednak zapadł – co należy podkreślić – w

nieco innej sytuacji procesowej.

Abstrahując jednak od tego, dla rozstrzygnięcia zasadności wniosku

prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej konieczne jest poddanie

analizie przepisu intertemporalnego, regulującego sposób postępowania w

sprawach, w których rozpoczęto rozprawę główną i niezakończonych pra-

womocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, a

które według przepisów dotychczasowych rozpoznawane były z udziałem

ławników. Zagadnienie to reguluje przepis art. 18 ust. 1 ustawy zmieniają-

cej, która wprowadza zasadę ciągłości prawa dotychczasowego. Tak więc

– zgodnie z tą regulacją – w sprawach, w których rozpoczęto rozprawę

główną i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w

życie ustawy (zmieniającej – dopisek SN), a które według przepisów do-

tychczasowych rozpoznawane były z udziałem ławników, stosuje się prze-

pisy dotychczasowe.

Od zasady tej analizowany przepis wprowadza jednak wyjątki, które

opisuje następująco: „w razie jednak zawieszenia postępowania lub odro-

czenia rozprawy, jeżeli po odroczeniu albo po podjęciu zawieszonego po-

stępowania rozprawa nie jest prowadzona w dalszym ciągu, a także w ra-

zie ponownego rozpoznawania sprawy, postępowanie toczy się według

przepisów w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”.

I tu nasuwa się podstawowe dla rozstrzygnięcia zaistniałego proble-

mu pytanie, a mianowicie czy owo zawieszenie postępowania lub odrocze-

5

nie rozprawy ma nastąpić po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej i

być dokonane w składzie dotychczasowym (ławniczym), czy też analizo-

wany przepis obejmuje również sytuacje już istniejące w dacie wejścia

ustawy zmieniającej w życie. Stylizacja analizowanego fragmentu art. 18

ust. 1 (po średniku), a zwłaszcza sformułowanie: „w razie jednak zawie-

szenia postępowania lub odroczenia rozprawy” oraz „w razie ponownego

rozpoznania sprawy” skłaniałoby do wniosku, że nie można stosować

przepisów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w sytuacji niepodję-

cia przez sąd orzekający w składzie dotychczasowym decyzji o zawiesze-

niu postępowania lub odroczeniu rozprawy po wejściu w życie ustawy

zmieniającej. Wszak wskazywana stylizacja przepisu wyraźnie rozróżnia

dwie sytuacje nakazujące stosowanie przepisów nowych:

- pierwszą, gdzie musi nastąpić zawieszenie postępowania lub odro-

czenie rozprawy i nie ma woli kontynuowania rozprawy (rozprawa nie jest

prowadzona w dalszym ciągu)

- drugą, gdzie następuje ponowne rozpoznanie (dla której obojętny

jest moment uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania).

Wynik zaprezentowanej wykładni gramatycznej prowadzi do wniosku,

że ponowne rozpoznanie sprawy zawsze będzie się odbywać pod rządami

przepisów nowych, zaś prowadzenie rozprawy od początku (po odroczeniu

lub podjęciu zawieszonego postępowania) co jest przecież zasadą, jedynie

wówczas, gdy decyzja o zawieszeniu postępowania lub odroczeniu roz-

prawy nastąpi już pod rządami przepisów w brzmieniu wprowadzonym

ustawą zmieniającą, ale w składzie dotychczasowym (tak też Sąd Najwyż-

szy w powołanym przez prokuratora judykacie). Oczywiście nie można ad

hoc stwierdzić, że wynik tej wykładni jest błędny, wszak nie może ujść z

pola widzenia jednoznacznie wyrażona przez ustawodawcę wola kończe-

nia spraw rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej w

6

składzie dotychczasowym (ławniczym). Jednakże niezależnie od rzeczywi-

stego zamiaru ustawodawcy stylizacja analizowanego przepisu może na-

suwać istotne wątpliwości co do racjonalności takiej regulacji; w czym bo-

wiem tkwi różnica między ponownym rozpoznaniem sprawy (które zawsze

musi nastąpić „od początku”) od rozpoznania sprawy „od początku”, co jest

i było zasadą zarówno po podjęciu zawieszonego postępowania, jak i po

odroczeniu rozprawy.

