V CSK 562/07

Sygn. akt V CSK 562/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa I-szego Klubu Sportowego "Ś.(...)" w W.

przeciwko W. M. i B. M.

o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 marca

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację powoda i orzekającej o

kosztach i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód - I Klub Sportowy Ś.(...) w W. w pozwie wniesionym przeciwko pozwanym

- W. M. i B. M. domagał się pozbawienia wykonalności orzeczeń bliżej opisanych w

pozwie. Według powoda, wierzytelności wynikające z tych orzeczeń i przysługujące

pozwanym wobec powoda, zostały w całości umorzone w wyniku dokonania przez

2

powoda potrącenia przysługujące powodowi wobec pozwanych wierzytelnością

kredytową, nabytą od banku po powstaniu tytułu wykonawczych objętych żądaniem

pozwu. Sąd Okręgowy pozbawił w części wykonalności wyroki określone w pkt I wyroku

z dnia 3 października 2006 r. w zakresie skapitalizowanych odsetek za okres od

wymagalności poszczególnych kwot do dnia 12 stycznia 2001 r. w kwocie190.077,80 zł,

w zakresie kwoty głównej – 174.000 zł oraz w zakresie kosztów procesu ponad kwotę

26.181,80 zł. Pozbawienie wykonalności nastąpiło zatem do wysokości 375.000 zł.

Oddalił dalej idące powództwo strony powodowej, która domagała się - na podstawie

art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. – pozbawienia wykonalności także innych jeszcze wyroków

określonych w pozwie. Podstawowe, istotne elementy, ustalonego przez Sąd Okręgowy

stanu faktycznego, przedstawiają się następująco.

W dniu 22 grudnia 2000 r. zawarta została umowa sprzedaży (cesji)

wierzytelności pomiędzy P.(…) Bank S.A. - Oddział w W. (cedentem) i stroną powodową

(cesjonariuszem). Umową tą objęto wierzytelność kredytową Banku, przysługującą mu

wobec pozwanych i wynikającą z zawartej w 1993 r. umowy o kredyt skonwertowany.

W dniu 22 sierpnia 2001 r. strona powodowa poinformowała pozwanych

o nabyciu wierzytelności kredytowej i jednocześnie złożyła oświadczenie o dokonaniu

potrącenia tej wierzytelności z przysługującymi pozwanym wobec strony powodowej

wierzytelności, ani stwierdzonymi wyrokami Sądowymi, objętymi obecnie żądaniem

pozwu.

Sąd Okręgowy ustalił, że strona powodowa w wyniku cesji z dnia 22 grudnia 2000

r. nabyła wierzytelność kredytową wobec pozwanych w dniu 12 stycznia 2000 r. Uznał

za prawnie skuteczne oświadczenie o potrąceniu od dnia 12 stycznia 2001 r., ponieważ

wtedy nastąpił stan potrącalności (stronie powodowej przysługiwało wobec pozwanych

nabyta na podstawie cesji wymagalna wierzytelność kredytowa). Rozważał istnienie

wierzytelności kredytowej objętej cesją, jej wysokość oraz to, czy ulega ona

przedawnieniu w dniu 12 stycznia 2001 r. W ocenie Sądu Okręgowego, istnienie i

wysokość wierzytelności kredytowej przesądzał aneks do umowy kredytowej z dnia 28

stycznia 1994 r., w którym określono wysokość zadłużenia kredytowego pozwanych,

terminy i sumy spłat poszczególnych rat kredytu w poszczególnych latach (od 1994 r. do

1998 r.). Przyjmując trzyletni okres przedawnienia roszczenia o zwrot kredytu i początek

biegu tego przedawnienia odnośnie do poszczególnych rat kredytu, Sąd stwierdził, że w

dniu 14 grudnia 2000 r. (tj. w dacie nadania bankowym tytułom egzekucyjnym,

obejmującym wierzytelności kredytowe, klauzuli wykonalności) przedawnione były

3

jedynie roszczenia wymagalne do końca trzeciego kwartału 1997 r. Natomiast w

stosunku do raty wymagalnej od dnia 31 grudnia 1997 r. oraz rat wymagalnych od końca

poszczególnych kwartałów 1998 r. bieg przedawnienia został skutecznie przerwany. W

ocenie Sądu, w chwili nabycia przez stronę powodową omawianych wierzytelności

kredytowych (tj. w dniu 12 stycznia 2001 r.) cesjonariuszowi [P.(…) Bankowi S.A]

przysługiwała przeciwko pozwanym wierzytelność w kwocie 375.000. W takiej

wysokości, po uwzględnieniu przedawnienia, strona powodowa nabyła od Banku

scedowaną wierzytelność.

