I PK 264/07

Sygn. akt I PK 264/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa M. W.

przeciwko "F." C. Spółce Akcyjnej w C.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 8 maja 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2003 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C. oddalił powództwo M. W. przeciwko

Przedsiębiorstwu […] S.A. w C. (obecna nazwa Spółki „F.” C.) o odszkodowanie i

odprawę.

Sąd Rejonowy ustalił, iż powódka ukończyła studia wyższe zawodowe na

Politechnice na kierunku zarządzanie i marketing, uzyskując tytuł inżyniera. W 1999

r. ukończyła studia wyższe uzupełniające na kierunku zarządzanie i marketing w

zakresie zarządzania przedsiębiorstwem. Ubiegając się o pracę u pozwanego

powódka podała informację, że posiada tytuł magistra ekonomii i inżyniera

ekonomii a studia ukończyła z oceną bardzo dobrą.

Powódka została pracowała u pozwanego od dnia 2 sierpnia 1999 r.,

początkowo na stanowisku specjalisty do spraw analiz finansowych, następnie

specjalisty do spraw monitoringu i analiz, koordynatora do spraw monitoringu

finansowego i analiz, a od 1 września 2000 r. pełniła obowiązki zastępcy głównego

księgowego – głównego specjalisty do spraw monitoringu finansowego, zastępcy

głównego księgowego. Powódka była również członkiem komitetu założycielskiego

związku zawodowego „C.”, który rozpoczął działalność 22 listopada 2002 r., a

został zarejestrowany 23 kwietnia 2002 r.

Od dnia 15 lutego 2002 r. powierzono powódce stanowisko dyrektora

finansowego. Zawierając porozumienie powierzające powódce wskazane

stanowisko, przewidziano dla niej rekompensatę równą 9-krotności miesięcznego

wynagrodzenia liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy w razie

zwolnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Do podstawowych obowiązków

dyrektora finansowego należało kreowanie strategii i polityki ekonomiczno-

finansowej przedsiębiorstwa, nadzorowanie rachunkowości, sporządzanie planów

gospodarczo-finansowych, koordynowanie i nadzorowanie płynności finansowej,

sporządzanie bilansów, realizacja terminów płatności, nadzorowanie wykonywania

obowiązków w zakresie księgowości i rachunkowości przez głównego księgowego,

bieżąca kontrola i ocena działalności głównego księgowego i podległych mu

jednostek, nadzór nad dokumentami księgowymi, nad prowadzeniem

3

rachunkowości i finansów, prawidłowe ustalanie stanu i wyniku finansowego

pozwanego, opracowywanie analiz finansowych, nadzór nad obiegiem dowodów

księgowych.

W dniu 18 marca 2002 r. powódka zaczęła korzystać ze zwolnienia

lekarskiego. Również w marcu 2002 r. główny księgowy pozwanego złożył

wypowiedzenie, a od maja zastępca głównego księgowego również poszedł na

zwolnienie lekarskie a w końcu porzucił on pracę. Wskutek powyższego pozwany

podjął decyzję o zatrudnieniu osoby z zewnątrz, K. D., na stanowisko głównego

księgowego i stanowisko to na jej prośbę połączył ze stanowiskiem dyrektora

finansowego.

W dniu 12 kwietnia 2002 r. pozwany zwrócił się do związku zawodowego

„C.” z informacją o zamiarze rozwiązania z powódką umowy o pracę bez

wypowiedzenia, lecz związek nie wyraził na to zgody.

Pozwany złożył do ZUS wniosek o przeprowadzenie kontroli zasadności

korzystania ze zwolnienia lekarskiego przez powódkę. ZUS kilkakrotnie dokonał

takiej kontroli. W sierpniu 2002 r. kontrola wykazała bezzasadność przebywania

powódki na zwolnieniu. Pismem z dnia 4 września 2002 r. ZUS odmówił powódce

prawa do zasiłku chorobowego

W dniu 30 sierpnia 2002 r., po powrocie powódki do pracy, pozwany

zaproponował jej zmianę (za porozumieniem stron) zajmowanego stanowiska na

stanowisko specjalisty do spraw windykacji. Powódka jednak nie wyraziła zgody. W

następstwie powyższego pozwany zobowiązał powódkę do wykorzystania

zaległego urlopu wypoczynkowego w okresie od 2 września do 4 października 2002

r. i od 8 października do 12 listopada 2002 r.

