I PK 3/08

Wyrok z dnia 23 lipca 2008 r.

I PK 3/08

Postępowanie konkursowe na stanowisko ordynatora w publicznym za-

kładzie opieki zdrowotnej dotknięte wadami określonymi w § 6 ust. 1 rozporzą-

dzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 sierpnia 1998 r. w sprawie

szczegółowych zasad przeprowadzania konkursu na niektóre stanowiska kie-

rownicze w publicznych zakładach opieki zdrowotnej, składu komisji konkurso-

wej oraz ramowego regulaminu przeprowadzania konkursu (Dz.U. Nr 115, poz.

749 ze zm.) jest bezwzględnie nieważne z mocy prawa (§ 6 ust. 2 tego rozporzą-

dzenia w związku z art. 58 § 1 k.c.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lipca

2008 r. sprawy z powództwa Krzysztofa O. przeciwko Specjalistycznemu Szpitalowi

[...] w T. o nakazanie zatrudnienia, odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej po-

woda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tar-

nowie z dnia 29 czerwca 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2007 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Tarnowie oddalił powództwo Krzysztofa O. przeciwko Specjali-

stycznemu Szpitalowi [...] w T., w którym powód domagał się nakazania zatrudnienia

go na podstawie umowy o pracę na stanowisku ordynatora Oddziału Anestezjologii i

Intensywnej Terapii oraz zapłaty odszkodowania w kwocie 23.058,64 zł z ustawo-

wymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W tym samym wyroku Sąd Rejonowy

oddalił powództwo wzajemne Specjalistycznego Szpitala [...] w T. przeciwko Krzysz-

tofowi O. o ustalenie nieistnienia prawa domagania się przez powoda głównego

2

nawiązania stosunku pracy na stanowisku ordynatora oraz zniósł wzajemnie koszty

postępowania pomiędzy stronami.

Sąd Rejonowy ustalił, że dyrektor pozwanego Szpitala ogłosił konkurs na sta-

nowisko ordynatora Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii oraz wezwał chęt-

nych do składania ofert w ciągu 30 dni od daty ukazania się ogłoszenia w Gazecie

Lekarskiej. Celem wyłonienia kandydata na to stanowisko komisja konkursowa

uchwaliła regulamin postępowania konkursowego, który obowiązywał od dnia 29 lis-

topada 2005 r. Do konkursu przystąpili Zbigniew C., Lucyna C. i Krzysztof O. Komisja

konkursowa w dniu 5 kwietnia 2006 r. po otwarciu kopert z dokumentami kandyda-

tów, sprawdzeniu ich kompletności i zgodności z wymaganiami formalnymi, dopuściła

do dalszego etapu Lucynę C. i Krzysztofa O., natomiast nie dopuściła Zbigniewa C.

ze względu na to, że nie przedłożył on wymaganego przez regulamin zaświadczenia

o zatrudnieniu. Następnie komisja przystąpiła do zadawania pytań kandydatom do-

puszczonym do dalszego etapu i do głosowania nad kandydaturami. W pierwszej

turze głosowania trzy głosy oddano na kandydaturę Lucyny C., a cztery głosy na

Krzysztofa O. W drugiej turze głosowania cztery głosy oddano na kandydaturę Lu-

cyny C., a trzy głosy na Krzysztofa O. W trzeciej turze głosowania pięć głosów od-

dano na kandydaturę Lucyny C., a jeden głos na Krzysztofa O., natomiast jeden głos

zawierał dwa skreślenia bez wskazania nazwiska kandydata. O wyniku głosowania

powiadomiono kandydatów. Podczas posiedzenia komisji konkursowej i głosowania

był nieobecny jeden z powołanych do niej członków Jerzy W., dlatego faktycznie ko-

misja konkursowa liczyła siedem osób. Zgodnie z regulaminem postępowania kon-

kursowego, komisja mogła prowadzić prace, jeżeli w jej posiedzeniu uczestniczył

przewodniczący komisji oraz co najmniej pięciu jej członków. Protest wniesiony przez

Krzysztofa O., w którym kwestionowano ważność konkursu z powodu nieobecności

Jerzego W., został odrzucony. Z kolei Zbigniew C. w dniu 14 kwietnia 2006 r. wniósł

pismo do dyrektora pozwanego Szpitala, w którym domagał się stwierdzenia nieważ-

ności postępowania konkursowego z powodu nieuzasadnionego pominięcia jego

kandydatury, mimo złożenia przez niego wszystkich wymaganych dokumentów. Prze-

wodniczący komisji konkursowej Jacek S. pismem z dnia 20 kwietnia 2006 r. skiero-

wanym do dyrektora Szpitala przyznał, że zarzuty podniesione przez Zbigniewa C. są

zasadne, bowiem przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 19 sierpnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad przeprowadzania konkursu

na niektóre stanowiska kierownicze w publicznych zakładach opieki zdrowotnej,

3

składu komisji konkursowej oraz ramowego regulaminu przeprowadzania konkursu

(Dz.U. Nr 115, poz. 749 ze zm.; dalej rozporządzenie z dnia 19 sierpnia 1998 r.) nie

