II UK 305/07

Wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r.

II UK 305/07

Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu in-

walidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002

r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) dotyczy działań wojennych lub działań mających taki

charakter w czasie pełnienia przez żołnierza służby wojskowej w okresie wojny

1939-1945, we wszystkich formacjach i organizacjach wojskowych wymienio-

nych w tym przepisie.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca

2008 r. sprawy z wniosku Jana W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w B. o rentę inwalidy wojennego, na skutek skargi kasacyjnej wniosko-

dawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Bydgoszczy oddalił odwołanie Jana W. od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 20 kwietnia 2005 r., którym odmówiono

wnioskodawcy prawa do renty inwalidy wojennego. Podstawę rozstrzygnięcia stano-

wiły następujące ustalenia. Wnioskodawca (urodzony 24 sierpnia 1919 r.), w okresie

od października 1944 r. do 15 marca 1946 r. pełnił służbę w Polskich Siłach Zbroj-

nych na Zachodzie, walcząc na Morzu Północnym i pełniąc funkcję nawigatora. W

okresie tym przeszedł stan zapalny zęba, przebywając z tego powodu w szpitalu.

Celem stwierdzenia, czy warunki i właściwości służby pełnionej przez wnioskodawcę

we wskazanym wyżej okresie wpłynęły na jego stan zdrowia w takim stopniu, że

spowodowały powstanie całkowitej niezdolności do pracy w związku z działaniami

2

wojennymi i czy w okresie od daty poprzedniego badania przeprowadzonego przez

biegłych sądowych (6 grudnia 2001 r.) stan zdrowia wnioskodawcy uległ zmianie,

Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu neurologii, okulistyki, psy-

chiatrii, urologii i kardiologii. Biegli, po przeprowadzeniu badań własnych i zapozna-

niu się z dokumentacją z leczenia wnioskodawcy rozpoznali u niego miażdżycę

uogólnioną naczyń mózgu, serca oraz tętnic kończyn dolnych, miażdżycopochodne

zwyrodnienie mięśnia sercowego z zaburzeniami rytmu serca w okresie niewydolno-

ści krążenia IIo

NYHA, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, przewlekły zespół bólo-

wy szyjny i lędźwiowo-krzyżowy objawowy, nadciśnienie tętnicze I/IIo

, przerost gru-

czołu krokowego IIo

, zespół psychoorganiczny otępienny miernie nasilony oraz po-

urazowy brak paliczka dalszego prawego wskaziciela i uznali, że stan zdrowia czyni

wnioskodawcę trwale całkowicie niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji,

jednakże nie pozostaje w związku z pełnieniem służby w Polskich Siłach Zbrojnych

na Zachodzie, a spowodowany jest naturalnym starzeniem się organizmu.

Opierając się na powyższych ustaleniach Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie

z art. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i woj-

skowych oraz ich rodzin, renta inwalidzka przysługuje inwalidom wojennym. Inwalidą

wojennym jest żołnierz, który został uznany za osobę niezdolną do pracy, co naj-

mniej częściowo, w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojen-

nych w czasie pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w polskich formacjach

wojskowych przy armiach sojuszniczych. Jednakże ani udział w tych walkach, ani

doznane cierpienia, kontuzje i urazy same przez się nie mogą być podstawą do przy-

znania renty. O prawie do tego świadczenia decyduje istnienie związku przyczyno-

wego pomiędzy ówcześnie doznanymi między innymi kontuzjami i przebytymi choro-

bami a aktualnym stanem zdrowia, przy czym istniejące obecnie schorzenia powinny

być na tyle nasilone, aby czyniły ubezpieczonego co najmniej częściowo niezdolnym

do pracy. Subiektywne odczucia wnioskodawcy odnośnie do stanu zdrowia w

związku z udziałem w walkach zbrojnych na Zachodzie i wynikających z tego konse-

kwencji zdrowotnych nie znajdują potwierdzenia w badaniach lekarskich, brak jest

również jakichkolwiek dokumentów leczenia po zakończeniu działań wojennych,

które pozwoliłyby na ustalenie takiego związku. W okresie powojennym wnioskodaw-

ca wykonywał prace na budowach w warunkach szczególnych, a jego stan zdrowia

uległ pogorszeniu po doznanym w 1973 r. urazie głowy z wgłębieniem kości ciemie-

niowej i wstrząśnieniem mózgu, w wyniku którego przebył trepanację czaszki.