W dniu 12 września 2002 r. związek zawodowy „C.” poinformował zarząd

pozwanego o zaprzestaniu działalności. W uzasadnieniu wskazano na fakt

zmniejszenia liczby członków związku do 3 osób. Tego samego dnia związek złożył

do Sądu wniosek o wykreślenie go z rejestru związków zawodowych, lecz wskutek

braków formalnych wniosek ten został odrzucony. Ponowny wniosek do Sądu

złożono wiosną 2003 r.

W dniu 7 października 2002 r. pozwany wręczył powódce wypowiedzenie

warunków umowy o pracę w części zajmowanego przez nią stanowiska i

4

zaproponowała jej stanowisko specjalisty do spraw windykacji. Pozwany nie

przeprowadził konsultacji ze związkiem zawodowym, mając na uwadze informacje

o zaprzestaniu działalności związku. Uzasadniając przyczyny wypowiedzenia

pozwany podał wprowadzenie pracodawcy w błąd co do posiadanych kwalifikacji

zawodowych i wykształcenia; brak merytorycznych kwalifikacji uprawniających do

pełnienia stanowiska dyrektora finansowego i kierowania sprawami finansowymi

przedsiębiorstwa, co spowodowało, że na stanowisku zajmowanym przez powódkę

nastąpił brak nadzoru i skutecznych działań w zakresie ścigania należności spółki

co spowodowało zachwianie jej płynności finansowej, nadmierne przekroczenie

wskaźnika wynagrodzeń, brak kontroli i nadzoru nad sporządzaniem sprawozdań

finansowych spółki, co doprowadziło do ich wadliwego sporządzania, brak osoby

odpowiedzialnej za regulowanie zobowiązań spółki; długotrwałą usprawiedliwioną

nieobecność w pracy powodującą dezorganizację funkcjonowania

przedsiębiorstwa, brak nadzoru nad sprawozdaniami finansowymi, co doprowadziło

do ich wadliwego sporządzania; zakwestionowanie przez ZUS zwolnienia

lekarskiego, wobec zaistnienia powyższych przyczyn zakład pracy utracił zaufanie

konieczne do pełnienia przez powódkę stanowiska dyrektora finansowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że stanowisko dyrektora finansowego powierzone

powódce z dniem 15 lutego 2002 r. zostało utworzone na podstawie zarządzenia nr

9/02 z tego samego dnia. Wcześniej zarządzeniem z dnia 30 października 2001 r.

stanowisko dyrektora finansowego było połączone ze stanowiskiem głównego

księgowego. W dniu 14 maja 2002 r. zarządzeniem nr 15/02 powrócono do

wcześniejszego usytuowania stanowiska dyrektora finansowego przez zmianę jego

nazwy na stanowisko dyrektora ekonomicznego i połączenie go ze stanowiskiem

głównego księgowego.

Sytuacja finansowa pozwanego zaczęła się systematycznie pogarszać od

roku 2000, w roku 2002 była już bardzo zła, a 20 maja 2002 r. pozwany był w stanie

całkowitej zapaści finansowej.

Kontrole przeprowadzone u pozwanego przez NIK i Urząd Skarbowy

wykazały szereg nieprawidłowości, zwłaszcza w treści sporządzanych sprawozdań

finansowych, które zostały podpisane w okresie zatrudnienia powódki. Powódka w

5

celu uzyskania kredytów poświadczała nieprawdziwe dane o sytuacji finansowej

przedsiębiorstwa.

Sąd Rejonowy uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez

powódkę zarzut naruszenia ustawy o związkach zawodowych. Brak konsultacji

złożonego powódce wypowiedzenia Sąd pierwszej instancji uznał za uzasadniony

przyjmując, że pozwany wskutek otrzymanej od związku informacji o zaprzestaniu

działalności, był zwolniony z tego obowiązku.