wymieniają zaświadczenia o zatrudnieniu jako dokumentu niezbędnego w postępo-

waniu konkursowym. Chociaż takie wymaganie zostało określone w regulaminie po-

stępowania konkursowego, to kandydaci nie musieli go znać i z tego powodu niedo-

puszczenie Zbigniewa C. do dalszego etapu postępowania konkursowego było nie-

zasadne. Niemniej jednak w ocenie przewodniczącego komisji nie wystąpiły pod-

stawy prawne do stwierdzenia nieważności postępowania konkursowego i dlatego

wnosił on o zwołanie posiedzenia komisji oraz ponowne rozpatrzenie wszystkich

zgłoszonych kandydatur. Pismem z dnia 28 kwietnia 2006 r., skierowanym do dyrek-

tora Szpitala oraz do wszystkich kandydatów, przewodniczący komisji poinformował,

że dyrektor Szpitala po rozpatrzeniu wniosku Zbigniewa C. podjął decyzję o unieważ-

nieniu posiedzenia komisji konkursowej z dnia 5 kwietnia 2006 r. wraz ze wszystkimi

rozstrzygnięciami, które wówczas zapadły, a przyczyną unieważnienia był błąd for-

malny polegający na niedopuszczeniu oferty Zbigniewa C. z powodu braku zaświad-

czenia o zatrudnieniu. Pismo zawierało zaproszenie na ponowne posiedzenie komisji

w dniu 17 maja 2006 r., kiedy to zostaną przeanalizowane wszystkie złożone oferty.

Na posiedzeniu w dniu 17 maja 2006 r. przewodniczący komisji złożył wniosek o

zmianę regulaminu postępowania konkursowego przez zniesienie wymagania przed-

łożenia przez kandydatów zaświadczenia o zatrudnieniu, co zostało jednogłośnie

przyjęte. Następnie komisja konkursowa zadecydowała o ponownym przeglądnięciu

dokumentacji Zbigniewa C. i zadaniu mu identycznych pytań, jak pozostałym kandy-

datom, o czym wszyscy kandydaci zostali poinformowani. Nie przesłuchiwano po-

nownie Krzysztofa O. oraz Lucyny C. Jerzy W. obecny na posiedzeniu stwierdził, iż

kandydaci są mu znani i uznał, że może głosować bez wysłuchania pozostałych kan-

dydatów. Po przesłuchaniu Zbigniewa C. członkowie komisji nie przeprowadzili ogól-

nej dyskusji na temat pozostałych kandydatów ani ich jawnej oceny, lecz od razu

przystąpili do tajnego głosowania. W pierwszej turze oddano osiem ważnych głosów,

z czego sześć głosów otrzymała kandydatura Krzysztofa O. oraz dwa głosy kandyda-

tura Lucyny C. Pismem z dnia 23 maja 2006 r. dyrektor Szpitala poinformował po-

woda, że w wyniku postępowania konkursowego przeprowadzonego w dniu 17 maja

2006 r. została wyłoniona jego kandydatura na stanowisko ordynatora Oddziału Ane-

stezjologii i Intensywnej Terapii. Pozwany Szpital nie zawarł jednak z powodem

umowy o pracę, powołując się na brak obiektywizmu w wyborze i wskazał, że ze

4

względu na obecne wymagania i oczekiwania stawiane ordynatorowi dotyczące pro-

wadzenia oddziału nie widzi możliwości współpracy z nim. Taka decyzja została po-

wodowi przekazana na piśmie w dniu 15 września 2006 r.

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo główne nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powołując się w szczególności na § 3 i 6 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r.,

Sąd Rejonowy stwierdził, że postępowanie konkursowe obejmuje: 1) opracowanie i

przyjęcie przez komisję konkursową regulaminu konkursu, 2) ogłoszenie o konkursie

w terminie nieprzekraczającym dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania

konkursowego, 3) rozpatrzenie zgłoszonych kandydatur, 4) wybranie kandydata na

stanowisko objęte konkursem. Postępowanie konkursowe należy prowadzić z zacho-

waniem kolejności tych czynności pod rygorem jego nieważności. Sąd Rejonowy

podniósł, że kandydatowi wybranemu przez komisję konkursową przysługuje rosz-

czenie o nawiązanie stosunku pracy. Jeśli nie stwierdzono nieważności postępowa-

nia konkursowego, a z kandydatem nie została zawarta umowa o pracę, to ważność

postępowania konkursowego podlega ocenie sądu rozpoznającego sprawę o nawią-

zanie stosunku pracy, bowiem w przeciwnym wypadku rola sądu byłaby „niezrozu-

miała”. Skoro sąd jest powołany do rozpoznania takiego powództwa, to jest również

uprawniony do badania, czy zachodzą przesłanki nieważności postępowania konkur-

sowego. Gdyby tak nie było, to rola komisji konkursowej byłaby wypaczona, a gdyby

z jakiegokolwiek powodu podmiot, który ogłosił konkurs, nie stwierdził jego nieważno-