W związku ze zgłoszeniem zarzutu potrącenia Sąd Okręgowy przyjął następujący

mechanizm kompensacji ustawowej. Potrąceniem objęte zostały wspomniane

wierzytelności kredytowe i wierzytelności wynikające z tytułów wykonawczych

przysługujących pozwanym wobec powoda i wskazanych w pozwie. Strona powodowa

nie podnosiła w pozwie tego, który tytuł ma być pozbawiony wykonalności w pierwszej

kolejności. Nie podała też odpowiedniej sekwencji umorzenia poszczególnych

elementów długu (należność główna i odsetki). Sąd Okręgowy powołał się w związku z

tym na przepis art. 451 § 1 k.c. i przyjął sekwencję pozbawienia poszczególnych

elementów struktury długu powoda wobec pozwanych wynikających z każdego z tytułów

wykonawczych. W rezultacie więc pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy wskazany w

pkt 1 wyroku z dnia 3 października 2006 r. najpierw w zakresie odsetek za opóźnienie

(za okres od dnia wymagalności poszczególnych kwot do dnia 12 stycznia 2001 r. w

kwocie 190.077,80 zł), następnie w zakresie należności głównej (w wysokości 174.000)

oraz w odniesieniu do kosztów procesu (ponad kwotę 26.181,80 zł). W wyniku tak

przyjętego mechanizmu kompensaty pozostała do zapłaty (na rzecz pozwanych) kwota

26.181,30 zł (po pozbawieniu wykonalności wyroków określonych w pkt I wyroku z dnia

3 października 2006 r.). W związku z tym oddalone zostało powództwo powoda w

pozostałym zakresie, obejmujące m.in. żądanie pozbawienia wykonalności innych,

wskazanych w pozwie wyroków.

Apelacje obu stron zostały oddalone jako nieuzasadnione. Sąd Apelacyjny

podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Przyjął skuteczność cesji wierzytelności

kredytowych Banku na rzecz strony powodowej na dzień 12 stycznia 2001 r. Nabyta

wierzytelność kredytowa mogła być przedstawiona do potrącenia z wierzytelnościami

pozwanych wobec strony powodowej, wynikającymi z tytułów wykonawczych, w

zakresie, w jakim nie była jeszcze przedawniona w dniu 12 stycznia 2001 r., tj. w kwocie

375.000 zł. W związku ze zgłoszonym w apelacji zarzutem strony powodowej, że do

4

potrącenia powinna być też przedstawiona wierzytelność odsetkowa (o zapłatę odsetek

za opóźnienie ze spłatą kredytu), Sąd Apelacyjny analizował treść umowy o cesję z dnia

20 grudnia 2000 r., treść bankowego tytułu egzekucyjnego nr (…)/2000 i stwierdził, że

część odsetek od zadłużenia przeterminowanego, ujęta w tym tytule egzekucyjnym,

została obliczona przez Bank (wystawiający tytuł) od kapitału przedawnionego i w chwili

cesji wierzytelności kredytowych na rzecz powoda także była przedawniona.

Przedawnione odsetki nie mogły być przedstawione do potrącenia z wierzytelnością

wynikającą z tytułów wykonawczych. Na powodzie spoczywał ciężar wykazania tego, jaka

część przewidzianych w § 1 umowy z dnia 22 grudnia 2000 r. i nabytych przez niego

odsetek od kapitału (objętych bankowym tytułem egzekucyjnym) była w dniu 12 stycznia

2001 r. jeszcze nieprzedawniona (ze wskazaniem sposobu ich wyliczenia, a więc – kwoty

głównej, okresu opóźnienia i stopy procentowej). W rezultacie Sąd Apelacyjny stwierdził, że

powód powinien – wytaczając powództwo na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. – wykazać

okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie w granicach zgłoszonej podstawy

powództwa. Oznacza to, że powinien udowodnić istnienie zgłoszonej do potrącenia

wierzytelności kredytowej, jej zaskarżalność oraz wysokość (kwotę) ze wskazaniem

sposobu obliczenia tej kwoty, skoro pozostaje ona sporna.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia art. 232 zd. I k.p.c.,

art. 117 § 2 zd. I k.c. w zw. z art. 6 k.c. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części oddalającej jego apelację i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego jego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti wynika to, że na podstawie cesji powód

nabył wierzytelność kredytową obejmującą należność główną i odsetki za opóźnienie

(art. 509 § 2 k.c.). Fakt objęcia cesją także takich odsetek wynika wyraźnie z treści § 1

umowy z dnia 22 grudnia 2000 r. Tę złożoną strukturalnie wierzytelność kredytową

strona powodowa mogła potrącić z wierzytelnościami pozwanych wynikającymi z

kwestionowanych w pozwie tytułów wykonawczych. Rzecz jasna, wierzyciel wykonujący

zarzut potrącenia, wykazuje fakt istnienia wierzytelności przedstawionej do potrącenia,

w tym także jej wysokość (art. 499 k.c.). Dowód istnienia wierzytelności mógłby wynikać

także z treści bankowego tytułu egzekucyjnego, obejmującego scedowaną

wierzytelność, który został wadliwie wystawiony z formalnego punktu widzenia. Z treści

