I PK 302/07

Wyrok z dnia 3 czerwca 2008 r.

I PK 302/07

Ukończenie studium wychowania przedszkolnego nie jest równoważne

ukończeniu studium pedagogicznego, co łącznie z uzyskaniem świadectwa

dojrzałości w terminie do 31 sierpnia 1990 r. dawało kwalifikacje do nauczania

w szkołach podstawowych na mocy § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Oświaty

i Wychowania z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji

wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których

można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr

29, poz. 206). W związku z tym nauczyciel, który w tym terminie ukończył stu-

dium wychowania przedszkolnego, a nie studium pedagogiczne, nie ma wyma-

ganych kwalifikacji do zatrudnienia na podstawie mianowania w rozumieniu

art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczy-

ciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Romualda Spyt, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca

2008 r. sprawy z powództwa Jolanty S. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w M. o

przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 marca 2007

r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki od wyroku

Sądu Rejonowego w Mikołowie z 6 września 2006 r. oddalającego jej powództwo.

Powódka Jolanta S. wystąpiła przeciwko Szkole Podstawowej [...] w M. o

przywrócenie do pracy na uprzednio zajmowane stanowisko z dotychczasowym wy-

2

nagrodzeniem oraz zwrot kosztów postępowania. Pozwana wniosła o oddalenie po-

wództwa. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka w latach 1981-83 pracowała w

Szkole Podstawowej [...] w M. W tym czasie ukończyła dwuletnie studium wycho-

wania przedszkolnego. W 1999 r. powódka ukończyła kurs doskonalenia w zakresie

nauczania zintegrowanego w klasach I-III. W 1983 r. uzyskała akt minowania. 15 lis-

topada 2000 r. otrzymała z mocy ustawy stopień nauczyciela mianowanego, na czas

określony do 31 sierpnia 2006 r. Dnia 30 sierpnia 2005 r. powódka otrzymała od

strony pozwanej informację, że zawarta umowa pracę wygaśnie z dniem 31 sierpnia

2006 r., a 2 czerwca 2006 r. otrzymała kolejne pismo od swojego pracodawcy, w któ-

rym pozwany przypominał powódce, że stosunek pracy wygasa w podanej powyżej

dacie .

Dokonując prawnej oceny żądania powódki, Sąd Rejonowy stwierdził, że ma

rację strona pozwana kiedy podnosi, że Jolanta S. winna była uzupełnić swoje wy-

kształcenie do 31 sierpnia 2006 r., a skoro tego nie uczyniła, to umowę o pracę nale-

żało z nią rozwiązać. Wynika to z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o

zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz.

239; powoływanej dalej jako „ustawa z 2000 r.”), który zawiera wymóg uzupełnienia

przez nauczycieli brakujących im kwalifikacji do 31 sierpnia 2006 r. pod rygorem wy-

gaśnięcia stosunku pracy. Sąd oddalił powództwo przyjmując, że posiadane przez

powódkę dokumenty nie potwierdzają kwalifikacji wymaganych do zajmowania przez

nią dotychczasowego stanowiska pracy. Kwalifikacje te szczegółowo określa rozpo-

rządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie

szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wy-

padków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształce-

nia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz.U. Nr 155, poz. 1288 ze

zm.; powoływane dalej jako „rozp. z 2002 r.). Posiadany przez nią dyplom ukończe-

nia studium wychowania przedszkolnego oraz zaświadczenie o ukończeniu kursu

doskonalącego, a nie kwalifikacyjnego, z zakresu nauczania zintegrowanego w kla-

sach od I do III nie uprawnia do nauczania w szkole podstawowej na dotychczaso-

wym stanowisku pracy. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji podkreślił, że powódka

nie spełniła również kryteriów wynikających z rozporządzenia Ministra Oświaty i

Wychowania z 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaga-

nych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać

nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 29, poz. 206; powoły-

3

wanego dalej jako „rozp. z 1982 r.”), rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8

maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz

określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających

wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 34, poz.189 ze zm.; powoływanego dalej jako

„rozp. z 1989 r.”) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 10 października

1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz

określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających

wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.; powoływanego dalej jako

„rozp. z 1991 r.”).

Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji powódki, uznał, że jest ona nieuza-

sadniona. W ocenie Sądu powódka nie spełniła warunków określonych w § 1 i § 3

rozp. z 1982 r., według którego kwalifikacje do nauczania w klasach od I do III posia-

da osoba, która ukończyła szkołę kształcącą nauczycieli i podjęła pracę na stanowi-

sku, do którego zajmowania uzyskała wystarczające kwalifikacje tj. ukończyła studia

wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia wyższe bez tego przygoto-

wania i studium pedagogiczne; ewentualnie, w terminie do 31 sierpnia 1990 r. uzy-

skała świadectwo dojrzałości i ukończyła studium pedagogiczne. W ocenie Sądu

Okręgowego, w myśl wskazanych przepisów, ukończenie przez powódkę dwulet-

niego studium wychowania przedszkolnego nie uprawnia jej do nauczania w szkole

podstawowej na dotychczasowym stanowisku pracy. Wymaganych przez § 1 i § 3

powyżej wskazanego rozporządzenia warunków do nabycia uprawnień do nauczania

w szkole podstawowej nie można odczytywać ani rozszerzająco, ani zwężająco. W

tej sytuacji Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że skoro powódka nie uzupełniła

wymaganego przez ustawę wykształcenia, to strona pozwana miała prawo rozwiązać

z nią stosunek pracy. Sąd ten prawidłowo również zastosował art. 7 ust. 1 ustawy z

2000 r.