ści, to kontroli sądu nie podlegałyby zasady przeprowadzenia konkursu, nawet gdyby

były zupełnie niezgodne z przepisami rozporządzenia. Zdaniem Sądu pierwszej in-

stancji, postępowanie konkursowe przeprowadzone w sprawie kwalifikuje się do

uznania go za nieważne. Skoro pismami z dnia 28 kwietnia 2006 r., skierowanymi do

dyrektora Szpitala oraz do wszystkich kandydatów, przewodniczący komisji konkur-

sowej informował, że dyrektor Szpitala podjął decyzję o unieważnieniu posiedzenia

komisji konkursowej w dniu 5 kwietnia 2006 r. wraz ze wszystkimi rozstrzygnięciami,

to wszystkie czynności przeprowadzone na tym posiedzeniu powinny zostać powtó-

rzone, aby postępowanie konkursowe było zgodne z § 3 rozporządzenia z dnia 19

sierpnia 1998 r. Postępowanie konkursowe musi zostać przeprowadzone dokładnie

według obowiązujących procedur. Najistotniejsze dla wyników głosowania jest roz-

patrzenie zgłoszonych kandydatur, na co składa się również wysłuchanie kandyda-

tów. Bez tego elementu konkurs nie może być uznany za przeprowadzony prawi-

dłowo, zwłaszcza że istotą postępowania konkursowego jest wybranie kandydata o

5

najlepszych kwalifikacjach osobistych, głównie merytorycznych. O tym, że w czasie

posiedzenia komisji konkursowej w dniu 17 maja 2006 r. o wyborze kandydata zade-

cydowały względy pozamerytoryczne świadczy to, że bez wysłuchania kandydatów

biorących udział w posiedzeniu 5 kwietnia 2006 r. diametralnie zmieniły się wyniki

głosowania, mimo że trzeci kandydat nie uzyskał żadnego głosu, a nie wystąpiły

żadne nowe okoliczności dotyczące pozostałych kandydatów. Chociaż wyniki gło-

sowania same w sobie nie stanowią przyczyny nieważności postępowania konkurso-

wego, to jednak wskazują, dlaczego tak istotne jest, aby została zachowana proce-

dura postępowania konkursowego. W ocenie Sądu Rejonowego, „nie mogą obronić

się również argumenty” - sprzeczne z dokumentacją konkursową - że posiedzenie w

dniu 17 maja 2006 r. było kontynuacją wcześniejszego posiedzenia i wobec tego nie

było konieczności ponownego wysłuchiwania dwóch kandydatów. Przepisy rozporzą-

dzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. dokładnie wskazują, że wymienione w nich czynno-

ści prowadzi się z zachowaniem ich kolejności, a zatem nie można przeprowadzić

głosowania przed rozpatrzeniem kandydatur, bądź po rozpatrzeniu tylko wybranych

kandydatur, co miało miejsce. Nie ma żadnego merytorycznego uzasadnienia dla

„luźnego” traktowania procedur przez członków komisji konkursowej. W szczególno-

ści usprawiedliwieniem nie może być chęć jak najszybszego zakończenia posiedze-

nia i podjęcie wobec tego decyzji o skróceniu procedur. Nawet gdyby przyjąć, że ist-

nieje obowiązek nawiązania stosunku pracy z osobą wybraną w drodze konkursu, to

dotyczy on tylko sytuacji, gdy konkurs został przeprowadzony w sposób prawidłowy i

zgodny z prawem. W związku z powyższym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, po-

wództwo o nakazanie zawarcia umowy o pracę podlegało oddaleniu na podstawie

art. 44a ust. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.; dalej ustawa o ZOZ), gdyż postę-

powanie konkursowe, w czasie którego wybrano kandydaturę powoda, było dotknięte

nieważnością. Konsekwencją oddalenia powództwa o nakazanie zatrudnienia jest

oddalenie powództwa także w tej części, w której powód domagał się zapłaty odszko-

dowania na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p., skoro ustalono, że po-

zwany nie miał obowiązku zatrudnienia powoda na stanowisku ordynatora. Sąd Rejo-

nowy oddalił też powództwo wzajemne z powodu braku interesu prawnego powoda

wzajemnego w żądaniu ustalenia (art. 189 k.p.c.).

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2007 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Tarnowie oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego.

6

Sąd odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.