bankowego tytułu egzekucyjnego nr (…)/2000 [s. (…) akt sprawy], wystawionego przed

dokonaniem cesji, wynika istnienie zobowiązania kredytowego pozwanych

5

(kredytobiorców) wobec Banku (cesjonariusza). Wskazano w nim kwotę ogólnego

zadłużenia kredytobiorców, w tym kwotę kapitału kredytu i wysokość odsetek za

opóźnienie powstałych w podanych okresach opóźnienia. W uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku stwierdzono, że na powodzie ciążył dowód wykazania tego, jaka

część odsetek, określonych w § 1 umowy z dnia 22 grudnia 2000 r. (objętych bankowym

tytułem egzekucyjnym nr (...)/2000), była w dniu 12 stycznia 2001 r. (w dniu

skuteczności cesji) jeszcze nieprzedawniona (ze wskazaniem sposobu wyliczenia tych

odsetek – a więc – kwoty głównej, okresu opóźnienia i zastosowania odpowiedniej stopy

procentowej). Według Sądu Apelacyjnego, część odsetek za opóźnienie kredytobiorców

ujęta w bankowym tytule egzekucyjnym została obliczona przez Bank od kapitału

przeterminowanego i w chwili dokonania cesji wierzytelności na rzecz powoda także była

przedawniona [s. (…) uzasadnienia zaskarżonego wyroku]. U podstaw takiego

rozumowania leży ogólne założenie, że powód jednak nie wykazał istnienia i zakresu

zobowiązania obejmującego odsetki na opóźnienie i tym samym nie sposób przesądzić,

czy doszło do ewentualnego przedawnienia (i w jakim zakresie) roszczenia odsetkowego.

Tymczasem oba Sądy meriti dokonały pewnych ustaleń, które mogły być miarodajne dla

dokonania odpowiednich ocen w tym zakresie. Można bowiem stwierdzić, że Sąd

Apelacyjny nie skorzystał jednak z możliwości wzięcia pod uwagę takich kryteriów

jurydycznych, które pozwoliłyby jednak określić wysokość (rozmiar) roszczenia o odsetki

za opóźnienie. Ustalono przecież kwotę należności głównej, która na pewno nie uległa

przedawnieniu (375.000 zł), fakt opóźnienia kredytobiorców, okresy tego opóźnienia

(podane w treści bankowego tytułu egzekucyjnego). Ponadto w okresie opóźnienia

obowiązywała przecież wysokość stopy procentowej odnosząca się do odsetek za

opóźnienie (w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 359 § 3 k.c.). Wbrew

stanowisku strony powodowej, nie sposób oczywiście, przyjmować za miarodajną (w

całym okresie opóźnienia kredytobiorców) stopy procentowej (w wysokości 90%),

przyjętej w umowie kredytowej z 1993 r. i oznaczonej w tej umowie jako stopa zmienna.

Nie oznacza to jednak stanu niewykazania jednego z istotnych parametrów, niezbędnego

do określenia rozmiaru odsetek za opóźnienie, skoro stopa taka oznaczona była ex lege.

W toku postępowania pozwani kwestionowali (z różną motywacją) zarówno samo

istnienie ich zobowiązań z tytułu kredytu, jak i podnosili zarzut przedawnienia nabytego od

banku roszczenia o zwrot kredytu, obejmującego kapitał kredytu i odsetki za opóźnienie.

Kwestionowanie istnienia wierzytelności oznacza jednocześnie kwestionowanie jej

wysokości (np. z racji powoływania się przez powoda na wysoką stopę procentową,

6

dotyczącą odsetek za opóźnienie). Jak wcześniej wspomniano, Sąd Apelacyjny nie

rozważył możliwości zweryfikowania wysokości roszczenia obejmującego odsetki za

opóźnienie. Dopiero taka weryfikacja może przesądzać o potrzebie rozważenia

zasadności zgłoszonego zarzutu przedawnienia, obejmującego roszczenie odsetkowe

strony powodowej. Przedstawiony sposób obrony dłużników nie wskazuje na to, że

akceptują oni istnienie zadłużenia wobec powoda w tym zakresie, w tym także jego

wysokość. W tej sytuacji, wbrew sugestii skarżącego, nie można obciążać pozwanych

dowodem wykazania wystąpienia przedawnienia roszczenia odsetkowego.

Jeżeli natomiast odnieść zgłoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6

k.c. do kwestii wykazania istnienia wierzytelności kredytowej (także w zakresie

roszczenia o odsetki za opóźnienie), przedstawionej następnie do potrącenia, to należy

taki zarzut uznać za uzasadniony, skoro Sąd Apelacyjny przedwcześnie jednak oddalił

apelację strony powodowej, akcentując fakt nieudowodnienia przez powoda istnienia

wierzytelności w omawianym zakresie. Istniały zatem uzasadnione podstawy do

uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej apelacje powoda i orzekającej o

kosztach i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39815

§ 1

k.p.c.).