II CSK 31/08

Sygn. akt II CSK 31/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Bankowego Funduszu Leasingowego w Ł.

przeciwko B. K. i Ł. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 3.600

(trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r. utrzymał w mocy

wydany przez siebie nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, zobowiązujący

pozwanych B. K. i Ł. K. do zapłaty na rzecz powoda Bankowego Funduszu

Leasingowego w Ł. kwoty 303.884,26 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami

2

postępowania. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia

faktyczne.

W dniu 20 października 2004 r. powód zawarł z pozwaną, prowadzącą Firmę

Usług Transportowych „K.(…)” w Z. dwie umowy leasingowe. Integralną część tych

umów stanowiły ogólne warunki umowy leasingu operacyjnego (o.w.u.l.). Przewidziano

w nich, że z chwilą wydania przedmiotu leasingu ryzyko jego przypadkowej utraty i

zniszczenia przechodzi na korzystającego (§ 2 ust. 2). Przez cały czas związania

umowami leasingu korzystającego obciążał obowiązek ubezpieczenia – na własny koszt

- przedmiotu leasingu do jego pełnej wartości rynkowej (§ 6a ust. 1 i § 6b ust. 1 o.w.l.).

Spoczywał też na nim obowiązek naprawienia w pełnej wysokości szkody, jaką poniósł

finansujący w związku z utratą przedmiotu leasingu, w razie odmowy przez zakład

ubezpieczeń przyznania lub wypłaty odszkodowania albo dokonania jego wypłaty w

niepełnej wysokości (§ 6 ust. 5 o.w.l.). Według § 6 ust. 8 o.w.l., odmowa przyznania lub

wypłaty odszkodowania albo trwający spór prawny o jego przyznanie nie zwalniały

korzystającego z obowiązku terminowej realizacji płatności wynikających z umów

leasingu; kwoty niewypłaconych lub będących przedmiotem roszczeń wobec zakładu

ubezpieczeń odszkodowań nie podlegały uwzględnieniu w rozliczeniu tych umów.

Zgodnie z § 7 ust. 1 o.w.l., wygaśnięcie umów leasingu następowało m. in. w przypadku

utraty ich przedmiotu. W takiej sytuacji finansującemu przysługiwało prawo żądania od

korzystającego zapłaty nieuregulowanych rat leasingowych, a także naprawienia szkody

wynikłej z utraty przedmiotu leasingu wraz z odsetkami za zwłokę (§ 7 ust. 2 o.w.l.). W

przypadku uregulowania przez korzystającego całej należności w terminie czternastu dni

od daty wskazanej przez finansującego w oświadczeniu o wygaśnięciu umowy, kwota

należnego odszkodowania podlegała pomniejszeniu o korzyści wynikające z zapłaty

przed umówionym terminem wszystkich przewidzianych w umowie opłat leasingowych

(dyskonto), a także o korzyści wynikające z ubezpieczenia, pod warunkiem otrzymania

odszkodowania od zakładu ubezpieczeń.

Na podstawie umów leasingu powód nabył ciągnik siodłowy „D.(…)” i naczepę

chłodniczą „S.(…)” i przekazał je do używania pozwanej. Zawarł też z (…) Zakładem

Ubezpieczeń S.A. umowę ubezpieczenia przedmiotów leasingu w zakresie OC, AC i

NW. Ochroną ubezpieczeniową objęte zostały szkody wynikające z kradzieży pojazdów,

z wyłączeniem szkód spowodowanych umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa

przez właściciela albo osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym

lub za którą właściciel ponosi odpowiedzialność albo inną osobę uprawnioną do

3

korzystania lub rozporządzania pojazdem albo osobę zawierająca umowę

ubezpieczenia na rzecz właściciela. Należności wynikające z umów leasingu zostały

zabezpieczone wekslami własnymi in blanco wystawionymi przez pozwaną,

poręczonymi przez pozwanego.