Stwierdził, że po stronie Szpitala co do zasady istnieje obowiązek zawarcia umowy o

pracę z kandydatem wyłonionym w drodze ważnego konkursu. W ocenie Sądu Okrę-

gowego, § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. daje podmiotowi, który

ogłosił konkurs, prawo do samodzielnej (bez wniosku) oceny, czy konkurs jest ważny,

bowiem możliwe są sytuacje, w których w sposób istotny naruszono zasady, tj. spo-

sób powodujący nieważność konkursu, a z różnych względów żaden zainteresowany

podmiot nie złoży wniosku o stwierdzenie nieważności. Gdyby więc odmówić pod-

miotowi, który ogłosił konkurs, prawa do samodzielnej oceny ważności konkursu, to

mogłaby wystąpić sytuacja, w której byłby on zmuszony zawrzeć umowę o pracę z

kandydatem wyłonionym w drodze konkursu, dotkniętego ewidentnymi uchybieniami

powodującymi jego oczywistą nieważność. Pozbawienie możliwości oceny ważności

konkursu „z urzędu” przez podmiot ogłaszający konkurs - najbardziej zainteresowany

we właściwym doborze kadr - prowadzi do wypaczenia istoty konkursu, który ma

gwarantować zachowanie elementarnej przejrzystości i obiektywizmu przy wyłanianiu

kandydata. Przepis § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. wyraźnie

określa stosunkowo krótki termin dla innych podmiotów do złożenia wniosku o stwier-

dzenie nieważności konkursu, co oznacza, że tego rodzaju ograniczenie nie istnieje

po stronie podmiotu ogłaszającego konkurs. Przepisy tego rozporządzenia nie prze-

widują szczególnej formy (w postaci pisma, czy orzeczenia), w jakiej podmiot ogła-

szający konkurs powinien stwierdzić jego nieważność. Przepis § 6 ust. 3 rozporzą-

dzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. przewiduje jedynie, że w razie stwierdzenia nieważ-

ności postępowania właściwy podmiot ogłasza ponownie konkurs. Skoro stwierdze-

nie nieważności konkursu może i powinno stanowić podstawę odmowy nawiązania

stosunku pracy, to w uzasadnieniu odmowy nawiązania stosunku pracy należy wska-

zać wyłącznie nieważność postępowania konkursowego, bowiem z innych powodów

pracodawca nie może odmówić nawiązania stosunku pracy z ważnie wybranym kan-

dydatem. Jeśli odmawiając zawarcia umowy o pracę pracodawca tego nie zrobił lub

wskazał inne przyczyny, to odnosi to tylko taki skutek, że w procesie o nawiązanie

stosunku pracy wybrany kandydat może powoływać się na brak podstawy co do od-

mowy nawiązania stosunku pracy (czyli, że konkurs był ważny), a druga strona może

wykazywać przesłanki nieważności, nawet jeśli nie wskazała ich wcześniej w piśmie

adresowanym do kandydata. Pismo to ma bowiem jedynie charakter informacyjny

(dla komisji i kandydata) oraz nie wywołuje żadnych skutków konstytutywnych. Sąd

7

Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego w sytuacji,

gdy nie było wniosku o stwierdzenie nieważności konkursu, a na nieważność pod-

miot ogłaszający konkurs powołuje się dopiero w procesie o nawiązanie stosunku

pracy, to sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek oceny ważności postępowania kon-

kursowego jako niezbędnego warunku zasadności roszczenia o nawiązanie stosunku

pracy. Przepisy nie zawierają żadnych ograniczeń w tym zakresie i nie wyłączają

kompetencji sądu do oceny nieważności konkursu (w szczególności nie przekazują

jej na drogę postępowania administracyjnego). Wykładnia celowościowa i funkcjo-

nalna przepisów rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. prowadzi do wniosku, że

skoro sąd ma ocenić zasadność roszczenia o nawiązanie stosunku pracy, którego

podstawą jest ważność przeprowadzonego konkursu, to może samodzielnie oceniać

ważność tego konkursu, gdyż stwierdzenie nieważności konkursu nie jest dokony-

wane decyzją administracyjną. Zdaniem Sądu odwoławczego, nie można opracować

i przyjąć regulaminu konkursu już po jego ogłoszeniu, w trakcie rozpatrywania wnio-

sków. Tymczasem tak się stało w rozpoznawanej sprawie, bowiem już po ogłoszeniu

konkursu, w trakcie posiedzenia, na którym rozpatrywano kandydatury, zmieniono

regulamin co do wymaganych dokumentów, a było to niedopuszczalne w świetle § 6 i

§ 3 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. Skoro dyrektor Szpitala podjął decyzję

o unieważnieniu konkursu, to postępowanie konkursowe powinno toczyć się od po-

czątku, a nie na zasadzie kontynuacji poprzedniego. Nie można twierdzić, że rozpa-

trzenie zgłoszonych kandydatur nastąpiło w dwóch etapach, czyli na posiedzeniu w

dniu 5 kwietnia 2006 r. oraz w dniu 17 maja 2006 r., ale w ramach tego samego po-

stępowania konkursowego, ponieważ po odbyciu posiedzenia w dniu 5 kwietnia 2006

r. przystąpiono do kolejnego etapu konkursu (wybrano kandydata), a następnie unie-

ważniono postępowanie konkursowe. Skoro nie można unieważnić tylko samego

wyboru kandydata, czy tylko samego posiedzenia komisji (jednego etapu postępowa-

nia), a następnie kontynuować tego samego postępowania konkursowego, to nale-

żało je przeprowadzić od początku. W ponownym postępowaniu konkursowym nie

można było więc ograniczyć się do rozpatrzenia tylko jednej kandydatury (powoda). Z

tego względu, roszczenie powoda o nawiązanie stosunku pracy na stanowisku ordy-

natora oddziału jest bezzasadne, gdyż został wybrany w drodze nieważnego kon-

kursu.

