I CSK 540/07

Sygn. akt I CSK 540/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa E. D.

przeciwko "A.(...)" Spółce z o.o. w W. i "P.(...)" Spółce z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r.,

sygn. akt VI ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powódka E. D., po ostatecznym sprecyzowaniu roszczenia zarówno co do jego

wysokości jak i podstawy faktycznej i prawnej, domagała się zasądzenia in solidum od

pozwanych, „A.(...)” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W., na podstawie art. 79

w związku z art. 101 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (Dz. U. Nr 24, poz. 83 ze zm. określanej dalej jako u.p.a.p.p.), oraz

Przedsiębiorstwa „P.(...)” w W., w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania,

2

kwoty 247.200 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 24 sierpnia 2000 r. do dnia

zapłaty.

Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił w całości

powództwo. Na skutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny uchylił opisany wyrok i

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W pisemnych

motywach tego wyroku wskazano, że zwielokrotnienie techniką cyfrową utworów

powódki bez jej zgody oraz wprowadzenie do obrotu płyt kompaktowych i kaset stanowi

naruszenie jej praw majątkowych do artystycznych wykonań.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w W. zasądził na rzecz

powódki od pozwanej spółki A.(...) kwotę 37.944 złotych z odsetkami ustawowymi od

dnia 22 lipca 2001 r. do dnia zapłaty oraz od Przedsiębiorstwa Państwowego „P.(...)” w

W. kwotę 18.972 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 22 lipca 2001 r. z tym, że ta

ostatnia kwota płatna, według dosłownego brzmienia wyroku: „in solidum” w relacji

pomiędzy pozwanymi.

Według ustaleń Sądu Okręgowego, w 1967 r. na mocy umowy z powódką

pozwane Przedsiębiorstwo Państwowe „P.(...)” wydało na płycie winylowej fonogram

pod nazwą „E. D. śpiewa piosenki Z. K.”. 19 kwietnia 1999 r. te same strony zawarły

kolejną umowę, mocą której powódka przeniosła na rzecz „P.(…)” prawa autorskie i

prawa do artystycznych wykonań do utworów zawartych na wymienionej płycie

winylowej, przy czym wszelkie prawa wynikające z umowy pozwane Przedsiębiorstwo

mogło przenieść na inne osoby tylko w porozumieniu z powódką. W umowie tej strony

ustaliły wysokość wynagrodzenia należnego powódce na 20% ceny każdego

sprzedanego egzemplarza, z tym ,że powódce miało być wypłacane 18% a pozostała

część miała być przeznaczona na finansowanie działań związanych z ochroną praw

powódki i pozwanego wynikających z umowy.

Na bazie wymienionej płyty pozwana spółka „A.(...)” wyprodukowała i wprowadziła

do obrotu do dnia 21 lipca 2000 r. 20.000 płyt kompaktowych i 1.200 kaset

magnetofonowych. Zgłosiła ten fakt do Ministerstwa Kultury w dniu 22 sierpnia 2000 r.

Współpozwani zawarli 28 maja 2001 r. ugodę, na podstawie której spółka „A.(...)”

zobowiązała się wypłacić „P.(...)” wynagrodzenie w kwocie 50.000 złotych za dokończenie

korzystania z praw do fonogramów oraz praw do artystycznych wykonań wielu

wykonawców, w tym także E. D.

Spółka „A.(...)” prowadziła sprzedaż hurtową płyt i kaset, które były gorszej jakości.

W sprzedaży hurtowej płyty CD sprzedawano za cenę od 3 do 5 złotych. W sprzedaży

3

detalicznej płyty osiągały cenę od 6 do 7,5 zł. Kasety magnetofonowe były sprzedawane

tylko w tym trybie, średnio po 4,5 zł.

Sąd Okręgowy ocenił powództwo jako słuszne, co do zasady. Na podstawie umowy

z 1967 r. nie doszło do przeniesienia na rzecz „P.(…)”, nieznanego wówczas, prawa do

artystycznych wykonań. Dlatego „P.(...)” nie mogły ugodą z 2001 r. przenieść na spółkę

„A.(...)” prawa do artystycznych wykonań utworów powódki. Dokonanie zwielokrotnienia

techniką cyfrową utworów powódki bez jej zgody i wprowadzenie do obrotu płyt CD i kaset

magnetofonowych stanowiło naruszenie praw majątkowych powódki do artystycznych

wykonań.