Pomiędzy 1 a 5 kwietnia 2005 r. przedmioty leasingu zostały skradzione przez

K. M. i T. R., działających wspólnie i w porozumieniu. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty

odszkodowania powołując się na wyłączenie swoje odpowiedzialności z uwagi na fakt

wyrządzenia szkody przez pracownika pozwanej (T. R.). Ostatecznie, na skutek starań

powoda, w drodze wyjątku zrekompensował częściowo szkodę wypłacając – po

potrąceniu czwartej raty składek - 102.127 zł za utratę naczepy i 115.853 zł za utratę

ciągnika. Powód zaliczył te wypłaty na poczet należności z tytułu niezapłaconych opłat

leasingowych, po czym wystawił dwie noty obciążeniowe na kwoty 181.874,04 i

119.143,06 zł i zawiadomił pozwaną o uzupełnieniu weksli na sumę 304.384,26 zł

obejmującą należności z obu umów leasingu. Weksle nie zostały wykupione przez

wystawcę w terminie płatności, o czym powód poinformował poręczyciela wekslowego i

wzywał go do zapłaty.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, że powództwo – w

świetle art. 7095

§ 1 i 3 k.c. - zasługuje na uwzględnienie. Utrata przedmiotów leasingu,

po ich wydaniu korzystającemu, wskutek okoliczności, za które finansujący nie ponosi

odpowiedzialności spowodowała wygaśnięcie umów leasingowych i zrodziła po stronie

korzystającego obowiązek natychmiastowej zapłaty przewidzianych w umowie a

niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści uzyskane przez finansującego wskutek

ich zapłaty przed umówionym terminem i wygaśnięcia umowy leasingu oraz z tytułu

ubezpieczenia rzeczy, a także naprawienia szkody. Powód wyliczył należne mu od

pozwanej opłaty uwzględniając treść przytoczonych unormowań i zgodnych z nimi

postanowień o.w.l.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 września 2007 r. oddalił apelację

pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego i orzekł o kosztach procesu, aprobując

przyjęte za podstawę tego orzeczenia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że skoro w umowach leasingu przewidziany został wariant

ubezpieczenia przedmiotów leasingu bezpośrednio przez finansującego (§ 6a o.w.l.) i

taki właśnie wariant został wybrany, to bezzasadne są twierdzenia skarżących, iż

umowa ubezpieczenia została zawarta sprzecznie z postanowieniami umów

leasingowych, a w konsekwencji, że takie działanie powoda zniweczyło jego

4

uprawnienie do żądania zapłaty przewidzianych w umowie a niezapłaconych opłat

leasingowych.

W skardze kasacyjnej pozwani wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania. Jako podstawy skargi wskazali:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7095

k.c. przez jego błędna wykładnię

polegającą na przyznaniu tym przepisom charakteru imperatywnego z pominięciem celu

umowy leasingu, gdyż w ścisłym związku z obowiązkiem ponoszenia niebezpieczeństwa

utraty lub uszkodzenia rzeczy pozostaje uzgodniony obowiązek ubezpieczenia przez

korzystającego na własny koszt lecz na rzecz finansującego niebezpieczeństwa zajścia

wyżej wskazanych zdarzeń – wobec czego automatyzm w interpretowaniu tego przepisu

prowadziłby do wniosku, że umowa taka pozbawiona jest sensu prawnego i

ekonomicznego;

- nierozpoznanie co do istoty sprawy, tj. nierozstrzygnięcie o istocie roszczenia

będącego przedmiotem powództwa poprzez pominięcie istotnej sprzeczności

znajdującej się w podstawie żądania pozwu, polegającej na tym, że z ogólnych

warunków umowy leasingu wynika, iż umowa ubezpieczenia przedmiotu leasingu

zawarta została pomiędzy (…) Zakładem Ubezpieczeń a leasingobiorcą, podczas gdy z

certyfikatu ubezpieczenia wynika, iż umowa ubezpieczenia zawarta została z

leasingodawcą, co ma istotne znaczenie co do rozstrzygnięcia w przedmiocie podstawy

powództwa – w myśl § 6 ust. 2 ogólnych warunków leasingu, gdyż, zdaniem skarżących,

mając powyższą podstawę kasacyjną na względzie, powództwo niniejsze jest

przedwczesne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 3983

§ 1 i 2 k.p.c. skargę kasacyjną można oprzeć jedynie na

dwóch podstawach, tj. naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie

to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe przytoczenie każdej z tych

podstaw wymaga nie tylko wskazania konkretnych przepisów, które – według

skarżącego - zostały naruszone, ale także wykazania że naruszenia te pozostają w

bezpośrednim związku przyczynowym z wynikiem sprawy. Podniesione przez

5

skarżących „nierozpoznanie istoty sprawy” nie jest zatem przytoczeniem ustawowej

podstawy skargi kasacyjnej. Tak ujęta podstawa nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Wskazany przez skarżących w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej jako

naruszony art. 7095

k.c. składa się z trzech paragrafów. Skarżący winni więc, zgodnie z

przytoczonymi wyżej regułami, dokładnie określić, które z zawartych w nich przepisów

zostały wyłożone wadliwie przez Sąd drugiej instancji. Podniesienie zarzutu błędnej ich

interpretacji z punktu widzenia celu umowy leasingu wymagało też – czego skarżący nie

uczynili - wskazania, jako naruszonego, art. 7091

k.c., określającego istotne elementy

treści tego stosunku prawnego.

