II UK 324/07

Sygn. akt II UK 324/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku L. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W.

o przeliczenie kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 14 marca 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 marca 2007 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację

wnioskodawczyni L. Z. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w J. z dnia 25 października 2005 r. oddalającego odwołanie

2

wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 czerwca

2005 r. ustalającej kapitał początkowy bez uwzględnienia okresu zatrudnienia

wnioskodawczyni w byłym ZSRR w czasie od 1 października 1970 r. do 3 lipca

1991 r. z uwagi na nie udokumentowanie przez wnioskodawczynię statusu

repatrianta.

Sąd drugiej instancji podzielił podstawy zaskarżonego wyroku. Ustalono, że

wnioskodawczyni urodzona się [...] 1952 r. w D., wówczas na terytorium Ukraińskiej

Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, jest narodowości polskiej, pracowała w

placówkach pedagogicznych, opiekując się dziećmi polskiego pochodzenia.

Deklarowała jawnie swoje polskie pochodzenie. Okres pracy na terenie Ukrainy od

1 października 1970 r. do 3 lipca 1991 r. został wnioskodawczyni zaliczony do

ustalenia szczebla wynagrodzenia zasadniczego i awansowania do wyższego

szczebla w uznaniu wkładu pracy wniesionego w dzieło kultywowania tradycji

polskich na terenie Ukrainy. Okres ten został również zaliczony do stażu pracy dla

celów uposażeniowych. Postanowieniem z dnia 27 listopada 1996 r. Prezydent

Rzeczypospolitej Polskiej nadał wnioskodawczyni obywatelstwo polskie na

podstawie ustawy o obywatelstwie polskim. W dniu 12 listopada 2004 r.

wnioskodawczyni złożyła wniosek do Wojewody […] o uznanie jej za repatrianta.

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2004 r. postępowanie w tym przedmiocie zostało

umorzone z powodu złożenia wniosku po upływie 12 – miesięcznego terminu

przewidzianego w art. 41 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z

2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.); termin ten upłynął z dniem 31 grudnia 2001 r.

Na podstawie powyższych ustaleń Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawczyni nie wykazała, że została uznana za

repatrianta. Wobec tego, brak przesłanki pozwalającej zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z

2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), na zaliczenie spornego okresu do okresów

składkowych.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do

dezaktualizacji poglądu wyrażonego w uzasadnieniu uchwały Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r., W 16/94 (OTK 1995/1/24), o potrzebie

szerszej wykładni pojęcia „repatrianta”, aniżeli wynikającego z przepisów

3

regulujących nabycie obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji. W ocenie Sądu

drugiej instancji pogląd wyrażony w powyższej uchwale stracił na aktualności wraz

ze zmianą stanu prawnego spowodowaną wejściem w życie (z dniem 1 stycznia

2001 r.) ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Pojęcie „repatriant”,

„repatriacja” w stanie prawnym sprzed 1 stycznia 2001 r. rzeczywiście występowało

wyłącznie w kontekście formy uzyskania obywatelstwa polskiego i posiłkowo –

ustalenia okresów składkowych. Natomiast ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o

repatriacji określa nie tylko zasady nabycia obywatelstwa polskiego w drodze

repatriacji, ale i prawa repatrianta oraz zasady i tryb udzielania mu pomocy (art. 1

ust. 1 ustawy). Ustawa ta definiuje repatrianta jako osobę przybyłą do Polski na

podstawie wizy wjazdowej w celu repatriacji i uzyskującego w ten sposób

obywatelstwo polskie (art. 1 ust. 2) ale także w art. 41 określa warunki

umożliwiające uznanie za repatriantów te osoby narodowości polskiej, które przed

dniem wejścia w życie ustawy nabyły obywatelstwo polskie na podstawie przepisów

ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Ustawa ta w kompletny

sposób określa prawne granice pojęcia repatriant – dotyczy bowiem zarówno osób

repatriowanych po dniu 1 stycznia 2001 r. jak i osób, które przed tą datą nabyły

obywatelstwo polskie (tak jak wnioskodawczyni). Zawarte w art. 1 i w art. 41 ustawy

o repatriacji definicje stanowią wykładnię autentyczną pojęcia „repatriant”,

dokonaną przez ustawodawcę również z uwzględnieniem poglądu wyraźnego w

powołanej wyżej uchwale Trybunału Konstytucyjnego i w związku z tym nie jest

możliwa inna wykładnia tego pojęcia.