Pełnomocnik powódki w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Okręgo-

wego w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego: 1. przez niewłaściwe

zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r., przez uznanie, że stosunek pracy z po-

wódką wygasł 31 sierpnia 2006 r., albowiem nie uzupełniła ona do tego dnia kwalifi-

kacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej; 2.

przez nieprawidłową wykładnię § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r., przez uznanie, że studium

wychowania przedszkolnego nie wchodzi w zakres pojęcia studium pedagogiczne; 3.

przez nieprawidłową wykładnię § 4 pkt 3 rozp. z 2002 r., w wyniku czego uznano, że

4

powódka nie posiada kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach

podstawowych, mimo tego, że prawidłowa interpretacja przekonuje, że studium wy-

chowania przedszkolnego, które ukończyła powódka wchodzi w zakres pojęcia za-

kład kształcenia nauczycieli, a kurs doskonalący w zakresie „nauczanie zintegrowane

w klasach I-III” w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w K. wchodzi w zakres poję-

cia wymaganego do tych kwalifikacji ukończonego kursu kwalifikacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ jej podstawa okazała się nie-

uzasadniona. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r., nauczyciele zatrudnieni w dniu

jej wejścia w życie na podstawie mianowania z tym dniem uzyskują z mocy prawa

stopień nauczyciela mianowanego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na pod-

stawie mianowania, z tym że z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowa-

nia, którzy nie posiadają wymaganych kwalifikacji, stosunek pracy wygasa z dniem

31 sierpnia 2006 r., o ile wcześniej nauczyciele ci nie uzupełnią kwalifikacji lub nie

zostanie z nimi rozwiązany stosunek pracy w odrębnym trybie. W przypadku nau-

czycieli, którzy do 31 grudnia 2006 r. nabyliby uprawnienia emerytalne, o których

mowa w art. 88 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), stosunek pracy wygasa z dniem 31 grudnia 2006 r. W

przepisie tym chodzi o kwalifikacje wymagane, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uza-

sadnieniu wyroku z 2 kwietnia 2008 r. (II PK 274/07), w dniu wejścia w życie ustawy

z 18 lutego 2000 r., tj. 6 kwietnia 2000 r. W wyroku tym Sąd Najwyższy dokonał

także wykładni pojęcia „wymagane kwalifikacje” zawartego w powołanym wyżej art. 7

ust. 1. Sąd Najwyższy stwierdził, że Karta Nauczyciela ustala ogólne kwalifikacje,

których posiadanie jest niezbędne do zajmowania stanowiska nauczyciela. W art. 9

ust. 1 ustawa ta stanowi, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: 1)

posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub

ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do które-

go są to wystarczające kwalifikacje; 2) przestrzega podstawowych zasad moralnych;

3) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Powyższy przepis

nie wyłącza możliwości wykonywania zawodu nauczyciela przez osoby nieposiada-

jące wyższego wykształcenia. Z kolei szczegółowe kwalifikacje wymagane do zaj-

mowania stanowisk nauczycieli w poszczególnych typach szkół i placówek ustalają

5

akty wykonawcze do wyżej wskazanego przepisu. W obowiązującym stanie prawnym

jest to rozp. z 2002 r., które w § 4 pkt 2 i 3 dopuszcza w szkołach podstawowych wy-

konywanie zawodu przez nauczycieli bez wyższego wykształcenia legitymujących się

dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli. Ponadto w § 20 stanowi się,

że nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie rozporządzenia na podstawie mia-

nowania, którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych

przepisów, zachowują nabyte kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela.

Analogiczne rozwiązanie przyjęto we wcześniejszych rozporządzeniach wykonaw-

czych do art. 9 Karty Nauczyciela. Tym samym przy ocenie kwalifikacji nauczyciela w

chwili wejścia w życie art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej, przez pojęcie „wymagane

kwalifikacje" należało rozumieć kwalifikacje określone w rozp. z 1991 r., z uwzględ-

nieniem § 12 tego rozporządzenia. Odnosił się on do nauczycieli, którzy spełniali

wymagania kwalifikacyjne na gruncie poprzednio obowiązującego w tym zakresie

rozp. z 1989 r. Zgodnie z tym przepisem nauczycieli, którzy do dnia wejścia w życie

rozporządzenia spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych

przepisów oraz uzyskali mianowanie, uznaje się za posiadających kwalifikacje w ro-

zumieniu przepisów rozporządzenia.