Ze sposobu ujęcia przez skarżących zarzutu naruszenia art. 7095

k.c. i

przytoczonej w jego uzasadnieniu argumentacji wynika niewątpliwie, że – w ich ocenie –

Sąd Apelacyjny interpretując § 1 i 3 wymienionego artykułu nie dostrzegł związku

między ryzykiem przypadkowej utraty lub uszkodzenia przedmiotu leasingu

obciążającym korzystającego a zakresem jego odpowiedzialności w razie wygaśnięcia

umowy leasingu wskutek zaistnienia wymienionych zdarzeń objętych umową

ubezpieczenia, zawartą z ubezpieczycielem przez korzystającego na koszt własny lecz

na rzecz finansującego. Odnosząc się do tak skonstruowanego zarzutu stwierdzić

należy, że sformułowany on został w oderwaniu od ustaleń faktycznych przyjętych za

podstawę zaskarżonego wyroku. Z ustaleń tych bowiem wynika jednoznacznie, że

umowę ubezpieczenia przedmiotów obu umów leasingowych zawarł z ubezpieczycielem

powód, zgodnie z jednym z wariantów przewidzianych w tych umowach. Już w świetle

tego tylko spostrzeżenia podniesiony przez skarżących zarzut trzeba uznać za chybiony.

Zauważyć jednak należy, że nie mógłby on odnieść zamierzonego skutku także w

przypadku, gdyby – jak chcą tego skarżący – umowa ubezpieczenia zawarta została

przez korzystającego.

Umowa leasingu – jak trafnie podkreślił to Sąd Apelacyjny – rodzi po stronie

korzystającego uprawnienie do używania rzeczy jak też ewentualnego pobierania z niej

pożytków przez czas oznaczony (art. 7091

k.c.). Ze względu na kredytowy charakter

świadczenia finansującego odpowiedzialność korzystającego z tytułu ryzyka utraty

rzeczy powiązana została z chwilą, kiedy została mu ona wydana. Wbrew odmiennemu

zapatrywaniu skarżących, przepis art. 7095

§ 1 k.c. przewidujący takie rozwiązanie ma

charakter imperatywny. Wprawdzie w razie wygaśnięcia stosunku leasingu w sytuacji

określonej powyższym unormowaniem strony mogą wprowadzić pewne modyfikacje

sposobu rozliczenia pozostałych nieuregulowanych rat leasingowych w stosunku do

6

przewidzianego w art. 7095

§ 3 k.c. (ustalając np., że korzystający będzie uiszczał

niektóre lub wszystkie raty leasingowe w uzgodnionych terminach), jednakże

finansujący, żądając natychmiastowej zapłaty reszty wynagrodzenia, musi pomniejszyć

je o korzyści wskazane w powołanym przepisie. Przepisy § 1 i 3 art. 7095

k.c. zostały

zinterpretowane przez Sąd Apelacyjny prawidłowo w ten właśnie sposób. Zarzut

dokonania ich błędnej wykładni nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

Strony umów leasingowych nie wprowadziły do ich treści odmiennych - niż

określone w § 3 art. 7095

k.c. - zasad rozliczenia niezapłaconych rat leasingowych.

Wprost przeciwnie, odwołały się do rozwiązania przyjętego w tym przepisie, włączając

do treści tych umów postanowienia ogólnych warunków umów leasingu wzorowane na

regulacji ustawowej. Przewidziały też dwuwariantowy sposób ubezpieczania przedmiotu

umów leasingowych, w tym możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia przez

finansującego. Zarzut skarżących, że zostali oni pozbawieni wpływu na wybór

ubezpieczyciela oraz treść zawartej z nim umowy ubezpieczenia trzeba więc ocenić jako

dowolny.

Kwestia należytego wykonania przez finansującego obowiązków wynikających z

umowy ubezpieczenia przedmiotu leasingu pozostaje poza zakresem wykładni art. 7095

§ 3 k.c. Nie może ona zatem być przedmiotem rozważań w ramach podniesionego

przez skarżących zarzutu wadliwej interpretacji tego przepisu.

Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak w

sentencji.