Według Sądu Okręgowego roszczenia pieniężne powódki są zawyżone ponieważ

działalność, jaką wykonywała spółka „A.(...)” różniła się znacznie od działalności

prowadzonej przez „P.(...)” między innymi, co do jakości płyt. Powódce należy się

odszkodowanie odpowiadające wysokości tantiem, jakie otrzymałaby powódka, gdyby

zawarła stosowną umowę ze spółką „A.(...)”. Kierując się treścią art. 322 k.p.c., Sąd

Okręgowy wziął pod uwagę średnie (5 zł płyta CD i 4,5 zł kaseta) ceny uzyskiwane przez

tę spółkę ze sprzedaży 20.000 płyt i 1.200 kaset oraz 18% (na podstawie umowy z 19

kwietnia 1999 r.) wskaźnik dla wyliczenia tantiem należnych wykonawcom i na tej

podstawie wyliczył odszkodowanie należne powódce na kwotę 18.972 złotych, które

zastało zasądzone od „P.(…)” na podstawie art. 471 k.c.

Na podstawie art. 79 ust. 1 u.p.a.p.p. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej spółki

„A.(...)” dwukrotność wyliczonej sumy uznając, że problemy interpretacyjne związane z

wymieniona ustawą nie pozwalają przypisać tej Spółce zawinionego działania na szkodę

powódki.

Orzeczenie Sądu Okręgowego zaskarżyła wyłącznie powódka kwestionując

wysokość zasądzonego świadczenia. Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2007 r.

Sąd Apelacyjny oddalił tę apelację prostując jednocześnie oznaczenie pozwanego

Przedsiębiorstwa Państwowego P.(...), które w toku postępowania uległo

przekształceniu w spółkę handlową pod firmą „P.(...)” Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w W.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego wysokość wynagrodzenia należnego na podstawie

art. 79 ust. 1 w związku z art. 101 u.p.a.p.p. od spółki „A.(...)” oraz wysokość

odszkodowania należnego na podstawie art. 471 k.p.c. od spółki „P.(...)”, zostały

ustalone prawidłowo. W przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych przepis art.

79 ust. 1 wymienionej ustawy daje twórcy prawo domagania się stosownego

4

wynagrodzenia w podwójnej bądź potrójnej wysokości a jest to, jak wskazał Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt II CK 90/03, OSNC 2005/4/66)

takie wynagrodzenie, jakie otrzymałby autor, gdyby osoba, która naruszyła jego prawa

majątkowe, zawarła z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego

naruszenia. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywał na powódce, która

bezpodstawnie odwoływała się do umowy zawartej z „P.(…)”. Nie można bowiem

pominąć rodzaju i skali prowadzonej działalności przez ten podmiot w porównaniu z

działalnością spółki „A.(...)”. Dlatego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, właściwe było

odniesienie się do okoliczności leżących po stronie naruszyciela praw autorskich powódki

a zwłaszcza cen uzyskiwanych przez spółkę „A.(...)” ze sprzedaży nośników utworów.

Stosowne wynagrodzenie musi być ustalane przy uwzględnieniu hipotetycznej sytuacji,

gdyby doszło do zawarcia umowy powódki i spółki „A.(...)” i dlatego nie można stosować

stawki, która satysfakcjonowałaby jedynie twórcę, bez uwzględnienia interesów drugiej

strony. Sąd Apelacyjny zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że brak

jest podstaw do przypisania spółce „A.(...)” zawinionego naruszenia praw majątkowych

powódki do artystycznych wykonań, co usprawiedliwiałoby zasądzenie wynagrodzenia w

potrójnej wysokości.

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wbrew

zawartemu w skardze stwierdzeniu, wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w

całości. Powódka zarzuciła naruszenie zarówno prawa materialnego jak i przepisów

postępowania. Do naruszenie art. 79 ust. 1 w związku z art. 101 u.p.a.p.p. a także art.