Wyrok Sądu Okręgowego w całości powód zaskarżył skargą kasacyjną, zarzu-

cając naruszenie: 1) § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. w

8

związku z art. 44a ust. 1 i 2 ustawy o ZOZ, przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że

sąd powszechny może badać przesłanki nieważności konkursu na stanowisko ordy-

natora i stwierdzić taką nieważność, mimo że nie została zachowana procedura

stwierdzenia nieważności postępowania konkursowego przewidziana w przepisach

tego rozporządzenia; 2) § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r., przez

jego błędną wykładnię i przyjęcie, że podmiot ogłaszający konkurs na stanowisko

ordynatora może stwierdzić nieważność konkursu w dowolnym terminie i bez zacho-

wania szczególnej formy; 3) art. 8 k.p., przez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu

skargi powód podniósł w szczególności, że całkowicie nieuprawnione jest założenie,

zgodnie z którym sąd powszechny może stwierdzić nieważność konkursu w sytuacji,

gdy nie został złożony wniosek osoby upoważnionej, o jakim mowa w § 6 ust. 2 roz-

porządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. i taki wniosek nie został rozpoznany przez

podmiot ogłaszający konkurs. Prowadzi to bowiem do sytuacji, w której kandydat wy-

łoniony w drodze konkursu pozostawałby w ciągłej niepewności co do tego, czy zo-

stanie zatrudniony, a podmiot zatrudniający mógłby zwlekać z nawiązaniem stosunku

pracy i powierzać pełnienie funkcji na danym stanowisku innym osobom, wybranym z

pominięciem procedury konkursowej („pełniącym obowiązki”). To niweczyłoby całko-

wicie sens i cel, dla których wyłania się kandydatów na niektóre stanowiska w służbie

zdrowia w drodze konkursu. W ocenie skarżącego, jeżeli podmiot ogłaszający kon-

kurs nie stwierdzi nieważności konkursu „w trybie rozporządzenia” ani nie wskaże tej

przyczyny jako podstawy dla odmowy nawiązania stosunku pracy, to nie ma podstaw

dla ogłoszenia nowego konkursu. Przepis art. 44a ust. 4 ustawy o ZOZ wskazuje bo-

wiem, że podmiot ten ogłasza nowy konkurs, gdy z kandydatem wyłonionym w dro-

dze poprzedniego konkursu nie nawiązano stosunku pracy. Do odmowy nawiązania

stosunku pracy może natomiast dojść (zgodnie z poglądem judykatury i przepisami

prawa) gdy konkurs jest nieważny, a nieważność ta zostanie stwierdzona (§ 6 ust. 3

rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r.), bądź gdy do niezawarcia umowy o pracę

dojdzie z przyczyn leżących po stronie pracownika. Jeżeli brak przyczyn leżących po

stronie pracownika (co miało miejsce w sprawie), a podmiot ogłaszający konkurs nie

stwierdzi jego nieważności, to „stan zawieszenia” może trwać bez ograniczenia, a

stanowisko (które powinno być obsadzone w sposób wskazany w ustawie) może pia-

stować osoba powołana bez wymaganej prawem procedury, to zaś prowadzi do obej-

ścia prawa. Wynika z tego - zdaniem powoda - że w razie wystąpienia uchybień pro-

ceduralnych prowadzących do nieważności procedury konkursowej, podmiot ogła-

9

szający konkurs ma obowiązek stwierdzić nieważność konkursu w terminie dwumie-

sięcznym od dnia jego zakończenia (art. 44a ust. 3 ustawy o ZOZ). Z tego względu,

akceptacja założeń poczynionych przez Sądy obu instancji, że stwierdzenie nieważ-

ności konkursu w trybie § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. nie

jest warunkiem koniecznym skuteczności zarzutu nieważności konkursu podnoszo-

nego w toku postępowania o nawiązanie stosunku pracy, prowadzi do sytuacji, w któ-

rej stanowiska są obsadzane z pominięciem drogi konkursowej, co jest sprzeczne z

celem tej regulacji. Zdaniem skarżącego, Sąd odwoławczy mylnie przyjmuje, że pod-

miot ogłaszający konkurs może stwierdzić nieważność konkursu bez wniosku, o ja-

kim mowa w § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. i w dowolnej formie,

a także dopiero w toku postępowania przed sądem w sprawie o nawiązanie stosunku

pracy. Podmiot ogłaszający konkurs może stwierdzić jego nieważność bez wniosku,

ale tylko o tyle, o ile przez wniosek rozumie się czynność prawną polegającą na for-

malnym wystąpieniu uprawnionego podmiotu, innego niż ogłaszający konkurs. Jeżeli

ogłaszający konkurs poweźmie wątpliwości co do ważności konkursu, to powinien

wystąpić sam do siebie z takim wnioskiem, co byłoby zbędne, a wręcz kuriozalne.