Na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji osoba, która przed dniem

wejścia w życie ustawy nabyła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów

ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28,

poz. 353), może być uznana za repatrianta, jeżeli spełnia łącznie następujące

warunki:

1) złoży w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy

wniosek o uznanie za repatrianta do wojewody właściwego ze

względu na miejsce zamieszkania;

2) była w dniu uzyskania zezwolenia na osiedlenie się na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem Związku Socjalistycznych

4

Republik Radzieckich lub jednego z państw powstałych po jego

rozpadzie;

3) jest polskiego pochodzenia.

Według Sądu drugiej instancji jedynie kumulatywne spełnienie powyższych

przesłanek dawało możliwość uznania wnioskodawczyni za repatrianta.

Tymczasem wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 41 ust. 1 pkt

1 powołanej ustawy – nie złożyła w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie

ustawy wniosku o uznanie za repatrianta.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego

skarżąca wnioskodawczyni wniosła o:

1) wystąpienie – w przypadku powzięcia przez Sąd Najwyższy

wątpliwości w zakresie zgodności z Konstytucją RP przepisów

wskazanych w pkt 2 zarzutów skargi – do Trybunału

Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zbadanie czy art. 6 ust. 1

pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) w związku z

art. 41 ust. 1 oraz art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o

repatriacji (Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.) w zakresie, w

jakim przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych i rentowych

oraz ich wysokości osobie, o której mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o

repatriacji, zamykają tej osobie możliwość wykazania statusu

repatrianta przed sądem powszechnym w sprawach wymienionych

w tymże przepisie oraz zamykają tej osobie w przypadku niezłożenia

wniosku o uznanie za repatrianta w terminie 12 miesięcy od dnia

wejścia w życie ustawy o repatriacji możliwość uznania jako

składkowych okresów pracy w byłym ZSRR lub republikach

powstałych po jego rozpadzie są niezgodne z art. 2, art. 32 ust. 1

oraz z art. 67 Konstytucji RP, ewentualnie, jeżeli Sąd Najwyższy

uzna za dopuszczalne samodzielne badanie konstytucyjności

powołanych przepisów o ich ocenę w aspekcie zgodności z

Konstytucją RP i wydanie w sprawie merytorycznego

5

rozstrzygnięcia;

2) w przypadku stwierdzenia, że kwestionowane przepisy są niezgodne

z Konstytucją RP, o zmianę zaskarżonego wyroku przez nakazanie

organowi rentowemu przeliczenia kapitału początkowego z

uwzględnieniem okresu pracy wnioskodawczyni w byłym ZSRR, a

także o przyznanie od strony pozwanej kosztów postępowania

według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o

uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie temu

Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach procesu za obie instancje.

Skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach. W ramach

podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 42 ust. 1 i w związku z art. 41 ust. 4 w

związku z art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji wskutek

zastosowania niekonstytucyjnych przepisów, a w konsekwencji naruszenie przepisu

art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

polegające na wadliwym przeliczeniu skarżącej kapitału początkowego.

W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa procesowego skarżąca

zarzuciła:

- naruszenie prawa procesowego wyrażonego w art. 193 Konstytucji

RP w związku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 178 ust. 1

Konstytucji RP przez niewystąpienie przez Sądy obu instancji do

Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w zakresie

konstytucyjności art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej w związku z

art. 42 ust. 1 w związku z art. 41 ust. 4 w związku z art. 16 ust. 4

ustawy o repatriacji, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w

oparciu o niekonstytucyjne przepisy;

- naruszenie prawa procesowego wyrażonego w art. 8 ust. 1 i ust. 2 w

związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP przez oparcie zaskarżonego