322 k.p.c. miało dojść przez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Kolejny

wymieniony we wstępnej części skargi art. 386 § 6 k.p.c. został według skarżącej

niewłaściwie zastosowany. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że Sąd Apelacyjny

błędnie przyjął za podstawę wynagrodzenia ceny jednostkowe sprzedaży stosowane

przez pozwaną spółkę „A.(...)” uznając, że wyprodukowane przez tę spółkę płyty i kasety

były niższej jakości. Stosowne wynagrodzenie powinno bowiem zależeć od woli autora

(wykonawcy), który nie ma żadnego obowiązku godzenia się na przedsięwzięcie

ekonomiczne pozostające w sprzeczność z partykularnym interesem twórcy i jego

prawami. Jako pozbawioną podstaw ocenił skarżący ekskulpację pozwanego związaną

z interpretowaniem prawa autorskiego. Przewidziane w art. 386 § 6 związanie oceną

prawną sądu drugiej instancji miało zostać naruszone przez nieuwzględnienie

naruszenia art. 2 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 53, poz. 637).

5

Na tych podstawach powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

uwzględnienie powództwa o zasądzenie od pozwanych dalszych 190.284 zł ewentualnie

o uchylenie wyroku oddalającego apelację i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powódka w toku postępowania w pierwszej instancji jednoznacznie określiła

podstawę swojego roszczenia. Art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.p.a.p.p. stanowi podstawę

alternatywnego – obok odszkodowania na ogólnych zasadach z art.. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a

tej ustawy – sposobu naprawienia szkody z tytułu naruszenia autorskich prawa

majątkowych. Dokonanie przez powódkę wyboru tej podstawy prawnej uprawnia do

uzyskania świadczenia, które odpowiada wynagrodzeniu, jakie w chwili dochodzenia

roszczenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie

z utworu.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiskiem,

stosowne wynagrodzenie w rozumieniu tej normy prawnej, to wynagrodzenie, jakie

otrzymałby wykonawca, gdyby osoba, która naruszyła jego autorskie prawa majątkowe,

zawarła z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia (poza

cytowanym w pisemnych motywach wyrokiem z dnia 25 marca 2004 r., patrz wyrok z

dnia 29 listopada 2006 r., sygn. akt II CSK 245/06, niepubl. a także wyrok z dnia 13

grudnia 2007 r., sygn. akt I CSK 321/07, niepubl.).

Wyrządzona szkoda może być w ten sposób naprawiona przez zapłatę sumy

pieniężnej odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku, gdy naruszenie jest zawinione,

trzykrotności wynagrodzenia. Wszystkie przesłanki warunkujące wypłatę wynagrodzenia

na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.p.a.p.p., zgodnie z zasadą z art. 6 k.c., musi

wykazać osoba, która dochodzi tego świadczenia. Musi zatem wykazać: bezprawność

zachowania osoby wkraczającej w sferę majątkowych praw autorskich powoda, szkodę i

jej wysokość odpowiadającą wynagrodzeniu ustalonemu w opisany wyżej sposób a

także zawinienie sprawcy, niezbędne do przyznania wynagrodzenia w potrójnej

wysokości.

Wobec częściowego uwzględnienia powództwa i prawomocnego zakończenia

postępowania w tym zakresie (patrz wyrok Sądu Najwyższego) i związania oceną co do

przysługiwania roszczenia na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit b u.p.a.p.p. należy

przyjąć, że doszło do naruszenia praw autorskich powódki. Aktualne pozostaje jedynie

spełnienie pozostałych przesłanek odpowiedzialności pozwanej spółki „A.(...)” i

6

powiązanej z nią odpowiedzialności kontraktowej „P.(…)”. Powódka nie wywiązała się

należycie z obowiązku wykazania tych okoliczności, które miałyby wpływ na wysokość

należnego wynagrodzenia. Jest to wyłącznie kwestia ustaleń faktycznych, które sąd

mógł poczynić na podstawie dowodów zaoferowanych przez strony i odpowiedzi na

pytanie, czy na ich podstawie było możliwe przyznanie jeszcze wyższego świadczenia.

Jak wskazano wyżej, wynagrodzenie wykonawcy uzależnione jest od wyniku

hipotetycznego założenia legalnego zachowania pozwanej spółki „A.(...)”, działającej za

zgodą powódki. Jedyne dane, jakimi w tym zakresie dysponowały Sądy obu instancji

pochodziły od pozwanej spółki i to z okresu wprowadzenia przez nią do obrotu płyt i kaset.

