III UK 21/08

Sygn. akt III UK 21/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi A. B. i J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "S. –

P." spółki jawnej

o wznowienie postępowania w sprawach III AUa …/05 i VII U …/04 toczących sie z

odwołania skarżących przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lipca 2008 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się J. S.Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego

"S. – P." spółki jawnej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 października 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 11 października 2007 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. skargi A. B. oraz

J. S. PBU „S. – .” Sp. j. o wznowienie postępowania w sprawie prawomocnie

zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 września 2005 r., oraz

wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 17 listopada 2004 r04.

Powyższy wyrok z 11 października 2007 r. opiera się na następujących

ustaleniach. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy po ponownym

rozpoznaniu sprawy, oddalił wniesione przez wnioskodawców /.../odwołania od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2002 r. stwierdzającej, że

A. B. w okresie od dnia 1 sierpnia 1999 r. do dnia 31 lipca 2000 r. nie podlegała

ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę

zawartej z wnioskodawcą J. S. PBU „S. – P.” Sp. j. Sąd ten ustalił, że

wnioskodawczyni pomimo zawarcia umowy o pracę faktycznie jej nie podjęła, a

celem zawartej przez strony umowy nie było świadczenie pracy, lecz jedynie

uzyskanie przez wnioskodawczynię nienależnej ochrony ubezpieczeniowej.

Zawarta przez wnioskodawców umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia

społecznego i miała na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Wyrokiem z dnia 14

września 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje wnioskodawców wniesione od

powyższego wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny podzielił podstawy tego

wyroku, w szczególności, że działania stron miały jedynie na celu uzyskanie przez

wnioskodawczynię w krótkim czasie statusu ubezpieczeniowego koniecznego dla

skorzystania ze stosownych świadczeń, bez realizacji zatrudnienia. W uzasadnieniu

wyroku tego Sądu wskazano między innymi, że za prawidłowością oceny dowodów

dokonanej przez Sąd pierwszej instancji przemawia również fakt prawomocnego

skazania wnioskodawczyni A. B. za popełnienie przestępstwa z art. 233 § 1 k.k.

przez złożenie fałszywych zeznań, co w zakresie tego skazania jest wiążące na

podstawie art. 11 k.p.c.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2006 r.,– Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia do rozpoznania, skarg kasacyjnych wnioskodawców.

W dniu 27 grudnia 2006 r. J. S. prowadzący Przedsiębiorstwo Budowlano –

Usługowe „, wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej

powyższym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 września 2005 r. Jako

3

podstawę skargi wnioskodawca powołał art. 399 k.p.c. w związku z art. 403 § 1

k.p.c., w uzasadnieniu wyjaśniając, że zaskarżony wyrok został oparty na

skazującym A. B. wyroku karnym za przestępstwo z art. 233 § 1 k.k. (wydanym

przez Sąd Rejonowy z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. II K …/04), utrzymanym w

mocy przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2005 r. (sygn. IV Ka

…/05)), który – w wyniku kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich –

został przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r., IV KK 391/06,

uchylony, a A. B. uniewinniona. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 17 listopada 2004 r. (sygn. VII U …/04), zmianę wydanej przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia 5 lipca 2002 r. i ustalenie, że A. B.

w okresie od 1 sierpnia 1999 r. do 31 lipca 2000 r. podlegała obowiązkowemu

ubezpieczeniu społecznemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania za

wszystkie instancje.

Rozpoznający skargę Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu sprawy na nowo

ustalił, że skazujący wyrok, na który powołał się skarżący miał znaczenie jedynie

potwierdzające ustalenia wyroku dokonane na podstawie innych zebranych w

sprawie dowodów. Wyrok Sądu pierwszej instancji w sprawie, której dotyczą skargi

zapadł w dniu 17 listopada 2004 r., natomiast pierwszoinstancyjny wyrok w sprawie

karnej wydany został w dniu 12 stycznia 2005 r. Wynika stąd, że Sąd Okręgowy –

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dysponował wystarczającym do

rozstrzygnięcia sprawy materiałem dowodowym oraz, że stan faktyczny sprawy

został ustalony niezależnie od ustaleń poczynionych następnie w postępowaniu

karnym. Ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, podzielone następnie przez

Sąd Apelacyjny, zostały oparte w szczególności na protokołach kontroli w PBU „S.

– P.” Spółka jawna przeprowadzonej przez ZUS, a dotyczącej przebiegu

zatrudnienia wnioskodawczyni w PBU „S. – P.” Sp. j., dokumentacji personalnej

oraz płacowej wnioskodawczyni, a także na listach obecności za miesiące sierpień i

wrzesień 1999 r. Przeanalizowano i oceniono zeznania A. B., a także zeznania

świadków, w tym pracowników ZUS.

Według Sądu Apelacyjnego wyrok skazujący wnioskodawczynię za

przestępstwo z art. 233 § 1 k.k. znany Sądowi Apelacyjnemu przed wydaniem

wyroku z dnia 14 września 2005 r. dopełniał jedynie oceny materiału dowodowego

4

dokonanej przez Sąd Okręgowy. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wyrok Sądu

Apelacyjnego z dnia 14 września 2005 r. nie przyjmował za istotną podstawę

orzekania przedmiotowego wyroku karnego i że późniejsze uchylenie tego wyroku

skazującego samo w sobie nie daje podstawy innego rozstrzygnięcia.

