II UK 326/07

Wyrok z dnia 2 lipca 2008 r.

II UK 326/07

Renta z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2

in fine ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze

zm.) powinna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca

2008 r. sprawy z wniosku Ryszarda R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w S. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2. przyznał radcy prawnej Elżbiecie G. [...] od Skarbu Państwa kwotę 120 zł

(sto dwadzieścia) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosz-

tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie

zmienił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działu w S., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Szczecinie z dnia 17 listopada 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Ry-

szarda R. od decyzji ZUS z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie z jego wniosku o

emeryturę. Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez

Sąd pierwszej instancji, nie zaaprobował jednak ich oceny prawnej i uznał, że

wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a tym samym nie nabył prawa

2

do dochodzonego świadczenia, gdyż jego ostatnim ubezpieczeniem nie było

ubezpieczenie pracownicze.

Według ustaleń faktycznych, wnioskodawca (urodzony 7 kwietnia 1945 r.)

ukończył 60 lat, wykazał łącznie 33 lata i 6 miesięcy okresów składkowych i nieskład-

kowych z czego 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni z tytułu ubezpieczenia pracowniczego.

Decyzją z dnia 27 lutego 1996 r. ZUS Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu od

dnia 5 lutego 1996 r. (dzień zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego) - rentę

inwalidzką drugiej grupy (a później rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy).

Bezpośrednio przed przyznaniem renty wnioskodawca był ubezpieczony z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie w okresie od dnia 1 lutego 2004 r.

do dnia 30 czerwca 2006 r. pobierał rentę z tytułu okresowej całkowitej niezdolności

do pracy. W dniu 29 czerwca 2005 r. złożył wniosek o przyznanie mu emerytury, a

decyzją z dnia 30 sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do

tego świadczenia.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i za-

rzucając naruszenie prawa materialnego - art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez

przyjęcie że „renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy o jakiej mowa w art. 29

ust. 2 pkt 2 tej ustawy, musi być pochodną pracowniczego stosunku ubezpieczenia”,

oraz przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c., poprzez pominiecie dowodu „z

zaświadczenia z urzędu pracy wskazującego, iż powód w okresie przed uzyskaniem

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zarejestrowany był jako osoba bezro-

botna”, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji w całości, ewentu-

alnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi dru-

giej instancji do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępo-

wania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Na wstępie trzeba zauważyć, że art.

29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych już w tek-

ście pierwotnym dotyczył tylko ubezpieczonych będących pracownikami (podlegają-

cych pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu). Na gruncie tego przepisu Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, że prawa do emerytury na jego podstawie nie może nabyć

3

osoba objęta ubezpieczeniem niepracowniczym (por. wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r.,

II UKN 846/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445). Z kolei w wyroku z dnia 12 lutego 2004

r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356), Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do

wcześniejszej emerytury mogą nabyć osoby będące pracownikami „w dacie, z jaką

mogą przejść na emeryturę”, a w wyroku z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03

(OSNP 2005 nr 6, poz. 88) - także osoby, które w dniu rozwiązania stosunku pracy

posiadały wymagany staż emerytalny oraz ustalone prawo do renty i w czasie pobie-

rania tej renty osiągnęły wiek emerytalny uprawniający do wcześniejszej emerytury.

Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Fun-

duszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz.

1264) został zmieniony art. 29 ustawy (art. 1 pkt 14). Według tego przepisu w wersji

obowiązującej od 1 lipca 2004 r., wcześniejsza emerytura przysługuje ubezpieczo-

nym, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami

oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co naj-

mniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są upraw-

nieni do renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunków tych nie muszą spełniać

osoby, które przez cały wymagany okres podlegały ubezpieczeniu z tytułu pozosta-

wania w stosunku pracy. Stąd prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art.

29 ustawy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawa-

nia w stosunku pracy). Nie przysługuje zatem ubezpieczonym z innych tytułów. W

przypadku wnioskodawcy ziściły się warunki zawarte w art. 29 ust. 1, był on bowiem

na dzień wydania decyzji ponad 60-letnim całkowicie niezdolnym do pracy mężczyz-

ną legitymującym się stażem ubezpieczeniowym przekraczającym 25 lat okresów

składkowych i nieskładkowych, jednakże błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż

spełnił on również przesłanki wymienione w ust. 2, co przesądziło o podjęciu wadli-

wego rozstrzygnięcia. Fakt, że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodaw-

ca był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie oznacza spełnienia

przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia, skoro renta taka - równoważąca

pozostawanie w stosunku pracy - winna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia

społecznego.

Jest niewątpliwe, że warunki wyrażone w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy emerytalno -

rentowej muszą został spełnione łącznie, aby istniały podstawy do przyznania ubez-

pieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury. Jedyny wyjątek wprowadza ust. 3

4

tego artykułu, który wyłącza wymóg spełnienia przesłanek z ust. 2, ale tylko w sto-

sunku do ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w art.

29 ust. 1 pkt 1 i 2 podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emery-

talnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W przedmiotowej spra-

wie to wyłączenie jednakże nie znajduje zastosowania, ponieważ wnioskodawca w

swym stażu ubezpieczeniowym legitymuje się jedynie okresem 13 lat, 7 miesięcy i 24

dni ubezpieczenia pracowniczego. Przedstawioną wykładnię art. 29 ustawy o eme-

ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podzielaną przez skład

rozpoznający niniejszą sprawę, przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8

lutego 2006 r., III UZP 3/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Opiera się ona na założe-

niu, iż emerytura przyznawana w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach

ma charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecz-

nego. W ten sposób ustawodawca ograniczył krąg osób mogących skorzystać z tej,

stanowiącej wyjątek regulacji, przy czym tak przeprowadzone rozróżnienie upraw-

nień ubezpieczonych nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r. - K 1/00, OTK

2000 nr 6, poz. 185). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca żadnego z warunków

dodatkowych wskazanych art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie spełnił -

jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - co wyklucza przyznanie mu prawa do wcześniej-

szej emerytury.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak w

sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 11 ust. 2 w związku z §12 ust. 4 pkt

2 i § 15 rozrządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (...), Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.

========================================