Dlatego też można zaakceptować pogląd, że w takiej sytuacji składanie wniosku jest

niepotrzebne. W ocenie skarżącego, nie można natomiast aprobować poglądu Sądu

drugiej instancji, że stwierdzenie nieważności konkursu nie wymaga „jakiejkolwiek

zewnętrznej manifestacji”. Po pierwsze - zgodnie z § 16 rozporządzenia z dnia 19

sierpnia 1998 r. - odmawiając nawiązania stosunku pracy podmiot ogłaszający kon-

kurs powinien wskazać na piśmie nieważność konkursu jako przyczynę odmowy. Po

drugie - nawet, gdyby nie podzielić tego poglądu - w razie nienawiązania stosunku

pracy z kandydatem, podmiot ogłaszający konkurs ogłasza nowy konkurs w terminie

dwóch miesięcy od daty zakończenia poprzedniego. A więc jest to kolejny, obligato-

ryjny sposób zamanifestowania decyzji o stwierdzeniu nieważności postępowania

konkursowego, który nie tylko, że jest „obwarowany formą”, lecz także terminem. Dla-

tego dyrektor pozwanego Szpitala był zobowiązany ujawnić decyzję o stwierdzeniu

nieważności konkursu w dwojaki sposób: 1) przez pisemne uzasadnienie odmowy

nawiązania stosunku pracy z kandydatem oraz 2) przez ogłoszenie ponownego kon-

kursu w terminie dwumiesięcznym. Pozwany tych działań nie podjął, a zarzut nieważ-

ności procedury konkursowej zgłosił dopiero w toku postępowania przed Sądem Re-

jonowym. Co więcej, jak sam przyznał, zgodność przebiegu konkursu z przepisami

zaczął rozważać dopiero po wystąpieniu powoda z żądaniem nawiązania umowy o

10

pracę, mimo że był zobowiązany zbadać poprawność wyboru kandydata w terminie

14 dni od dnia zakończenia konkursu. W takiej sytuacji dopuszczalność podniesienia

zarzutu nieważności konkursu dopiero na etapie postępowania przed sądem można

rozważać w kontekście art. 8 k.p. Postępowanie pracodawcy, który nie stwierdza nie-

ważności konkursu, nie ogłasza ponownego konkursu (mimo upływu ustawowego

terminu) i podnosi zarzut nieważności konkursu dopiero w toku procesu wytoczonego

przez kandydata wyłonionego w konkursie (przekonanego o tym, że konkurs był

ważny), nie zasługuje na ochronę, tym bardziej że pracodawca odpowiada za uchy-

bienia w przebiegu konkursu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie konkursowe na stanowisko ordynatora uregulowane przepisami

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o ZOZ należy kwalifikować jako procedurę przebie-

gającą w ramach stosunków prawnych pomiędzy równorzędnymi podmiotami, a więc

stosunków o charakterze zobowiązaniowym, ze wszystkimi wynikającymi z tego kon-

sekwencjami, np. dla trybu rozpatrywania sporów z tych stosunków (por. uzasadnie-

nie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 123/01,

OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 282). Czynności służące wyłonieniu właściwej osoby do

obsadzenia wakującego stanowiska (procedurę konkursową), które mają na celu do-

prowadzenie do nawiązania stosunku pracy, należy więc traktować jako czynności z

zakresu prawa pracy (zobowiązaniowe), a nie jako akty z zakresu administracji pu-

blicznej (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października

2005 r., II PK 337/04, OSNP 2006 nr 17-18, poz. 271; OSP 2007 nr 7-8, poz. 93 z

glosą H. Szewczyk). Konkurs (podobnie jak rokowania, postępowanie ofertowe, czy

przedwstępna umowa dotycząca pracy) jest sposobem nawiązania stosunku pracy

lub sposobem zmiany treści takiego stosunku w przypadku osób, które startują w

konkursie, będąc już zatrudnione przez podmiot ogłaszający konkurs. Podstawę

prawną przeprowadzenia konkursu na stanowisko ordynatora stanowi art. 44a ust. 1

pkt 3 ustawy o ZOZ, zgodnie z którym, w publicznych zakładach opieki zdrowotnej (z

wyjątkiem zakładów utworzonych w celu prowadzenia badań naukowych i prac ba-

dawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promo-

cją zdrowia), przeprowadza się konkurs na stanowisko ordynatora. Niewątpliwie

przepis ten nakłada na zakład opieki zdrowotnej obowiązek przeprowadzenia kon-

11

kursu na wskazane stanowisko. Co więcej, nakaz taki obowiązuje także wówczas,

gdy do konkursu nie zgłosiło się co najmniej dwóch kandydatów lub w wyniku kon-

kursu nie wybrano kandydata albo z kandydatem wybranym w postępowaniu konkur-

sowym nie nawiązano stosunku pracy. W takich przypadkach odpowiedni podmiot

ogłasza nowy konkurs w ciągu dwóch miesięcy od daty zakończenia postępowania w

ramach poprzedniego konkursu (art. 44a ust. 3 ustawy o ZOZ). Nie jest więc możliwe