Ponadto Sąd Rejonowy uznał, że powódka nie była chroniona jako członek

komitetu założycielskiego związku zawodowego „C.”, gdyż zgodnie z treścią art. 32

ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, ochrona członka komitetu założycielskiego

związku zawodowego przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę trwa tylko przez

okres 6 miesięcy od dnia utworzenia komitetu założycielskiego.

Sąd orzekający w pierwszej instancji również nie dopatrzył się

nieprawidłowości w zakresie merytorycznej zasadności złożonego powódce

wypowiedzenia warunków umowy. W ocenie Sądu Rejonowego powódka była

również bezpośrednio odpowiedzialna za przerost płac u pozwanego, skoro

zgodziła się na przyznanie dla siebie „nienależnej rekompensaty”, mimo iż sytuacja

finansowa pozwanego była trudna.

Sąd Rejonowy uznał za niezasadny zarzut powódki że nastąpiła likwidacja

stanowiska jej pracy, skoro „zawsze” poza okresem pracy powódki, stanowisko

dyrektora finansowego i głównego księgowego były u pozwanego połączone.

Powyższe stanowiska zostały rozdzielone u pozwanego tylko czas zatrudnienia

powódki gdyż powódka nie posiadała kwalifikacji do zajmowania stanowiska

głównego księgowego. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że pozwany łącząc

stanowiska, które w sposób naturalny są ze sobą związane w jego zakładzie

powinien wypłacić powódce rekompensatę i odprawę z tytułu zwolnienia z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, które są przewidziane w Zakładowym Układzie

Zbiorowym Pracy z dnia 12 września 1996 r. – protokole dodatkowym z dnia 20

listopada 1998 r., który przewiduje w § 1 ust. 3 dodatkowa rekompensatę dla

pracowników, zwalnianych z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Sąd pierwszej instancji przyjął również, iż nie było u pozwanego zwolnień

dokonywanych w oparciu o ustawę z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

6

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy, a połączenie stanowiska dyrektora finansowego i głównego

księgowego było spowodowane koniecznością racjonalizacji struktury pozwanego,

w której „tylko dla potrzeb zatrudnienia powódki” rozłączono te stanowiska .

Sąd Rejonowy za słuszny również uznał zarzut pozwanego, że wobec

zakwestionowania przez ZUS zwolnienia lekarskiego powódki, zakład pracy utracił

zaufanie konieczne do pełnienia przez powódkę stanowiska dyrektora finansowego.

Powódka wniosła apelację od tego wyroku.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10

marca 2004 r., zmienił wyrok Sądu Rejonowego i zasądził na rzecz powódki od

strony pozwanej kwotę 12.000 zł tytułem odprawy oraz kwotę 38.304 zł tytułem

odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę z naruszeniem przepisów o

wypowiadaniu umów, oddalając apelację powódki w części dotyczącej dodatkowej

odprawy w wysokości 9-miesięcznego wynagrodzenia.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sad pierwszej instancji w wyniku naruszenia

określonej w art. 233 § 1 k.p.c. zasady swobodnej oceny dowodów naruszył art. 30

§ 4 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. przyjmując, że wskazane w oświadczeniu

pracodawcy przyczyny uzasadniające wypowiedzenie powódce warunków pracy i

płacy były prawdziwe. Sąd Okręgowy uznał jednak za chybiony zarzut naruszenia

przepisu art. 38 § 1 k.p. dotyczący wymogu konsultacji związkowej dokonanego

wypowiedzenia, stwierdzając, że dokonując w dniu 7 października 2002 r.

wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy pozwany był zwolniony z

obowiązku konsultacji związkowej wynikającej z art. 38 § 1 k.p., gdyż związek

zawodowy nie udzielił w wymaganym terminie informacji o swych członkach, a

wręcz przeciwnie, oświadczył o zaprzestaniu prowadzenia działalności.