Ponadto Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że sąd cywilny nie jest związany

wyrokiem uniewinniającym, a uniewinnienie A. B.nastąpiło ze względu na to, że

Sąd przed przystąpieniem do przesłuchiwania jej w charakterze strony nie uprzedził

jej o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, a zatem nie zostały

wyczerpane wszystkie znamiona przestępstwa z art. 233 k.k.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego

strona skarżąca J. S. – PBU „S. – P.” Spółka jawna wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości, wznowienie postępowania w sprawie

prawomocnie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 września 2005

r. oraz wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 17 listopada 2005 r.; o zmianę decyzji

ZUS z dnia 5 lipca 2002 r. i ustalenie, że A. B. podlega obowiązkowemu

ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 1 sierpnia 1999 r. do 31 lipca 2000 r.; o

zasądzenie kosztów postępowania za wszystkie instancje, względnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania chociaż naruszenie art. 403

§ 1 k.p.c. i art. 11 k.p.c. w związku z art. 332 k.p.c., określił jako podstawę z art.

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. dotyczącą przepisów prawa materialnego.

W takim ujęciu jako naruszenie prawa materialnego wskazano w skardze na

naruszenie

- art. 403 § 1 k.p.c. w związku z art. 399 k.p.c. przez przyjęcie, że

wyrok skazujący Sądu Rejonowego sygn. akt II K …/04 nie miał

wpływu na rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt

III AUa …/05 z dnia 14 września 2005 r.;

- art. 11 k.p.c. w związku z art. 332 § 1 k.p.c. przez dokonanie

ponownej oceny materiału dowodowego przez Sąd Apelacyjny

pomimo związania Sądu wyrokiem z dnia 14 września 2005 r. od

chwili jego ogłoszenia, bez wznowienia w sprawie postępowania, z

5

pominięciem ustaleń wydanych w procesie karnym przez Sąd

Rejonowy sygn. akt II K …/04.

Oprócz powyższych zarzutów, tym razem prawidłowo powołując się na

podstawę określoną w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. skarga zawiera zarzuty naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. przez brak wskazania i uzasadnienia

materialnoprawnej podstawy wyroku oraz ograniczenie się do przytoczenia art. 385

k.p.c., co – według skarżącego - uniemożliwiło precyzyjne przedstawienie zarzutów

w przedmiocie zastosowania prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wadliwie w ramach podstawy dotyczącej naruszenia

przepisów prawa materialnego zarzuca naruszenie przepisów prawa procesowego.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący naruszenie przepisów

wskazanych w jej podstawach upatruje w twierdzeniu, że Sąd Apelacyjny w

zaskarżonym wyroku bez wznowienia postępowania dokonał „merytorycznej oceny

materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy zamkniętej ostatecznym,

prawomocnym wyrokiem, w sposób faktycznie ponowny i odmienny od

poprzedniego, bez wznowienia postępowania, z naruszeniem zasady związania

wyrokiem od chwili jego ogłoszenia.”

Powyższy zarzut opiera się na błędnym założeniu.

Z uzasadnienia zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 11 października 2007 r. wynika, że orzeczenie o oddaleniu

skargi o wznowienie postępowania nastąpiło na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. po

rozpoznaniu sprawy na nowo w granicach zakreślonych podstawą wznowienia (art.

412 § 1 k.p.c.). W szczególności uzasadnienie wyroku zawiera wyraźne wskazanie,

że zakresem ponownego rozpoznania objęto powołany w skardze fakt uchylenia

wyroku karnego uwzględnionego w wyroku, którego skarga dotyczyła. Sąd

Apelacyjny rozpatrzył znaczenie uchylenia wyroku karnego dla podstaw wyroku,

którego skarga o wznowienie dotyczyła i wyjaśnił przyczyny uznania, że uchylenie

wyroku karnego nie wpłynęło na rozstrzygnięcie. Podstawowe znaczenie miało

6

bowiem to, że podstawa faktyczna sprawy, w szczególności zawarcie między

stronami stosunku pracy na określonych warunkach – ustalone zostały na

podstawie innych faktów i dowodów niż wyrok karny. Wiąże się to przede

wszystkim z ustaleniem stosunku pracy i jego warunków.

Mając na uwadze przedstawione podstawy wyroku z dnia 11 października

2007 r., który został wydany w trybie określonym w art. 412 § 1 i 2 k.p.c. po

rozpoznaniu sprawy na nowo należy stwierdzić, że zarzuty podnoszone przez

skarżącego w skardze kasacyjnej rozmijają się zupełnie z podstawami

rozstrzygnięcia sprawy. Nie obejmując podstawą skargi zastosowanego w

zaskarżonym wyroku art. 412 k.p.c., skarżący bezzasadnie – nie wiadomo

dlaczego – naruszenia wskazanych w podstawach skargi przepisów prawa

procesowego dopatruje się w rozpatrzeniu sprawy z wyłączeniem wyroku karnego i

to „bez wznowienia postępowania”.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391

k.p.c. przez brak wskazania i uzasadnienia materialnoprawnej podstawy wyroku

oraz ograniczenie tego obowiązku do przytoczenia art. 385 k.p.c. Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika bowiem wyraźnie, że Sąd Apelacyjny jako podstawę

rozstrzygnięcia zastosował art. 412 § 2 k.p.c., a nie art. 385 k.p.c.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podstawie

art. 39814

k.p.c.