3

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2007 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku, wskazując, że niesporne jest w sprawie, iż

wnioskodawca pełnił służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie w okresie od

18 października 1944 r. do 6 lutego 1946 r., a do Polski powrócił w dacie 19 marca

1946 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dzia-

łając na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,

uznał okres od 18 października 1944 r. do maja 1945 r. za okres działalności kom-

batanckiej wnioskodawcy jako „pełnienie służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Za-

chodzie podczas działań wojennych”. W tej sytuacji ocena wpływu działań wojennych

na stan zdrowia wnioskodawcy może dotyczyć tylko okresu do maja 1945 r., a okres

przypadający już po zakończeniu wojny nie ma znaczenia dla nabycia uprawnień

inwalidy wojennego.

Sąd Apelacyjny wskazał, że warunkiem przyznania prawa do renty inwalidy

wojennego na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych i wojskowych oraz ich rodzin, jest stwierdzenie inwalidztwa (obecnie niezdolno-

ści do pracy przynajmniej częściowej) pozostającego w związku z działaniami wojen-

nymi, a będącego następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób dozna-

nych i odniesionych w okolicznościach oraz w czasie, o których mowa w art. 6 i 7 tej

ustawy. W ocenie wnioskodawcy, jego obecna całkowita niezdolność do pracy i sa-

modzielnej egzystencji jest następstwem służby w marynarce wojennej, w szczegól-

ności jej warunków i stresów, którym wnioskodawca był poddany, a także stresów,

które przeżywał po powrocie do Polski. Sąd Apelacyjny podkreślił, że warunki służby

wojskowej wnioskodawcy były bardzo trudne, a związane z nimi przeżycie trauma-

tyczne, ale nie sposób stanu zaawansowania rozpoznanych schorzeń i ich rodzaju

oceniać bez uwzględnienia wieku wnioskodawcy i jego powojennej wieloletniej ak-

tywności zawodowej aż do uzyskania emerytury w 1979 r. W tym czasie wniosko-

dawca przez wiele lat pracował w warunkach szczególnych przy pracach ciesiel-

skich, montażowych i innych w budownictwie, przy budowie dróg, we własnym go-

spodarstwie rolnym, a w 1973 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał między

innymi urazu głowy wymagającego wykonania trepanacji czaszki. Nadto, pomimo

traumatycznych przeżyć wojennych, wnioskodawca nigdy nie leczył się psychiatrycz-

nie.

4

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: 1) na-

ruszenie prawa materialnego, to jest art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, poprzez: a) przyję-

cie błędnej interpretacji okresu działań wojennych jako elementu stanowiącego prze-

słankę w definicji inwalidy wojennego, co spowodowało znaczne skrócenie okresu

oddziaływania negatywnych czynników mających ewidentnie wpływ na stan zdrowia

wnioskodawcy, podczas gdy definicja ta winna zgodnie z wykładnią teleologiczną i

aksjologiczną ulec zmianie po transformacji ustrojowej roku 1989 i to w taki sposób,

by służba w siłach zbrojnych państw sprzymierzonych była zrównana w zakresie

uprawnień ze służbą na terenie kraju; b) całkowite pominięcie przy interpretacji art. 7

powołanej ustawy faktu, że wnioskodawca w związku z pełnieniem służby na Zacho-

dzie nie miał możliwości ani powrotu do kraju bezpośrednio po formalnym ustaniu

działań wojennych ani ujawniania swojej przeszłości wojskowej (trafił do obozu repa-