Sąd drugiej instancji uznał również za chybiony zarzut naruszenia art. 18

k.p., z którego apelująca wywodzi zasadę uprzywilejowania pracownika. Zdaniem

Sądu, przepis ten nie mógł mieć zastosowania, gdyż w oparciu o ustalony przez

Sąd pierwszej instancji stan faktyczny nie można mówić o naruszeniu art. 18 k.p.

skoro Sąd Rejonowy nie kwestionował ważności tej części porozumienia

zmieniającego warunki umowy o pracę a powódka swoje roszczenie wywodzi nie z

7

zasad słuszności lecz ze spełnienia przesłanek umowy, która przewidywała sporne

świadczenie w przypadku zaistnienia konkretnych zdarzeń.

Analizując wskazane przez pozwanego przyczyny wypowiedzenia umowy o

pracę powódce, Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka ubiegając się o pracę u

pozwanego wskazała w swoim CV że posiada dyplom magistra ekonomii i dyplom

inżyniera ekonomii ale jednocześnie załączyła do akt osobowych kopie dyplomów,

które nie potwierdzały tych kwalifikacji. Odnosząc się do wskazanej przez

pozwanego przyczyny wypowiedzenia dotyczącej braku merytorycznych kwalifikacji

powódki do zajmowanego stanowiska, Sąd Okręgowy stwierdził, że wskazana w

ten sposób przyczyna jest przyczyną pozorną. Zdaniem Sądu Okręgowego

podkreślenia wymaga fakt, że powódka wypowiedzenie warunków pracy i płacy

otrzymała w dniu 7 października 2002 r. Prezes Zarządu pozwanej spółki w dniu 14

maja 2002 r. wydał zarządzenie nr 15/02 zgodnie z którym w § 2 pkt 2 „likwiduje

się stanowisko Dyrektora Finansowego i stanowisko Głównego Księgowego, a w

zamian wprowadza się stanowisko Dyrektora Ekonomicznego – Głównego

Księgowego”. Powyższe przekształcenie organizacyjne zostało dokonane w okresie

nieobecności powódki w pracy z powodu choroby, a wypowiedzenie warunków

pracy i płacy nastąpiło po powrocie powódki do pracy ze zwolnienia lekarskiego i po

wykorzystaniu przez nią urlopu wypoczynkowego. Wskazuje to w ocenie Sądu na

pozorność wskazanej przyczyny wypowiedzenia, gdyż brak kwalifikacji powódki do

zajmowania stanowiska Dyrektora Finansowego był w dacie dokonywania

wypowiedzenia bezprzedmiotowy, skoro stanowisko to już nie istniało w strukturze

organizacyjnej pozwanego.

Sąd Okręgowy uznał również, że żadne z dowodów nie potwierdzają, że

działania powódki w okresie tylko jednomiesięcznego zatrudnienia na stanowisku

Dyrektora Finansowego doprowadziły do zachwiania płynności finansowej spółki.

Strona pozwana w wypowiedzeniu również nie wskazała jakiego okresu miałyby

dotyczyć nadmierne przekroczenie wskaźnika przyrostu wynagrodzeń przez

powódkę, co czyni ten zarzut niekonkretnym w rozumieniu art. 30 § 4 k.p. Sąd

Okręgowy wziął przy tym pod uwagę, że zarzut ten należy odnieść do okresu od 15

lutego do 18 marca 2002 r. pracy powódki na wskazanym stanowisku.

8

Zdaniem Sądu Okręgowego brak było również podstaw do przypisania

powódce braku sprawowania nadzoru i wadliwego sporządzania sprawozdania z

okresu pomiędzy 15 lutego a 18 marca 2002r. Ponadto tak sprecyzowana

przyczyna wypowiedzenia powiela okoliczności wskazane jako skutki innych

przyczyn wypowiedzenia sformułowanych przez pozwanego. Dlatego tez Sąd

Okręgowy stwierdził, że tak sformułowaną przyczynę wypowiedzenia należy uznać

za niekonkretną w rozumieniu art. 30 § 4 k.p. i nieudowodnioną przez stronę

pozwaną.