(co twierdzi skarżący), aby po odmowie nawiązania stosunku pracy z wybranym kan-

dydatem, nie ogłoszono nowego konkursu. Wyłonienie kandydata na ordynatora od-

działu szpitalnego w drodze konkursu powoduje, że kierownik publicznego zakładu

opieki zdrowotnej nawiązuje z kandydatem stosunek pracy na podstawie umowy o

pracę (art. 44a ust. 5 ustawy o ZOZ). Zakład opieki zdrowotnej - co do zasady - nie

może więc uchylić się od nawiązania stosunku pracy z osobą, która wygrała konkurs

na obsadzane stanowisko, jeśli kandydat wyraża wolę wykonywania pracy. Osoba

wybrana w drodze konkursu może tym samym żądać nawiązania stosunku pracy z

zakładem opieki zdrowotnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2001 r.,

III ZP 16/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 283; por. też wyrok z dnia 9 maja 2000 r., I

PKN 618/99, OSNAPiUS 2001 nr 21, poz. 640). Kierownik publicznego zakładu

opieki zdrowotnej ma obowiązek zawarcia umowy o pracę z kandydatem na stanowi-

sko ordynatora oddziału szpitalnego ważnie wybranym w postępowaniu konkurso-

wym, przy czym wybór przez komisję konkursową kandydata na stanowisko ordyna-

tora oddziału publicznego zakładu opieki zdrowotnej nie jest wyborem w rozumieniu

art. 73 k.p. oraz nie jest równoznaczny z zawarciem umowy przedwstępnej - art. 389

k.c. w związku z art. 300 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2004 r., II

PK 79/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 194; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecz-

nictwa 2006 nr 1, poz. 17 z glosą H. Szewczyk).

Szczegółowe zasady przeprowadzenia konkursu zostały uregulowane w roz-

porządzeniu z dnia 19 sierpnia 1998 r., wydanym z upoważnienia zawartego w art.

44a ust. 8 ustawy o ZOZ. W myśl przepisów tego rozporządzenia, konkurs przepro-

wadza komisja konkursowa powołana przez kierownika zakładu, którą należy powo-

łać nie później niż po upływie dwóch miesięcy od dnia zwolnienia stanowiska obję-

tego konkursem. Powołanie komisji konkursowej wszczyna postępowanie konkur-

sowe (§ 2). Czynności składające się na postępowanie konkursowe to: 1) opracowa-

nie i przyjęcie przez komisję konkursową regulaminu konkursu, na podstawie ramo-

wego regulaminu postępowania konkursowego oraz projektu ogłoszenia o konkursie;

12

2) ogłoszenie o konkursie, w terminie nieprzekraczającym dwóch miesięcy od dnia

wszczęcia postępowania konkursowego; 3) rozpatrzenie zgłoszonych kandydatur; 4)

wybranie kandydata na stanowisko objęte konkursem (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).

Postępowanie konkursowe prowadzi się z zachowaniem kolejności tych czynności (§

3 ust. 2 rozporządzenia). Niezachowanie tej kolejności albo niedokonanie jednej lub

więcej czynności określonych w § 3 ust. 1, niespełnienie warunków wymienionych w

§ 7, rozpatrzenie kandydatury osoby, która nie złożyła jednego lub więcej wymaga-

nych dokumentów, ujawnienie po zakończeniu postępowania konkursowego, że do

składu komisji konkursowej powołane zostały osoby, o których mowa w § 4 ust. 1,

naruszenie tajności głosowania oraz niepowiadomienie kandydata lub członka komi-

sji konkursowej o terminie posiedzenia oznacza, że postępowanie konkursowe jest

nieważne (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Wniosek o stwierdzenie nieważności postępo-

wania konkursowego zgłasza się do podmiotu, który ogłosił konkurs, w terminie 14

dni od dnia wybrania przez komisję konkursową kandydata na stanowisko objęte

konkursem, a podmiot ten, w razie stwierdzenia nieważności postępowania konkur-

sowego, ogłasza konkurs ponownie. Ponowne wszczęcie postępowania konkurso-

wego powinno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od stwierdzenia nie-

ważności postępowania konkursowego (§ 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia).

Z § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r. wynika jednoznacznie,

że we wskazanych w nim przypadkach, postępowanie konkursowe „jest nieważne” (a

nie „podlegające unieważnieniu”). Oznacza to, że nieważność procedury konkurso-

wej (w przypadku zaistnienia przesłanek wymienionych w § 6 ust. 1 rozporządzenia)

następuje z mocy prawa. Takiej wykładni nie zmienia § 6 ust. 2 rozporządzenia, prze-

widujący złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności postępowania konkursowego.

