III CZP 48/08

Uchwała z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 48/08

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Zbigniew Strus

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała T. przeciwko Agencji

Nieruchomości Rolnych z siedzibą w W. o odszkodowanie, po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 27 czerwca 2008 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z

dnia 12 lutego 2008 r.:

"Czy od apelacji wniesionej po dniu 10 marca 2007 r. należy pobrać opłatę

podstawową na podstawie art. 14 ust. 2 oraz art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz. 1398) w

brzmieniu sprzed dnia 10 marca 2007 r. w związku z art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia

2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z

2007 r. Nr 21 poz. 123), w sytuacji gdy postępowanie w sprawie zostało wszczęte

przed dniem 2 marca 2006 r.?"

podjął uchwałę:

W sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398

ze zm.), apelacja wniesiona po dniu 10 marca 2007 r. przez stronę zwolnioną

od kosztów sądowych w całości podlega opłacie podstawowej określonej w

art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia

wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 21, poz. 123).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 21 listopada 2007 r.

odrzucił apelację powoda od wyroku z dnia 13 września 2007 r. W jego ocenie

apelacja ta podlegała opłacie podstawowej, która nie została uiszczona przez

kwalifikowanego pełnomocnika powoda.

Sąd Apelacyjny w Warszawie przy rozpoznaniu zażalenia powoda powziął

wątpliwość, czy w rozpoznawanej sprawie, w której postępowanie zostało wszczęte

przed dniem 2 marca 2006 r., należy pobrać opłatę podstawową na podstawie art.

14 ust. 2 oraz art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej "u.k.s.c.") i

zagadnienie to przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie ulega wątpliwości, że wobec daty wyroku kończącego postępowanie w

pierwszej instancji, który zapadł dnia 13 września 2007 r., w postępowaniu

apelacyjnym miały zastosowanie przepisy ustawy o kosztach sądowych z 2005 r.

(art. 149 ust. 1). Wątpliwości Sądu drugiej instancji wzbudziła jedynie wykładnia art.

2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 21, poz. 123 – dalej: „u.zm.u.k.s.c.”), który – pełniąc

funkcję normy intertemporalnej – inaczej niż art. 149 u.k.s.c. nie odwołuje się do

zasady stadialności postępowania jako kryterium rozstrzygającego o zastosowaniu

przepisów nowej ustawy. Stanowi, że przepisy dotychczasowe stosuje się w

sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 10

marca 2007 r. W postanowieniu z dnia 4 października 2007 r., V CZ 82/07 (nie

publ.) Sąd Najwyższy stwierdził, że pod pojęciem „przepisów dotychczasowych" w

rozumieniu art. 2 należy rozumieć przepisy poprzednio obowiązujące, tj. przepisy

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w brzmieniu sprzed wejścia w

życie ustawy ją nowelizującej. W świetle tego przepisu nie ma zatem znaczenia dla

stosowania znowelizowanych przepisów data wniesienia środka zaskarżenia od

orzeczenia kończącego postępowanie, jeżeli zapadło ono po dniu wejścia w życie

ustawy. Podkreślenie przez Sąd Apelacyjny w pytaniu skierowanym do Sądu

Najwyższego, że apelacja została wniesiona po dniu 10 marca 2007 r., nie miało

zatem istotnego wpływu dla udzielenia na nie odpowiedzi.

Rozstrzygające znaczenie dla rozumienia art. 2 u.zm.u.k.s.c. ma wykładnia

językowa tego przepisu, która właściwie nie budzi wątpliwości. Wskazuje na to

jednolite i utrwalone już orzecznictwo Sądu Najwyższego, który w wielu

orzeczeniach opowiedział się za wykładnią tego przepisu zgodną z jego brzmieniem

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r., V CZ 82/07,

"Biuletyn SN" 2008, nr 2, s. 15 oraz niepublikowane postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 22 czerwca 2007 r., V CZ 58/07, z dnia 2 sierpnia 2007 r., V

CZ 70/07, z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CZ 78/07, z dnia 20 września 2007 r., II CZ

64/07, z dnia 4 października 2007 r., V CZ 82/07, z dnia 10 października 2007 r., I

CZ 113/07, z dnia 24 października 2007 r., IV CZ 75/07, z dnia 9 listopada 2007 r.,

V CZ 96/07, z dnia 9 listopada 2007 r., V CZ 98/07, z dnia 27 listopada 2007 r., IV

CZ 93/07, z dnia 30 listopada 2007 r., IV CZ 102/07, 11 stycznia 2008 r., V CZ

115/07 i z dnia 6 marca 2008 r., I CZ 150/07).

Motywy, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając tego rodzaju

regulację przejściową można wprawdzie uznać za wątpliwe z punktu widzenia

racjonalności, na co zwrócił uwagę Sąd drugiej instancji, jednakże nie wpływa to w

żadnym razie na sposób rozumienia woli ustawodawcy. Przy jednoznacznym

brzmieniu przepisu należy przyjąć, że jego zamiarem było, aby w sprawach

wszczętych przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. miały

zastosowanie przepisy dotychczasowe, a Sąd Apelacyjny nie przedstawił ważnych

racji, które przemawiałyby za odstąpieniem od wykładni językowej.

Wymaga podkreślenia, że rozgraniczenie czasowego stosowania

obowiązujących po sobie przepisów, przez wskazanie, które z nich należy

zastosować w danej sytuacji, należy do norm międzyczasowych. W praktyce normy

te mogą być oparte na różnych kryteriach przyjętych doraźnie przez ustawodawcę,

co dotyczy także przepisów postępowania. Najczęściej ustawodawca odwołuje się

do zasady jednolitości postępowania, stadiów postępowania lub czynności

postępowania. Nie ulega wątpliwości, że art. 2 u.zm.u.k.s.c. jest normą

międzyczasową opartą na zasadzie jednolitości postępowania; zamieszczając ten

przepis ustawodawca wyraźnie odstąpił od ogólnej reguły bezpośredniego działania

nowej ustawy procesowej. Naturalną konsekwencją oparcia normy intertemporalnej

na zasadzie jednolitości postępowania jest konieczność stosowania przepisów

wcześniej obowiązujących w sprawach toczących się po wejściu w życie nowej

ustawy, nie można zatem podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, że stosowanie po

dniu 10 marca 2007 r. przepisów ustawy o kosztach w jej dotychczasowym

brzmieniu byłoby „niezwykłą" sytuacją procesową. Takie rozwiązania były już

wcześniej stosowane przez ustawodawcę, w tym w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 149 ust. 2).

Z tych przyczyn należy przyjąć, że ustawa z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uchyliła obowiązek uiszczania

opłaty podstawowej od pism wnoszonych przez osoby zwolnione od kosztów

sądowych w całości tylko w sprawach wszczętych po dniu 10 marca 2007 r.

Kierując się tą oceną, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie jak

w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).