Odnosząc się do długotrwałej nieobecności powódki w pracy, która miałaby

dezorganizować pracę przedsiębiorstwa, w ocenie Sądu Okręgowego, jest to

okoliczność, która tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach może

uzasadniać dokonanie wypowiedzenia. W ocenie tego Sadu, spowodowana

chorobą powódki dezorganizacja pracy nie miała też charakteru długotrwałego gdyż

już w maju, a więc po dwóch miesiącach choroby powódki pozwany podjął

działania zmierzające do likwidacji jej stanowiska. Ponadto zakwestionowanie przez

orzecznika ZUS zwolnienia lekarskiego – jako przyczyna wypowiedzenia nie mogła

w okolicznościach faktycznych sprawy uzasadniać wypowiedzenia, albowiem w

dacie wypowiedzenia stanowisko powódki było zlikwidowane, tak więc

bezprzedmiotowa była kwestia czy pozwany ma zaufanie „do pełnienia przez

powódkę jej stanowiska”.

W konsekwencji, z uwagi na zakwestionowanie przez Sąd wszystkich

przyczyn wypowiedzenia, konieczne było w jego ocenie uznanie za uzasadnione

żądania powódki odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego i naruszającego

przepisy wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Ponadto przyjmując, iż

rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia powódce warunków umowy o pracę była

likwidacja stanowiska pracy, Sąd uznał za zasadne roszczenie powódki o odprawę

pieniężną.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 178/04, uchylił wyrok

Sądu Okręgowego w punktach 1 i 3 oraz przekazał sprawę w tym zakresie do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w C., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

9

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 września 2005 r., ponownie zmienił

wyrok Sądu Rejonowego z dnia 19 listopada 2003 r. w części (pkt 1 i 2) w ten

sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 12.000 zł tytułem

odprawy oraz kwotę 38.304 zł tytułem odszkodowania za naruszające przepisy

wypowiedzenie umowy o pracę.

Sąd Okręgowy podzielił wszystkie rozważania zawarte w uzasadnieniu

wyroku z dnia 10 czerwca 2004 r., zwłaszcza iż nastąpiła likwidacja stanowiska

pracy powódki. Wskazał, iż w pozwanym przedsiębiorstwie doszło do zbiegu

okoliczności niekorzystnych z punktu widzenia pracodawcy i funkcjonowania

przedsiębiorstwa, ale nie można tego faktu wiązać wyłącznie z osobą powódki. W

dacie wypowiedzenia powódce warunków pracy jej stanowisko nie istniało już w

strukturze organizacyjnej pozwanego. Doszło do połączenia dwóch

dotychczasowych na krótko rozdzielonych stanowisk pracy zajmowanych przez

dwie osoby, a więc do ograniczenia zatrudnienia, co skutkuje prawem do odprawy.

Sąd Okręgowy uznał, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 45 § 1 k.p. oraz art.

10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. o

szczególnych zasadach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy. Stwierdził iż to okoliczności dotyczące zakładu pracy

były przyczyną wypowiedzenia zmieniającego i one stanowiły wyłączny powód do

zmiany warunków łączącego strony stosunku pracy. Wskazanie fikcyjnej przyczyny

wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi zwolnionemu z przyczyn dotyczących

pracodawcy nie pozbawia pracownika prawa do odszkodowania z tytułu wadliwego

wypowiedzenia umowy o pracę oraz prawa do odprawy pieniężnej przysługującej

pracownikom zwolnionym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Wyrok ten skargą kasacyjną zaskarżyła strona pozwana.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 czerwca 2006 r., I PK 309/05 uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy

stwierdził, że w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji zachodziła nieważność

postępowania, gdyż skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa

10

(art. 379 pkt 4 k.p.c.). Zaskarżony wyrok został bowiem wydany w składzie trzech

sędziów zawodowych, któremu przewodniczyła sędzia Sądu Okręgowego w C., a

członkami składu orzekającego było dwoje sędziów Sądu Rejonowego w C.,

delegowanych przez Ministra Sprawiedliwości do pełnienia czynności w Sądzie

Okręgowym w C. na podstawie art. 77 § 1 i 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. -

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 8 maja 2007 r., oddalił apelację powódki oraz zasądził od powódki na rzecz

pozwanego kwotę 40.746,20 zł. tytułem zwrotu spełnionego świadczenia.