6

rozstrzygnięcia na niekonstytucyjnych przepisach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że sąd powszechny

nie posiada kompetencji w zakresie pośredniego orzekania o zgodności z

Konstytucją przepisów prawa. Kompetencję taką posiada, stosownie do art. 178

Konstytucji RP, wyłącznie Trybunał Konstytucyjny. Do chwili stwierdzenia

niezgodności przepisu z Konstytucją istnieje domniemanie jego konstytucyjności i

tylko Trybunał Konstytucyjny może to domniemanie obalić. Sądy sprawujące

„wymiar sprawiedliwości” zostały wyposażone w instrument kontroli

konstytucyjności przepisu, od którego zależy rozstrzygnięcie w danej sprawie –

możliwość przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do

zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi lub ustawą. Wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada, że jej

przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, w

kontekście wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP reguły, że sędziowie

podlegają tylko konstytucji i ustawom, oznacza obowiązek sądu weryfikacji ustaw

na podstawie których zostały wydane w zakresie ich zgodności z Konstytucją, a w

przypadku stwierdzenia ich niezgodności obowiązek wystąpienia z pytaniem

prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Według skarżącej powołane przepisy naruszają jej konstytucyjne prawa i

wolności, w zakresie, w jakim przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych i

rentowych oraz ich wysokości osobie o której mowa w art. 41 ust. 1 zamykają

możliwość wykazania statusu repatrianta przed sądem powszechnym oraz

zamykają tej osobie po upływie terminu 12 miesięcy możliwość uzyskania statusu

repatrianta w drodze postępowania administracyjnego.

Z konstytucyjnego wzorca art. 67 Konstytucji RP wynika prawo obywatela do

zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę

lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Prawo to, zgodnie z art.

32 ust. 1 Konstytucji RP przysługuje na równych zasadach wszystkim obywatelom

RP. Uzależnianie w postępowaniu sądowym uznania okresów pracy za granicą

przez osobę, która uzyskała obywatelstwo polskie i spełnia merytoryczne warunki

uznania za repatrianta (polskie pochodzenie, obywatelstwo posiadanie w dniu

7

uzyskania zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP obywatelstwa ZSRR lub

jednego z państw powstałych po jego rozpadzie) od legitymowania się przez tę

osobę decyzją uznającą za repatrianta jest niezgodne z zasadą równości wobec

prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stawia bowiem tę osobę w sytuacji

mniej korzystnej niż np. osoby które nabyły, obywatelstwo na podstawie art. 109

ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz. 739

ze zm.). Osobom tym, na podstawie samego wjazdu do polski, przysługują wszelkie

prawa, jakie przepisy prawa wiążą z uzyskaniem obywatelstwa polskiego w drodze

repatriacji lub uznaniem za repatrianta (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2002 r., V

SA 2174/01, ONSA 2003, Nr 2, poz. 72). Wskazane osoby znajdują się również w

mniej korzystnej sytuacji w zakresie ustalania świadczenia emerytalnego, niż

osoby, które nabyły obywatelstwo w wyniku urodzenia. Zdaniem skarżącej

przedstawione rozróżnienie narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa

do zabezpieczenia społecznego, jak również wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP

zasadę urzeczywistniania przez Rzeczpospolitą Polską sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem skarżącej stanowiąc w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r., Nr

39, poz. 353 ze zm.) w związku z art. 41 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 4 ustawy o

repatriacji, że dla celów ustalenia świadczeń emerytalnych konieczne jest

legitymowanie się decyzją o uznaniu za repatrianta, ustawodawca w rzeczywistości

przekreślił prezentowaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca

1995 r., W 16/94 ideę jak najpełniejszego przyznawania uprawnień osobom, które

tylko z formalnych powodów nie mogły przybyć do RP jako osoby legitymujące się

wizą repatrianta (obawa przed prześladowaniem, trudności z uzyskaniem wizy

repatriacyjnej w b. ZSRR lub powstałej po jego rozpadzie republice).

W piśmie z dnia 27 sierpnia 2007 r. (data złożenia w biurze podawczym

Sądu Apelacyjnego– 28 sierpnia 2008 r.) pełnomocnik skarżącej sprostował

oczywistą omyłkę pisarską powstałą w treści pierwszego z podniesionych w

skardze kasacyjnej zarzutów. W zgłoszonym zarzucie jest „(...) z art. 42 ust. 1 w

zw. z art. 41 ust. 4 (...)”, a powinno być „...z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 4 (...)”.

