III CZP 18/08

Uchwała z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 18/08

Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący)

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski

Sędzia SN Lech Walentynowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jędrzeja L. przy uczestnictwie Rafała O.

o wpis w dziale II księgi wieczystej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 29 kwietnia 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 3 grudnia

2007 r.:

„Czy od wniosku o wpis w księdze wieczystej własności na podstawie

dziedziczenia pobiera się jedną opłatę stałą niezależnie od liczby ujawnionych

udziałów w tym prawie objętych jednym wnioskiem stosownie do art. 42 ust. 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.

Nr 167, poz. 1398 ze zm.), czy też wysokość opłaty stanowić powinna iloczyn kwoty

150 złotych i ilości udziałów w prawie ujawnianych na podstawie jednego wniosku

stosownie do art. 45 ust. 2 powołanej ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych?”

podjął uchwałę:

Od wniosku o wpis w księdze wieczystej prawa własności na rzecz kilku

spadkobierców pobiera się opłatę stałą w wysokości 150 zł.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia – na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. – zagadnienie prawne sformułowane zostało przy rozpoznawaniu

zażalenia wnioskodawcy na zarządzenie przewodniczącego w Sądzie Rejonowym

dla Łodzi Śródmieścia, ustalające opłatę w wysokości 300 zł od wniosku o wpis w

dziale drugim księgi wieczystej dwóch spadkobierców, w miejsce spadkodawczyni,

dziedziczących spadek po połowie.

Wnioskodawca uważał, że obowiązany był uiścić od wniosku opłatę w

wysokości 150 zł, podczas gdy wymierzono mu opłatę w podwójnej wysokości, w

następstwie zsumowania opłat po 150 zł od udziałów we współwłasności każdego z

dwóch spadkobierców.

Sąd Okręgowy w Łodzi wskazał, że przedstawiona rozbieżność

interpretacyjna dotyczy relacji między treścią art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 2 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167,

poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”), każde bowiem z tych unormowań określa w

sposób odmienny zasady pobierania opłat od wniosku o wpis własności na

podstawie dziedziczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 42 ust. 3 u.k.s.c. uprzywilejowuje wpis do księgi wieczystej

wymienionych tam praw (m.in. własności) ze względu na sposób ich nabycia (m.in.

na podstawie dziedziczenia). Preferencje te polegają na obniżeniu opłaty do kwoty

150 zł oraz na wprowadzeniu jednej opłaty stałej, niezależnej od liczby udziałów w

prawie podlegającym wpisowi. Jest więc oczywiste, że od wniosku o wpis do księgi

wieczystej własności na podstawie dziedziczenia pobiera się opłatę stałą w

wysokości 150 zł.

Wątpliwości Sądu Okręgowego wynikają z treści art. 45 ust. 2 u.k.s.c.,

stanowiącego, że opłatę stałą określoną w art. 42 i 43 u.k.s.c. pobiera się odrębnie

od wniosku o wpis każdego prawa, choćby wpis dwu lub więcej praw miał być

dokonany na tej samej podstawie prawnej. Nie można jednak przyjąć, że w

rozpoznawanej sprawie wnioskodawca żąda „wpisu dwóch odrębnych praw

spadkowych na tej samej podstawie prawnej”, wniosek bowiem zmierza do wpisu

jednego prawa przysługującego dwóm osobom uprawnionym. Nie występują tu

różnorodzajowe prawa, tylko jedno prawo objęte udziałami kilku współwłaścicieli

(spadkobierców).

W postanowieniu z dnia 27 lipca 2007 r., I CSK 235/07 (nie publ.) Sąd

Najwyższy przyjął, że od wniosku o wpis do księgi wieczystej prawa wieczystego

użytkowania gruntu oraz własności posadowionych na nim budynków pobiera się

opłatę od żądania wpisu każdego z tych praw oddzielnie. Stanowisko to jest trafne,

ponieważ wniosek – w przedstawionej sytuacji – obejmował żądanie wpisu dwóch

odrębnych praw. Każde z wymienionych w art. 42 ust. 3 u.k.s.c. praw (własności,

użytkowania wieczystego i własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu) jest

„innym” prawem i od wpisu do księgi wieczystej każdego z nich należy pobrać

oddzielną opłatę, chociażby żądanie ich wpisu zamieszczone zostało w jednym

wniosku.

Uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego, oprócz wnioskodawcy, są

z mocy prawa również osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź

na rzecz których wpis ma nastąpić (art. 6261

§ 2 k.p.c.). W postępowaniu tym opłatę

od wniosku o wpis ponosi jednak tylko wnioskodawca, także wówczas, gdy na jego

podstawie mają być ujawnione prawa osób, które nie są wnioskodawcami (art. 4

ust. 2 u.k.s.c.). Celem takiego unormowania jest ułatwienie zaktualizowania stanu

prawnego w księdze wieczystej. Tylko wobec wnioskodawcy mają zastosowanie

reguły określone w art. 42 ust. 3 i w art. 45 ust. 2 u.k.s.c., jeżeli jednak wpisem

objęte jest jedno prawo, niezależnie od liczby udziałów w nim, art. 45 ust. 2 u.k.s.c.

nie ma zastosowania.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w

uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).