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Najwyższy przesądził słuszność stanowisk

sądów niższej instancji w przedmiocie uznania wypowiedzenia powódce warunków

pracy i płacy za formalnie poprawne. Sąd Okręgowy uznał, że istota problemu w

zakreślonych przez Sąd Najwyższy granicach oceny sprowadzała się do ustalenia,

czy zarzuty znajdujące transpozycję w podanych powódce w wypowiedzeniu

zmieniającym przyczynach tego wypowiedzenia stanowiłyby samoistną podstawę

przedmiotowego wypowiedzenia, niezależną od faktu likwidacji stanowiska pracy

powódki. Sąd drugiej instancji podkreślił, że likwidacja stanowiska pracy powódki,

utworzonego „dla powódki” w dniu 15 lutego 2002 r., w następstwie przekształcenia

funkcjonującego „od wielu lat” stanowiska dyrektora finansowego łączącego tę

funkcję z funkcją głównego księgowego, dokonana została w szczególnych dla

pozwanej okolicznościach, a mianowicie wobec długotrwałej, a powstałej tuż po

objęciu tego stanowiska, choroby powódki oraz zwolnienia się z pracy głównego

księgowego i jego zastępcy. Zmiana ta była zatem uwarunkowana okolicznościami

rzutującymi na organizację pracy pozwanej, nie zaś zmierzonymi zmianami

strukturalnymi znajdującymi oparcie w zaplanowanych wcześniej zmianach

organizacyjnych w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.,

będących elementem pewnych szerszych zmian strukturalnych, co zważywszy na

wagę stanowiska, musiałoby przybrać taki kształt. Nie było to bowiem stanowisko

podrzędne w strukturze organizacyjnej pozwanego, którego zbędność mogła

skutkować jednostkową likwidacją. Dlatego też nie można przyjąć, że to likwidacja

stanowiska pracy powódki była wyłączną przyczyną dokonanego względem niej

wypowiedzenia zmieniającego. Zatem zmiana zakresu funkcjonowania na

11

stanowisku dyrektora ekonomicznego i powierzenie innej niż powódka osobie

zadań wyłączonych z jej zakresu czynności, wynikała z braku kwalifikacji

zawodowych powódki do wykonywania pracy głównego księgowego, czemu

powódka w trakcie procesu nie zaprzeczyła. Ponadto fakt długotrwałej choroby

powódki, zaistniałej już w miesiąc po objęciu funkcji dyrektora finansowego,

dezorganizował pracę pozwanej w sposób oczywisty. Zdaniem Sądu Okręgowego,

słusznie skonstatował Sąd Rejonowy, iż powódka nie była w stanie właściwie

realizować powierzonej jej funkcji, co spowodowało powrót pozwanego do

przejściowo tylko zmienionego z uwagi na osobę powódki stanowiska dyrektora

ekonomicznego łączącego swoje obowiązki z obowiązkami głównego księgowego,

co nie może być uznane za likwidację stanowiska w warunkach ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. W związku z powyższym, zdaniem Sądu Okręgowego, zasadne

było wypowiedzenie powódce warunków płacy i pracy, co dodatkowo poparte jest

utratą zaufania pozwanego wobec powódki, związaną z nadużywaniem zwolnień

lekarskich przez powódkę, co ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak również

posłużenie się przez powódkę nieprawdziwymi danymi przy ubieganiu się o prace u

pozwanego.

W ocenie Sądu Okręgowego, wobec braku przesłanek do przyjęcia, iż

wyłączną przyczyną wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy, a w

konsekwencji rozwiązanie stosunku pracy łączącego strony, były względy określone

w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., brak było podstaw do uznania

zasadności roszczenia powódki o odprawę pieniężną, opartego na przepisie art. 8

ust. 1 tej ustawy.