Pełnomocnik wnioskodawczyni podniósł, że omyłkowo wpisał w treść zarzutu

nieistniejący art. 42 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z treści

8

uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzut dotyczył m.in. art. 41 ust. 1 tej

ustawy.

Pełnomocnik skarżącej sprostował również oczywistą omyłkę popełnioną w

drugim zarzucie skargi kasacyjnej. W zgłoszonym zarzucie jest ,”(...) a w

konsekwencji naruszenie przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...)”, a powinno być „(...) a w konsekwencji

naruszenie przepisów art. 174 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...)”. Według pełnomocnika skarżącej z treści

samego zarzutu wynika, że skarżąca kwestionowała wadliwe przeliczenie kapitału

początkowego, co reguluje przepis art. 174 powołanej ustawy, nie zaś jej art. 25.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Punktem wyjścia rozważenia zagadnienia prawnego wynikającego ze skargi

kasacyjnej jest stwierdzenie bezsporności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego wyroku, a nawet bezsporności zawartej w tym wyroku

oceny prawnej w zakresie zastosowanych w wyroku przepisów ustawowych.

Skarżący nie kwestionuje tego, że wnioskodawczyni nie została uznana w

przewidzianym do tego trybie za repatrianta i że z tego powodu nie spełniła,

określonego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, warunku potraktowania

zatrudnienia za granicą jako okresu składkowego. Z podstaw skargi kasacyjnej i jej

wniosków wynika, że skarżący nie kwestionując poprawności subsumcyjnej

podstawy prawnej wyroku w zakresie zastosowanego w wyroku porządku

normatywnego przepisów ustawowych, zarzucił jego nieodpowiedniość wyłącznie z

powodu określonej sprzeczności z Konstytucją. Z tego względu bezpośrednim

przedmiotem sprawy w jej zakresie poddanym do rozpatrzenia Sądowi

Najwyższemu stała się kwestia niezgodności art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o

emeryturach i rentach (w związku z art. 41 ust. 1 oraz art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 9

listopada 2000 r. repatriacji) z art. 2, art. 32 ust 1 oraz art.. 67 Konstytucji RP –

kwestia, którą zajmował się Sąd drugiej instancji nie znajdując podstaw do

weryfikacji obowiązujących norm prawa ustawowego.

9

Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji, jak to przekonująco wskazał

Sąd drugiej instancji, uwzględnia ujawnione wcześniej, a wyrażone w szczególności

w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r. W 16/94, dążenie

do objęcia prerogatywami należnymi repatriantom także tych osób pochodzenia

polskiego lub narodowości polskiej, które nie uzyskały statusu repatrianta pomimo

powrotu do Ojczyzny gdyż podlegały różnorakim trudnościom przy korzystaniu z

procedury repatriacyjnej, co w przeszłości wiązało się z obawami przed

ewentualnymi represjami jakie mogły wiązać się ze zgłoszeniem repatriacji ze

Związku Radzieckiego do Polski.

Przepisy ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji skierowane są na

przyszłość (do sytuacji zaistniałych po wejściu w życie ustawy). Ich celem jest

wyrażone w praembule ustawy uznanie: „że powinnością Państwa Polskiego jest

umożliwienie repatriacji Polakom, którzy pozostali na Wschodzie, a zwłaszcza w

azjatyckiej części byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, i na

skutek deportacji, zesłań i innych prześladowań narodowościowych lub

politycznych nie mogli w Polsce nigdy się osiedlić”. Repatriantem, według definicji

ustawowej (art. 1 ust. 2) jest osoba polskiego pochodzenia, która przybyła do

Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy wjazdowej w celu repatriacji z

zamiarem osiedlenia się na stałe.