W zaistniałej sytuacji, w której wykładnia gramatyczna nie daje nie-

wątpliwie jednoznacznej odpowiedzi na zasadnicze pytanie o skład sądu

właściwy do rozpoznania sprawy w sytuacji opisanej w zdaniu do średnika

art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej, należy odwołać się do wykładni syste-

mowej, która jest możliwa na bazie przepisów ust. 2 i 3 art. 18 tejże ustawy

zmieniającej. Dotyczy ona przecież innych postępowań (w ramach proce-

dury karnej – ust. 2 oraz postępowania regulowanego inną ustawą proce-

sową – ust. 3). Analiza tych przepisów wskazuje bardzo znamienną sytua-

cję: otóż w stanach rzeczy objętych regulacją intertemporalną w ramach

ustępu 2 i 3 art. 18 ustawy zmieniającej ustawodawca dostrzegł dwa różne

układy procesowe: pierwszy, w którym określoną czynność dokonano

przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (w ust. 2: jeśli prośbę o uła-

skawienie wniesiono przed dniem wejścia w życie ustawy); drugi – jeśli

uczyniono to po tym terminie (w ust. 3: „w razie uchylenia orzeczenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd drugiej instancji

lub Sąd Najwyższy po dniu wejścia w życie ustawy ...”). Miał więc świado-

mość, że ustawa zmieniająca „zastanie” w dniu wejścia w życie różne sytu-

acje procesowe i rolą przepisu przejściowego jest te sytuacje uregulować.

Jeśli więc z powołanych przepisów ust. 2 i 3 art., 18 ustawy zmieniającej

wynika, że ustawodawca uzależniał regulację określonych stanów rzeczy

od cezury czasowej wejścia tej ustawy w życie, to zapewne uczyniłby to i w

analizowanym ustępie 1. Skoro tego wyraźnie nie zastrzegł, np. sformuło-

7

waniem „w razie jednak zawieszenia postępowania lub odroczenia rozpra-

wy po dniu wejścia ustawy w życie ...” uznać należy, że stany procesowe w

postaci zawieszonego postępowania i odroczonej rozprawy ustawa zmie-

niająca „chwytała w locie”.

Podsumowując, przepis art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej ma zasto-

sowanie również do sytuacji, w których zawieszenie postępowania albo od-

roczenie rozprawy miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, zaś

brak woli kontynuowania rozprawy (po odroczeniu albo po podjęciu zawie-

szonego postępowania) został wyrażony przez sąd w składzie dotychcza-

sowym (ławniczym) po wejściu ustawy w życie.

Artykułowane wcześniej wątpliwości oraz wynik wykładni gramatycz-

nej uznać więc należy za niewłaściwe i zrzucić na karb niedoskonałości le-

gislacyjnej analizowanego tekstu normatywnego.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podkre-

ślenia wymaga, że sąd w składzie dotychczasowym w sposób zgodny z

regulacjami przepisu przejściowego wywołał sprawę po odroczeniu i nie

wyraził woli prowadzenia rozprawy w dalszym ciągu, tym samym otworzył

drogę do jej rozpoznania przez skład określony przepisami w brzmieniu

nadanym ustawą zmieniającą – jednoosobowo. W świetle zaprezentowanej

wykładni, opisany wyżej sposób prowadzenia postępowania w rozpozna-

wanej sprawie respektował obowiązujące przepisy, a więc nie zaistniała w

sprawie bezwzględna przesłanka odwoławcza, w związku z czym można

było przystąpić do rozpoznawania sprawy przez pryzmat apelacji (...).