Sąd Okręgowy uznał, że żądanie pozwanego o zwrot spełnionego

świadczenia w wysokości 50.304 zł. zasługuje na uwzględnienie, jednak do

wysokości przyznanej przez powódkę, wobec nieudowodnienia przez pozwanego

faktu spełnienia świadczenia z wyroków zapadłych w niniejszej sprawie w wyższej

kwocie.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony w całości skargą

kasacyjna wniesioną przez powódkę. Skarga kasacyjna została oparta o

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie: art. 45 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p. poprzez uznanie przez

12

Sąd, iż dokonane przez pozwaną wypowiedzenie warunków umowy o pracę nie

narusza przepisów o wypowiadaniu umów o pracę polegające na stwierdzeniu, iż

oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę nie zawiera fikcyjnych

przyczyn uzasadniających to wypowiedzenie, art. 10 w związku z art. 1 w związku z

art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28.12.1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy poprzez

uznanie przez Sąd, iż w zakładzie pracy powódki nie doszło do zmniejszenia

zatrudnienia w związku ze zmianami organizacyjnymi, a przyczyny te nie stanowiły

wyłącznej przyczyny rozwiązania stosunku pracy z powódką, w związku z czym

brak jest podstawy do wypłaty odprawy na rzecz powódki.

W skardze kasacyjnej zarzucono ponadto naruszenie przepisów prawa

procesowego poprzez naruszenie art. 233 k.p.c. mające istotny wpływ na wynik

sprawy, polegający na dowolnej ocenie materiału dowodowego z pominięciem

ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy oraz Sąd Okręgowy w C. oraz przyjęcie,

że: podstawy wypowiedzenia wskazane w wypowiedzeniu umowy o pracę są

rzeczywiste, likwidacja stanowiska pracy powódki nie była wyłączną przyczyną

wypowiedzenia umowy o pracę; nieobecność powódki pracy spowodowana

chorobą miała wpływ na funkcjonowanie zakładu pracy pozwanej i jej sytuację

finansową; kwalifikacje zawodowe powódki oraz jej wiedza i doświadczenie

zawodowe nie uprawniały powódki do zajmowania stanowiska dyrektora

ekonomicznego, oraz naruszenie art. 386 § 6 k.p.c. - ocena prawna i wskazania co

do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Sądu drugiej instancji wiążą

zarówno Sąd, któremu sprawa została przekazana jak i Sąd drugiej instancji przy

ponownym rozpoznaniu sprawy. Ustalenia z wyroku Sądu Okręgowego w C. -

powinny być wiążące dla Sądu Okręgowego w K., gdyż Sąd Najwyższy nie uchylił

tego wyroku lecz jedynie stwierdził nieważność postępowania z powodu

niewłaściwego składu orzekającego.

Skarga kasacyjna zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i

zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 12.000 zł. z tytułu odprawy oraz

kwoty 38.304 zł. z tytułu odszkodowania oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz

powódki kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według

13

norm przepisanych wszystkich instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Podstawy skargi kasacyjnej odnoszące się do stosowania prawa

materialnego są uzasadnione. Jeśli chodzi natomiast o zarzuty naruszenia prawa

materialnego trzeba przypomnieć, że nie mogą one odnieść skutku już tylko z tego

względu, że zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów a zarzut naruszenia art.

386 § 6 k.p.c. został powołany w niezrozumiałym kontekście rzekomego związania

Sądu drugiej instancji ustaleniami poczynionymi w postępowaniu

drugoinstancyjnym zakończonym wydaniem wyroku, który został uchylony przez

Sąd Najwyższy.

Nie można odmówić racji zarzutom naruszenia prawa materialnego.

Przedmiotem sporu, na obecnym etapie postępowania, są dwa roszczenia

powódki, wprawdzie powiązane ze sobą lecz wymagające oddzielnej oceny na tle

ustalonego stanu faktycznego.