Dowody te zostały ocenione jako wiarygodne. Powódka składała natomiast wnioski

dowodowe oderwane od konkretnej, zindywidualizowanej sytuacji, które chociaż dotyczyły

współpracy powódki z współpozwanym Przedsiębiorstwem Państwowym „P.(...)”, nie

uwzględniały rozmiarów działalności prowadzonej przez spółkę, sposobu wprowadzenia do

obrotu płyt i kaset oraz ustalonej przez Sąd gorszej jakości wydawanych płyt i kaset. Ten

sposób ustalenia stosownego wynagrodzenia dla wykonawcy, powiązany wyłącznie z

zachowaniem podmiotu naruszającego jego prawa autorskie, odpowiada treści art. 79 ust.

1 pkt 3 lit. b u.p.a.p.p. Należy ponadto podnieść, że roszczenie powódki stanowi także

alternatywę dla żądania zwrotu korzyści przez naruszającego cudze prawa autorskie, a to

potwierdza konieczność rozpatrywania wysokości należnego wynagrodzenia w odniesieniu

do konkretnego naruszyciela.

Powódka nie wykazała też zawinienia po stronie pozwanej spółki „A.(...)”, od którego

zależy przyznanie potrójnego wynagrodzenia. W tym zakresie nie wystarczy stwierdzenie

bezprawności po stronie osoby, która narusza cudze prawa autorskie. Nie ma też

uzasadnionych podstaw do założenia zawinionego zachowania tej osoby zwłaszcza jeśli

uwzględni się – nieuprawnione, jak się później okazało - występowanie w imieniu powódki

przez Przedsiębiorstwo Państwowe „P.(...)”.

Z tych wszystkich względów nie można podzielić zawartych w skardze kasacyjnej

zarzutów dotyczących zaniżenia wynagrodzenia należnego na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3

lit. b u.p.a.p.p. także w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 322 k.p.c.

Celowe jest jednocześnie podkreślenie, iż co do zasady wysokość tego

wynagrodzenia ustala się według stanu z chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.

(patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r., sygn. akt III CK 366/03,

OSNC 2005/7-8/141). W rozpatrywanej sprawie Sądy obu instancji uwzględniły

wprawdzie stan z chwili dokonania naruszenia praw autorskich powódki, ale

7

wynagrodzenie zostało zasądzone z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 22 lipca

2001 r., co przy trafnie eksponowanej w judykaturze i piśmiennictwie waloryzacyjnej

funkcji odsetek łagodzi skutki ewentualnej zmiany stosunków do chwili wyrokowania.

Ostatecznie należy jeszcze raz powtórzyć, iż strona powodowa, wbrew obowiązkowi

wynikającemu z art. 6 k.c. nie wykazała, że nastąpiła zmiana wysokości jej

wynagrodzenia liczonego jako określona część ceny sprzedaży płyt CD i kaset

magnetofonowych.

Nie doszło także do naruszenia wymienionego w skardze kasacyjnej art. 386 § 6

k.p.c. przez jego błędne zastosowanie. Jak należy wnosić na podstawie uzasadnienia

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uchybienie Sądu drugiej instancji

miało polegać na wyłączeniu odpowiedzialności z tytułu naruszenia przepisów art. 2 ust.

2 i 4 ustawy nowelizującej ustawę o prawach autorskich i prawach pokrewnych (Dz. U.

Nr 53, poz. 637). Dla odparcia tego zarzutu wystarczy wskazać, że podstawą

zasądzenia wynagrodzenia było stwierdzenie bezprawnego naruszenia praw autorskich

powódki a o wysokości tego świadczenia zadecydowały ustalenia poczynione na

podstawie dowodów, które przedstawiły wiodące spór strony.

Powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu drugiej instancji, który obejmował

dwóch pozwanych. Pomimo to w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnego zarzutu,

który odnosiłby się bezpośrednio do podstawy i zakresu odpowiedzialności pozwanego

Przedsiębiorstwa Państwowego „P.(...)” w W. następnie przekształconego w spółkę

„P.(...)” Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powódki na

podstawie art. 39814

k.p.c.