triacyjnego), w tym eksponowania faktu częściowej utraty zdrowia w okolicznościach,

gdy służba ta przez władze komunistyczne była negatywnie oceniania i mogła utrud-

nić znalezienie pracy w sytuacji, gdy powszechnie wiadomą okolicznością jest repre-

sjonowanie w okresie powojennym osób, które służyły Polsce pod obcym dowódz-

twem państw ocenianych przez władze PRL jako imperialistyczne; w konsekwencji

wnioskodawca nie mógł artykułować bez narażenia się na szykany nieodwracalnych

defektów zdrowotnych, jakich nabawił się w czasie służby na Zachodzie; 2) narusze-

nie przepisów postępowania, poprzez nieuwzględnienie zarzutu apelacyjnego doty-

czącego braku inicjatywy dowodowej w zakresie wyjaśnienia rozbieżności co do sta-

nowisk opiniujących w sprawie biegłych oraz lekarzy kierujących na rentę i aktualnie

leczących wnioskodawcę, którzy wskazują na związek przyczynowy między obec-

nym stanem jego zdrowia a doznanym w latach 1944-1946 uszczerbkiem na zdro-

wiu, w szczególności zakażeniem organizmu.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i uwzględnienie żądania w zakresie renty inwalidy wojennego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów. W pierwszym

rzędzie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy roz-

poznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, bio-

5

rąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że Sąd

Najwyższy jest związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi przez jej pod-

stawy, a w konsekwencji nie może uwzględniać naruszenia innych przepisów niż

wskazane przez skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest zatem uprawniony do samo-

dzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów, stawiania hipotez odnośnie do tego,

jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej bądź zastępowania skarżącego

w przytoczeniu przepisów, które mogłyby być naruszone przy wydaniu zaskarżonego

orzeczenia. W rezultacie Sąd Najwyższy może skargę kasacyjną rozpoznawać w

ramach podstawy, na której ją oparto i z odniesieniem się wyłącznie do tych przepi-

sów, których naruszenie w podstawie tej zarzucono.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta na obu podstawach określo-

nych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c., jednakże w ramach podstawy naruszenia przepi-

sów postępowania (pkt 2) nie przytoczono jakiegokolwiek przepisu prawa proceso-

wego, naruszenie którego mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytua-

cji Sąd Najwyższy związany jest z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. poczynionym w sprawie i

niezakwestionowanym przez skarżącego ustaleniem, że wnioskodawca służył w ma-

rynarce wojennej jako żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i brał udział w

działaniach wojennych od 18 października 1944 r. do maja 1945 r., a jego niezdol-

ność do pracy nie pozostaje w związku z tymi działaniami.

Powołane w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego (art.

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzuty naruszenia art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) zostały niewłaściwie sformułowane. Przepisy te

zawierają po kilka mniejszych jednostek redakcyjnych normujących odmienne sytu-

acje. Powołanie w całości artykułu ustawy, składającego się z kilku mniejszych jed-

nostek systematyzacyjnych normujących odmienne kwestie, nie spełnia zasadnicze-

go wymogu stawianego skardze kasacyjnej, jakim jest przytoczenie podstaw kasa-

cyjnych (art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Już tylko ta okoliczność uniemożliwia kasacyjną

kontrolę zaskarżonego orzeczenia.

Dla porządku należy wskazać, że przedmiotem rozpoznania w sprawie jest

prawo wnioskodawcy do renty inwalidy wojennego. Definicję inwalidy wojennego za-

wiera art. 6 powołanej wyżej ustawy. W myśl ust. 1 tego artykułu, inwalidą wojennym

jest żołnierz, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa

powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w

6

czasie: pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w Wojsku Polskim, w polskich

formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych oraz w oddziałach ruchu pod-

ziemnego lub partyzanckiego prowadzących na terenie Państwa Polskiego walkę z

hitlerowskim okupantem (pkt 1), uczestniczenia w walkach z oddziałami Ukraińskiej

Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu (pkt 2). Stosownie do ust. 2 art. 6 ustawy

za inwalidę wojennego uważa się również żołnierza mającego obywatelstwo polskie,

który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w

związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie pełnie-

nia w okresie wojny 1939-1945 służby w Armii Związku Socjalistycznych Republik

Radzieckich oraz w innych armiach sojuszniczych, a także w oddziałach antyfaszy-

stowskiego ruchu podziemnego lub partyzanckiego działających na obszarze innych

państw. Z kolei zgodnie z art. 7 ustawy, za inwalidztwo powstałe w związku z działa-

niami wojennymi lub mającymi charakter wojennych uważa się inwalidztwo będące

następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób doznanych: w walce z

wrogiem (pkt 1); na froncie lub w związku z pobytem na froncie (pkt 2); wskutek wy-

padku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej w okresie

określonym w art. 6 (pkt 3); w związku z pobytem w niewoli lub w obozie dla interno-

wanych (pkt 4); w związku z udziałem w ruchu podziemnym lub partyzanckim oraz z

pobytem w niewoli, w obozach koncentracyjnych lub w więzieniach za udział w tym

ruchu (pkt 5).

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że do skarżącego znajduje zastosowa-

nie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz

ich rodzin. Wskazany przepis jednoznacznie odnosi działania wojenne lub działania

mające taki charakter do czasu pełnienia przez żołnierza służby wojskowej w okresie

wojny 1939-1945, a więc II wojny światowej, przy czym odniesienie to dotyczy służby

pełnionej we wszystkich formacjach i organizacjach wojskowych wymienionych w

tym przepisie (Wojsku Polskim, polskich formacjach wojskowych przy armiach so-

juszniczych, oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego prowadzących na

obszarze Państwa Polskiego walkę z hitlerowskim okupantem). W świetle tego nie-

budzącego wątpliwości unormowania brak jest jakichkolwiek przesłanek do uznania

za działania wojenne lub działania mające taki charakter okresu służby wojskowej

wnioskodawcy po zakończeniu II wojny światowej w maju 1945 r. Takim samym

czasokresem działań wojennych lub mających charakter wojennych (okres wojny

1939-1945) posługuje się również art. 6 ust. 2 ustawy. Jedynie dotyczący uczestni-

7

ków walk z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy ze

zrozumiałych względów nie zawiera odesłania do okresu wojny. Skoro zatem skar-

żący nie był żołnierzem, o którym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy, przeto bezza-

sadne jest domaganie się przez niego takiej „interpretacji okresu działań wojennych

jako elementu stanowiącego przesłankę definicji inwalidy wojennego”, aby „służba w

siłach zbrojnych państw sprzymierzonych była zrównana w zakresie uprawnień ze

służbą na terenie kraju”. Natomiast kwestia ewentualnych uprawnień skarżącego do

świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 17 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

(jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uchyla się spod rozważań

Sądu Najwyższego z uwagi na brak w skardze kasacyjnej stosownych zarzutów.

Zarzut naruszenia art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych oraz ich rodzin jest niezrozumiały. Przepis ten wymienia należące do sfery

faktu, a nie prawa okoliczności, w jakich musi dojść do zranień, kontuzji i innych ob-

rażeń lub chorób, aby możliwe było przyjęcie związku pomiędzy ich skutkami w po-

staci inwalidztwa (niezdolności do pracy) a działaniami wojennymi lub mającymi cha-

rakter wojennych prowadzonymi w czasie określonym w art. 6 tej ustawy. Skoro więc

z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że aktualna niezdolność wnioskodawcy do

pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi w czasie peł-

nienia przez niego służby wojskowej, przeto nieporozumieniem jest powoływanie się

przez skarżącego w ramach zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego na

fakty związane z występującą w okresie powojennym niemożnością „artykułowania

bez narażenia się na szykany” okoliczności związanych z „nabawieniem się w czasie

służby na Zachodzie nieodwracalnych defektów zdrowotnych”.

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

========================================