Przepis ten należy bowiem rozumieć jako gwarancję dla osoby podważającej prawi-

dłowość konkursu, możliwości wniesienia w określonym terminie (14 dni od wyboru

kandydata) sprzeciwu, celem potwierdzenia przesłanek nieważności konkursu.

Stwierdzenie nieważności postępowania konkursowego przez podmiot ogłaszający

konkurs ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (podmiot ten „stwierdza

nieważność”, a nie „unieważnia” postępowanie konkursowe). Skoro nieważność po-

stępowania konkursowego następuje z mocy prawa, to sąd pracy, rozpoznający po-

wództwo kandydata wygrywającego konkurs o nawiązanie stosunku, może badać i

oceniać, czy postępowanie konkursowe było ważne, a więc, czy nie wystąpiły prze-

słanki wymienione w § 6 ust. 1 rozporządzenia. Jest to niezależne od tego, czy

13

uprzednio został zgłoszony wniosek w trybie § 6 ust. 2 rozporządzenia oraz, czy pod-

miot ogłaszający konkurs stwierdził nieważność procedury konkursowej (powołał się

na nieważność konkursu przy odmowie nawiązania stosunku pracy). Jak wyżej

wskazano, postępowanie konkursowe jest rodzajem procedury prowadzącej do na-

wiązania stosunku pracy (jego przekształcenia). Czynności dokonywane w toku tego

postępowania mają więc charakter czynności prawnych o charakterze cywilnopraw-

nym (obligacyjnym). Należy do nich stosować ogólne zasady dotyczące wadliwości

czynności prawnych, w tym w szczególności art. 58 § 1 k.c., zgodnie z którym czyn-

ność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nie-

ważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że

na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie prze-

pisy ustawy. Sankcją niezgodności czynności prawnej z ustawą (rozporządzeniem

wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego) jest więc (w zasadzie) bez-

względna nieważność czynności prawnej, która oznacza, że czynność prawna nie

wywołuje żadnych skutków. W odróżnieniu od innych przypadków wadliwości czyn-

ności prawnej (nieważności względnej - w postaci wzruszalności, unieważnialności - i

od bezskuteczności zawieszonej), nieważność bezwzględna oznacza, że czynność

prawna nie wywołała w przeszłości i nie może wywołać w przyszłości żadnych skut-

ków prawnych. Nieważność ta powstaje z mocy samego prawa i nie wywołuje skut-

ków prawnych od momentu jej dokonania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12

marca 2002 r., IV CKN 827/00, LEX nr 54482). Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę

w każdym stanie sprawy nieważność czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.), jednak

tylko na podstawie materiału zgromadzonego zgodnie z regułami wskazanymi w art.

47912

§ 1 i art. 381 k.p.c. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2005 r., III

CZP 26/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 63; Przegląd Prawa Egzekucyjnego 2006 nr 1-3,

s. 98 z glosą S. Dalki; OSP 2006 nr 7-8, poz. 85 z glosą W. Broniewicza; Monitor

Prawniczy 2006 nr 18, wkładka, s. 27 z uwagami A.Tomaszka). A więc, jeżeli w pro-

cesie cywilnym strona podnosi i udowadnia zarzuty dotyczące bezwzględnej nieważ-

ności czynności prawnej, to sąd ma obowiązek je rozpatrzyć, niezależnie od tego,

czy strona wcześniej na nią się powoływała. Stwierdzenie bezwzględnej nieważności

czynności prawnej i jej skutków nie podlega ocenie na podstawie klauzul zawartych

w art. 8 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2002 r., II CKN 726/00,

Przegląd Sądowy 2004 nr 4, s. 147 z glosą T. Justyńskiego).

14

Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotu sporu w rozpoznawanej sprawie

należy podkreślić (co nie ulega wątpliwości przy poczynionych ustaleniach faktycz-

nych), że procedura konkursowa w pozwanym Szpitalu została przeprowadzona z

wyraźnym naruszeniem zasad określonych w § 3 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia

1998 r., a zatem postępowanie konkursowe było bezwzględnie nieważne w rozumie-

niu § 6 ust. 1 tego rozporządzenia (art. 58 § 1 k.c.). Skoro tak, to strona pozwana

mogła się na taką wadliwość powołać (i ją wykazać) w procesie o nawiązanie sto-

sunku pracy, chociaż jej wcześniej nie stwierdziła ani nie wskazała. Nie oznacza to

akceptacji postępowania strony pozwanej (co do przeprowadzenia postępowania

konkursowego i czynności po wygraniu konkursu przez powoda). Nie jest bowiem

trafny pogląd, że skoro postępowanie konkursowe było nieważne (co oznacza bezza-

sadność żądania nawiązania stosunku pracy), to bezzasadne było również roszcze-

nie odszkodowawcze. W skardze kasacyjnej nie zostały jednak podniesione żadne

zarzuty dotyczące oddalenia powództwa w tym zakresie, a Sąd Najwyższy rozpo-

znaje skargę wyłącznie w granicach jej podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================