V CSK 573/07

Wyrok z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 573/07

Artykuł 35 § 1 k.s.h. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 372

k.c.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Antoni Górski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "P.P.S.P." S.A. w W. przeciwko

Andrzejowi R. i Jarosławowi O. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2008 r. skargi kasacyjnej strony

powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 września 2007 r.

uchylił zaskarżony wyrok i oddalił apelację pozwanych oraz zasądził od

pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 11 056 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu za instancję apelacyjną i kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. zasądził od

pozwanych Andrzeja R. i Jarosława O. na rzecz "P.P.S.P." S.A. w W. solidarnie

kwotę 149 113,09 zł z odsetkami. Ustalił, że pozwani byli wspólnikami spółki jawnej

„J.” w K.-K. Spółka ta nie zapłaciła ceny zakupionych u powoda wyrobów

spirytusowych w kwocie dochodzonej w pozwie, przy czym wymagalność

świadczenia za dwie partie dostarczonego towaru powstała w dniach 1 lutego i 2

kwietnia 2003 r. W dniu 11 sierpnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Opolu ogłosił upadłość

spółki „J.”. W postępowaniu upadłościowym ujawniła się niemożność zaspokojenia

roszczenia powoda, zgłoszonego i uznanego w tym postępowaniu, ponieważ na

liście wierzytelności zaliczono je do „nieściągalnych” kategorii VI i VII. Wierzyciel

wezwał wówczas pozwanych do zapłaty długu na podstawie art. 22 § 2 k.s.h., a w

dniu 25 stycznia 2007 r. wytoczył przeciwko nim powództwo.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne, nie podzielając zgłoszonego

przez pozwanych zarzutu przedawnienia. Przedawnienie roszczeń wynikających z

umowy sprzedaży jest dwuletnie (art. 554 k.c.), ale – zdaniem Sądu – zostało

przerwane w dniu 11 sierpnia 2003 r. w wyniku ogłoszenia upadłości spółki (art. 123

§ 1 pkt 1 k.c.). Pozwani mogli się powołać na zarzuty przysługujące spółce jawnej,

jednak zarzut przedawnienia, istotny w tej sprawie, spółce nie przysługiwał.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanych Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił

zaskarżony wyrok oddalił powództwo. Uznał, że dochodzone roszczenie zostało

przedawnione, wierzytelność powoda bowiem, wynikająca z umowy sprzedaży,

podlegała dwuletniemu przedawnieniu (art. 554 k.c.) rozpoczynającemu bieg w

kwietniu 2003 r., podczas gdy powództwo zostało wytoczone w dniu 26 stycznia

2007 r. Nastąpiło wprawdzie przerwanie biegu przedawnienia, ale tylko wobec

spółki, a nie wobec pozwanych ponoszących z nią odpowiedzialność solidarną (art.

22 § 2 k.s.h.). Obowiązuje wówczas art. 372 k.c., powodujący, że zawieszenie

biegu przedawnienia przeciwko spółce nie miało skutku wobec pozwanych, którym

przysługiwał własny zarzut przedawnienia. Powód uprawniony był natomiast do

skutecznego dochodzenia wobec wspólników roszczenia nieprzedawnionego (art.

31 § 2 k.s.h.).

Powód w skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z jego żądaniem, ewentualnie o uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powołał się na

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 22 § 2, art. 31 § 1 i 2

oraz art. 35 § 1 k.s.h., a także art. 372 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spółka jawna, jako spółka osobowa, uzyskała podmiotowość prawną; może

nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana (art. 8 § 1 k.s.h).

W konsekwencji nastąpiło rozdzielenie majątku spółki i wspólnika oraz

odpowiedzialności spółki i wspólnika, istnieje jednak nadal silna więź między spółką

jawną a wspólnikiem, bardziej rygorystyczna niż przewidziana w art. 299 k.s.h.,

wspólnik bowiem odpowiada za zobowiązania spółki jawnej całym majątkiem bez

żadnych ograniczeń, solidarnie z innymi wspólnikami i samą spółką (art. 22 § 2

k.s.h.). Wierzyciel spółki jawnej ma jednak obowiązek prowadzenia egzekucji w

pierwszej kolejności z majątku spółki i dopiero w razie jej bezskuteczności możliwa

jest egzekucja z majątku wspólnika (art. 31 § 1 k.s.h.). W tym wyraża się

subsydiarność (wtórność) odpowiedzialności wspólnika; występuje ona w fazie

egzekucji.

Nie ma jednak wątpliwości, że odpowiedzialność wspólnika jest

odpowiedzialnością za cudzy dług (dług spółki), a nie za własny dług. Jej

przesłanką jest istnienie długu osoby trzeciej, za którą inna osoba ponosi

odpowiedzialność ex lege (na podstawie art. 22 § 2 k.s.h.). Należy w konsekwencji

przyjąć, że przewidziana w art. 22 § 2 k.s.h. solidarność ma swoisty charakter, gdyż

jej skutki zostały w pierwszej kolejności określone w przepisach szczególnych, tj. w

kodeksie spółek handlowych, a nie w przepisach kodeksu cywilnego, w

szczególności co do możliwości zgłoszenia zarzutów przez wspólnika wobec

wierzycieli spółki. Nie ma wątpliwości, że wspólnikowi przysługują zarzuty osobiste

wobec wierzyciela (art. 375 § 1 k.c. w związku z art. 22 § 2 i art. 2 k.s.h.), jednak

zarzuty wynikające z umowy podstawowej łączącej spółkę jawną z wierzycielem nie

są zarzutami osobistymi wspólnika; są to zarzuty przysługujące spółce, na które

może się on powołać tylko z mocy art. 35 § 1 k.s.h., „przejęte” od spółki w ramach

odpowiedzialności za cudzy dług. Ta pochodność zarzutów oznacza, że muszą

one, rzeczywiście przysługiwać spółce w chwili zgłoszenia ich wobec wierzyciela. W

piśmiennictwie podkreśla się, że wskazania wynikające z art. 89 k.h. są tutaj

aktualne.

W rozpoznawanej sprawie pozwani wspólnicy nie mogli skutecznie powołać

się na własny zarzut przedawnienia roszczenia z umowy sprzedaży, gdyż nie byli jej

stroną. Zarzut ten przysługiwał natomiast spółce, ale w stosunku do niej bieg

przedawnienia został bezspornie przerwany (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.) i nie rozpoczął

biegu od nowa (art. 124 § 2 k.c.). Ze względu na tak ukształtowany w przepisach

szczególnych (w kodeksie spółek handlowych) sposób obrony wspólnika,

wyłączony został przepis art. 372 k.c. w odniesieniu do zarzutu przedawnienia,

należy bowiem przyjąć, że ma on charakter przepisu ogólnego wobec szczególnego

unormowania zamieszczonego w art. 35 § 1 k.s.h.

Pozwani powołali się wyłącznie na przedawnienie roszczenia powoda

wynikającego z umowy sprzedaży, nie doszło jednak do przedawnienia roszczenia

ze stosunku podstawowego, wspólnicy nie mogą zatem skorzystać z zarzutu

przejętego od spółki. W konsekwencji należało uchylić zaskarżony wyrok i oddalić

apelację pozwanych (art. 39816

k.p.c.).