Po pierwsze należy ocenić, czy wypowiedzenie warunków pracy i płacy

dokonane wobec powódki ma uzasadnienie w świetle okoliczności podanych przez

pracodawcę w jego oświadczeniu. W tym zakresie trzeba zwrócić uwagę na

ustalone następstwo zdarzeń. Powódka była zatrudniona od 1999 r. Rzekomo

nieprawdziwe dane dotyczące wykształcenia podała starając się o pracę na innym

niż ostatnio zajmowane stanowisku. W międzyczasie – jak ustalił Sąd – dwukrotnie

awansowała a wszelkie dyplomy obrazujące jej wykształcenie znajdują się w jej

aktach osobowych. Sąd nie odniósł się do zarzutu pracodawcy dotyczącego

pełnienia obowiązków dyrektora finansowego w kontekście ustalenia, że obowiązki

te powódka wykonywała tylko przez miesiąc. Podobne mankamenty można

podnieść w odniesieniu do pozostałych zarzutów przedstawionych w oświadczeniu

pracodawcy, jeżeli zważyć, że miało ono miejsce kilka miesięcy po zlikwidowaniu

stanowiska powódki. Uznając, że wypowiedzenie zmieniające było uzasadnione w

rozumieniu art. 45 § 1 w związku z art. 42 k.p. Sąd Okręgowy nie odniósł się do

14

ustalonej w postępowaniu w pierwszej instancji okoliczności dokonania połączenia

stanowiska głównego księgowego ze stanowiskiem dyrektora ekonomicznego „na

prośbę” nowo zatrudnionej głównej księgowej. Po dokonaniu tej reorganizacji i

zlikwidowaniu stanowiska dyrektora finansowego zmiana stanowiska pracy powódki

była nieunikniona. Pracodawca musiałby udowodnić, że zmiana objęta jego

oświadczeniem, dokonana wiele miesięcy po likwidacji stanowiska (do czego miał

niekwestionowane prawo) nie była spowodowana ową likwidacją. Jest to trudne w

sytuacji, gdy pracodawca – jak zostało ustalone – nie powierzył stanowiska pracy

powódki innej osobie, bardziej odpowiedniej, lecz zlikwidował dwa stanowiska a w

to miejsce utworzył jedno i powierzył je osobie zajmującej drugie ze zlikwidowanych

stanowisk. Trzeba jednakże pamiętać, że w aspekcie badania zasadności

wypowiedzenia zmieniającego kontroli sądu podlegają jedynie okoliczności podane

przez pracodawcę jako przyczyny jego decyzji w oświadczeniu o wypowiedzeniu

wśród których nie znalazła się likwidacja stanowiska pracy powódki.

Natomiast jeśli chodzi o roszczenie o odprawę, jak wskazał Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 11 lutego 2005 r., istotne jest, skoro do rozwiązania umowy o

pracę doszło na skutek wypowiedzenia zmieniającego, ustalenie, czy rzeczywistą i

wyłączną przyczynę wypowiedzenia stanowiły okoliczności dotyczące pracodawcy

oraz czy do rozwiązania doszło na skutek usprawiedliwionej odmowy przyjęcia

zaproponowanych warunków. Rozważania Sądu Okręgowego są w tej kwestii

niedostatecznie precyzyjne i częściowo nadmiernie powiązane z rozważaniami na

temat zasadności wypowiedzenia. Bezsporne jest, że w wyniku decyzji

pracodawcy, której zasadność nie podlega ocenie Sądu, zmniejszono liczbę

kierowniczych stanowisk w pozwanej spółce przez zlikwidowanie dwóch stanowisk i

powołanie w to miejsce jednego. Na nowo utworzonym stanowisku powódka nie

została zatrudniona. W tej sytuacji wymaga oceny, nie tylko to, czy te zmiany

stanowiły wyłączną przyczynę wypowiedzenia ale też czy zaproponowane warunki

były dla powódki nie do przyjęcia. Te okoliczności nie zostały dostatecznie

ustalone, stąd odmowa uwzględnienia roszczenia o odprawę wywodzonego z art. 8

w związku art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych z 1989 r. mającej

zastosowanie w sprawie musi być uznana za przedwczesną.

15

Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu a sprawa

przekazaniu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

/tp/