W rezultacie, mając na uwadze fakt, że powódka uzyskała sporne kwalifikacje

pod rządami rozp. z 1982 r., posiadanie przez nią wymaganych kwalifikacji należało

oceniać na jego podstawie. W myśl § 1 tego rozporządzenia kwalifikacje do naucza-

nia w szkołach w zakresie wykształcenia posiada osoba, która ukończyła szkołę

wyższą lub inną szkołę i ma przygotowanie pedagogiczne albo ukończyła szkołę

kształcącą nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego zajmowania

zgodnie z przepisami rozporządzenia są to wystarczające kwalifikacje. Z kolei, w od-

niesieniu do nauczycieli szkół podstawowych, § 3 ust. 1 wymienionego rozporządze-

nia stanowił, że kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych ma osoba,

która ukończyła studia wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia wyższe

bez tego przygotowania i studium pedagogiczne, zaś w odniesieniu do nauczycieli

niemających, jak powódka, wykształcenia wyższego, § 3 ust. 2 tego rozporządzenia

stanowił, że w terminie do dnia 31 sierpnia 1990 r. kwalifikacje do nauczania w

szkołach podstawowych można było uzyskać również przez uzyskanie świadectwa

dojrzałości i ukończenie studium pedagogicznego.

Jak wynika z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych, powódka ukoń-

czyła studium wychowania przedszkolnego. W związku z tym z literalnej i systemo-

6

wej wykładni § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r. i art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. wynika, że nie

ma ona „wymaganych kwalifikacji” w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Wbrew

twierdzeniu skargi kasacyjnej, oceny tej nie zmienia regulacja zawarta w rozp. z 2002

r. Z § 4 pkt 3 tego rozporządzenia wynika, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska

nauczyciela w szkołach podstawowych posiada, między innymi, osoba, która legity-

muje się dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności zgod-

nej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć albo legitymuje się

dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności innej niż nau-

czany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto ukończyła kurs kwali-

fikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć. Z kolei

pojęcie zakładu kształcenia nauczycieli obejmuje zgodnie z § 1 pkt 5 omawianego

aktu, kolegium nauczycielskie, nauczycielskie kolegium języków obcych, studium

nauczycielskie, pedagogiczne studium techniczne, studium wychowania przedszkol-

nego, studium nauczania początkowego. Z tych regulacji skarżąca wyprowadza

wniosek, że prawodawca zrównał pojęcie studium pedagogicznego (z § 3 ust. 2 rozp.

z 1982 r.) z pojęciem zakładu kształcenia nauczycieli (z § 3 rozp. z 2002 r.) z punktu

widzenia kwalifikacji niezbędnych do nauczania w szkole podstawowej, w związku z

czym ukończenie przez powódkę w 1983 r. studium wychowania przedszkolnego,

uznanego w 2002 r. za zakład kształcenia nauczycieli, nakazuje przyjąć, że posiada

ona „wymagane kwalifikacje” w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. Argument

ten jest nietrafny. Jak wyżej wykazano, w przypadku powódki wymagane kwalifikacje

oznaczają kwalifikacje oceniane na podstawie rozp. z 1982 r., a nie rozp. z 2002 r.,

które do niej nie może mieć zastosowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowa-

dziłoby do rozstrzygnięcia sprzecznego z normą prawną wynikającą z niebudzącej

wątpliwości wykładni literalnej oraz opartego na przepisach nieobowiązujących w

okresie objętym sporem. W związku z tym należy przyjąć, że ukończenie studium

wychowania przedszkolnego nie jest równoważne ukończeniu studium pedagogicz-

nego, które, łącznie z uzyskaniem świadectwa dojrzałości w terminie do 31 sierpnia

1990 r. dawało kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych na podstawie §

3 ust. 2 rozp. z 1982 r. W związku z tym nauczyciel, który w tym terminie ukończył

studium wychowania przedszkolnego, a nie studium pedagogiczne, nie ma wymaga-

nych kwalifikacji do zatrudnienia na podstawie mianowania w rozumieniu art. 7 ust. 1

ustawy z 2000 r. Poza tym warto zauważyć, że nawet hipotetyczne założenie do-

puszczalności zastosowania do powódki późniejszych zmian wprowadzonych rozp. z

7

2002 r., nie zmieniłoby oceny, że nie osiągnęła ona wymaganych kwalifikacji. Jak już

wskazano, zgodnie z wiążącymi Sąd Najwyższy ustaleniami przyjętymi w podstawie

faktycznej zaskarżonego wyroku, powódka ukończyła kurs doskonalący z zakresu

nauczania zintegrowanego w klasach od I do III, a nie kwalifikacyjny z zakresu nau-

czanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć.

Wobec powyższego przedstawione w skardze zarzuty naruszenia art. 7 ust. 1

ustawy z dnia 18 lutego 2000 r., a także § 3 ust. 2 rozporządzenia z 24 sierpnia 1982

r. i § 4 pkt 3 rozporządzenia z 10 września 2002 r. okazały się nieuzasadnione.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie 39814

k.p.c., orzekł jak w sen-

tencji.

========================================