Ustawa ta choć poświęcona sprawom repatriantów, a więc sprawom osób

przybyłych do Polski w ramach specjalnej procedury repatriacyjnej, określiła także

warunki na których może być uznana za repatrianta „osoba, która przed dniem

wejścia w życie ustawy nabyła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów

ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28,

poz. 353)”. W tej regulacji zawartej w art. 41 rozdziału 9 ustawy poświęconej

zmianom w przepisach obowiązujących, przepisom przejściowym i końcowym,

wyrażona została wspomniana wcześniej potrzeba upodobnienia do repatriantów

sytuacji prawnej osób polskiego pochodzenia, które jeszcze przed wejściem w

życie ustawy uzyskały obywatelstwo polskie ale poza trybem repatriacji.

Regulacji tej nadano znaczenie wyjątkowe, chodziło o upodobnienie sytuacji

prawnej osób nie spełniających cech repatrianta do statusu repatrianta, chodziło o

osoby, które już wcześniej nabyły obywatelstwo polski, o objęcie nową regulacją –

10

przewidzianą w niej ochroną prawną – sytuacji, które nie tylko zaistniały wcześniej,

przed wejściem w życie ustawy, ale ponadto ze specjalnych przyczyn nie

mieszczących się w definicji repatrianta. W takim systemowym kontekście należy

oceniać określony w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy pierwszy z warunków rozszerzenia

ochrony zasadniczo przewidzianej tylko dla repatriantów, mianowicie, że z

uprawnienia do uznania za repatrianta może skorzystać osoba, która „złoży w

terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wniosek o uznanie za

repatrianta do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania”.

Powyższy wniosek uznania za repatrianta osoby, która według ustawy

repatriantem nie jest, stwarza obowiązujący, ustawowo ukształtowany, stan

prawny. Ukształtowanie tej sytuacji prawnej polegającej na umożliwieniu pewnym

osobom uzyskania statusu repatrianta tylko w określonym czasie, mieści się w

prerogatywach (właściwości) ustawodawcy.

Sąd Najwyższy, podobnie jak Trybunał Konstytucyjny (por. uzasadnienie

wyroku z dnia 12 lutego 2008 r. SK 82/06) uważa, że sądy nie powinny wkraczać w

domenę ustawodawcy, że weryfikacji sądów nie podlega ocena celowości i

trafności rozstrzygnięć parlamentu w zakresie zapewnienia prawa do

zabezpieczenia społecznego. W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny

przypomniał, że „Obowiązek wyboru najbardziej trafnych rozstrzygnięć spoczywa

na parlamencie, który ponosi odpowiedzialność polityczną za sposób

wykorzystywania kompetencji prawotwórczych. Do uprawnień ustawodawcy należy

stanowienia prawa odpowiadającego założonym celom politycznym i

gospodarczym oraz przyjmowanie takich rozwiązań prawnych, które jego zdaniem

będą najlepiej służyły realizacji tych celów”.

Tak art. 41 ust. 1 ustawy o repatriacji jak i zastosowany w zaskarżonym

wyroku, art. 16 ust 4 ustawy o repatriacji stanowiący o tym, że decyzja o uznaniu za

repatrianta powoduje, że przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych i

rentowych oraz ich wysokości w Rzeczypospolitej Polskiej, okresy zatrudnienia za

granicą uwzględnia się jako okresy składkowe, oraz art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowiący, że

okresami składkowymi są okresy zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie

nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca

11

1944 r. i zostały uznane za repatriantów – przyznają szczególne uprawnienia

osobom, które zostały uznane za repatriantów.

Jeżeli ktoś, tak jak wnioskodawczyni nie jest repatriantem (nie odpowiada

definicji repatrianta) i nie został uznany za repatrianta w specjalnym trybie

przewidzianym dla osób polskiego pochodzenia, to nie korzysta z ustawowo

określonego przywileju, dlatego, że nie spełnia ustawowo ukształtowanych

warunków przywileju.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę potwierdza

stanowisko, które Sąd Najwyższy wyraził w uchwale z dnia 9 maja 2007 r. I UZP

1/07, że: Przy ustalaniu prawa do emerytury warunkiem niezbędnym uwzględnienia

okresu składkowego wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest – po wejściu w życie ustawy z

dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (jednolity tekst: Dz.U. z 200 4. Nr 53, poz. 532

ze zm.) – przedstawienie przez wnioskodawcę pozytywnej decyzji o uznaniu go za

repatrianta w oparciu o art. 16 tej ustawy” (OSNP 2007/21-22/323).

Wskazanym regulacjom ustawowym określającym warunki uznania za

repatrianta i określającym uprawnienia przysługujące osobom, które zostały uznane

za repatriantów zarzucono w skardze sprzeczność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 67

Konstytucji w oparciu o przedstawioną w skardze argumentację, która nie jest

zasadna.

Skarżąca nie dostrzega wyjątkowego, uprzywilewującego beneficientów

charakteru kwestionowanych w skardze przepisów. Nie może tu wchodzić w

rachubę zarzucona w skardze jakaś forma nierówności (dyskryminacji) ani w

stosunku do – jak to określała skarżąca obywateli urodzonych w Polsce ani w

stosunku do osób, które nabyły obywatelstwo na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy z

dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach.

Wymaganie spełnienia warunku uznania za repatrianta na podstawie

wniosku zgłoszonego w określonym terminie jest warunkiem (przesłanką)

szczególnego przywileju polegającego na zaliczeniu, jako okresu składkowego,

okresu zatrudnienia za granicą, chociaż zasadą jest, że zatrudnienie za granicą nie

stanowiło przesłanki praw emerytalnych i rentowych. Trzeba mieć na uwadze, że

12

osobie uznanej za repatrianta Rzeczypospolita Polska zapewniła możliwość

uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego albo jego zwiększenia, ze względu na

zatrudnienie za granicą, które nie stanowiło źródła jakichkolwiek przysporzeń na

rzecz funduszy ubezpieczeniowych w Polsce. Jest to potraktowanie jako okresów

składkowych sytuacji, które z pewnością nie miały „składkowego” znaczenia.

Zupełnie chybione jest porównanie przez skarżącego sytuacji

wnioskodawczyni z sytuacją osoby, która nabyła obywatelstwo na podstawie art.

109 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach. O sytuacji relewantnej w tym zakresie można

byłoby mówić tylko w odniesieniu do cudzoziemca narodowości polskiej lub

pochodzenia polskiego, który przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej -

stosownie do art. 109 § 1 ustawy - w okresie od dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 31

grudnia 1996 r. na podstawie uzyskanego przed przyjazdem zezwolenia na pobyt

stały i przebywa w nim nieprzerwanie. Cudzoziemiec z mocy art. 109 ust. 7 ustawy

uzyskuje uprawnienia, jakie przepisy prawa wiążą z uzyskaniem obywatelstwa

polskiego w drodze repatriacji lub uznaniem za repatrianta ale dotyczy to

cudzoziemca który w okresie do dnia 31 grudnia 1998 r. złożył wniosek o uznanie

go za obywatela polskiego i co do którego Minister Spraw Wewnętrznych i

Administracji wydał decyzję o uznaniu go za obywatela polskiego. Nie wiadomo

dlaczego skarżący przeciwstawia wnioskodawczyni sytuacją prawną cudzoziemca,

o którym mowa w art. 109 ust. 7 ustawy o cudzoziemcach, zupełnie pomijając

określone w ustawie warunki, które musi taki cudzoziemiec spełnić ażeby uzyskać

uprawnienia przysługujące osobie uznanej za repatrianta.

Wobec braku wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisów

stanowiących podstawę prawną zaskarżonego wyroku niezasadna jest „procesowa”

podstawa skargi kasacyjnej jak również zawarty w niej wniosek o wystąpienie do

Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy nie stwierdził takiej potrzeby i uznał za

prawidłowe w tym zakresie stanowisko Sądu drugiej instancji.

Zaskarżony wyrok dokładnie, co przyznaje skarżąca w skardze kasacyjnej

wyraża ustawowe normy prawne. Skoro zaś te normy (przepisy ustawowe) nie

budzą wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją, to bezzasadna okazała się

także pierwsza z podstaw skargi kasacyjnej.

Bezzasadna skarga podlegała oddaleniu stosownie do art. 39814

k.p.c.

13

/tp/

14