II PK 41/08

Wyrok z dnia 6 sierpnia 2008 r.

II PK 41/08

Pracownik, na rzecz którego zasądzono prawomocnym wyrokiem sądu

odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypo-

wiedzenia w miejsce żądanego przywrócenia do pracy, nie może domagać się

od pracodawcy ponownego zatrudnienia na tej podstawie, że tym samym wyro-

kiem uwzględniono jego roszczenie o przywrócenie do dnia rozwiązania

umowy warunków pracy sprzed wypowiedzenia zmieniającego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Jolanta

Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy

z powództwa Grzegorza D. przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środo-

wiska i Gospodarki Wodnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2007 r. [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2007 r. [...]

w części dotyczącej roszczenia o wynagrodzenie za czas pozostawania w gotowości

do pracy za okres od dnia 1 marca 2001 r. do dnia 2 lutego 2003 r. i w tym zakresie

umorzył postępowanie w sprawie;

2) o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałej części;

3) zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł (dwa tysiące

siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 28 czerwca 2007 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2007 r.,

którym oddalono powództwo Grzegorza D. o zasądzenie od pozwanego Wojewódz-

2

kiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W. wynagrodzenia za

czas pozostawania w gotowości do pracy.

Sąd odwoławczy za własne przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instan-

cji, zgodnie z którymi powód został zatrudniony u strony pozwanej od 1 czerwca

1994 r., na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, początkowo na

stanowisku inspektora, a następnie głównego specjalisty. W dniu 5 sierpnia 1999 r.

pracodawca z powodu zmian organizacyjnych wypowiedział tę umowę. Wyrokiem z

dnia 23 grudnia 1999 r. [...] Sąd Rejonowy w Legnicy przywrócił Grzegorza D. do

pracy u strony pozwanej na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Orzeczenie

uprawomocniło się 11 kwietnia 2000 r. wskutek oddalenia apelacji pracodawcy wyro-

kiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu [...]. Wyrokiem z dnia 4 lipca 2001 r., I PKN

534/00, Sąd Najwyższy oddalił kasację strony pozwanej od wyroku Sądu drugiej in-

stancji. W dniu 17 kwietnia 2000 r. powód stawił się w miejscu pracy w celu świad-

czenia pracy, do której został przez pracodawcę dopuszczony. Przywrócono go na

stanowisko głównego specjalisty w Oddziale pozwanego w L. i tym samym nastąpiła

restytucja stosunku pracy. Zobowiązanie do ponownego zatrudnienia powoda wyni-

kające z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 23 grudnia

1999 r. zostało zatem przez pracodawcę wykonane. W tym samym dniu, tj. 17 kwiet-

nia 2000 r., pozwany skierował powoda w trybie art. 42 § 4 k.p. na określony czas do

wykonywania pracy w innym miejscu, tzn. w Oddziale w W., a następnie wypowie-

dział mu dotychczasowe warunki pracy i płacy. W okresie od 22 maja 2000 r. do 15

lutego 2001 r. pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim, a w dniu 2 marca 2001

r. pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art.

52 § 1 k.p. Od obu oświadczeń woli pracodawcy (o wypowiedzeniu warunków pracy i

płacy oraz o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia) powód odwołał się do

Sądu, a jego roszczenia zostały rozpoznane łącznie przez Sąd Rejonowy w Legnicy

[...], który wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r. orzekł o przywróceniu powodowi do-

tychczasowych warunków pracy i płacy do dnia 2 marca 2001 r., tj. do dnia rozwią-

zania stosunku pracy (pkt I) i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda odszko-

dowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowie-

dzenia (pkt II). Wyrok jest prawomocny.

Według Sądu Apelacyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, w tak ustalo-

nym stanie faktycznym prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż roszczenie o wy-

nagrodzenie za czas pozostawania w gotowości do pracy po dniu 2 marca 2001 r.

3

nie mogło być uwzględnione. Warunkiem domagania się takiej należności jest bo-

wiem po myśli art. 81 § 1 k.p. pozostawanie w tym okresie, za który wynagrodzenie

miałoby przysługiwać, w stosunku pracy z pracodawcą, od którego jest ono docho-

dzone. Tymczasem powód po dniu 2 marca 2001 r. nie był już pracownikiem strony

pozwanej, bowiem choć Sąd Rejonowy w Legnicy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002

r. [...] uznał, że rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia było niezgod-

ne z prawem, to nie uwzględnił jego roszczenia o przywrócenie do pracy, orzekając o

odszkodowaniu.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł powód Grzegorz D.,

skarżąc orzeczenie w całości i zarzucając mu: 1) naruszenie przepisów postępowa-

nia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 365 § 1

k.p.c. i art. 352 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. i art. 385 k.p.c., a ponadto art. 783

k.p.c., poprzez zignorowanie pełnej treści sentencji prawomocnego wyroku Sądu

Rejonowego w Legnicy z dnia 12 grudnia 2002 r. [...] oraz wskazanych w jego uza-

sadnieniu podstaw prawnych i faktycznych, a nadto ustaleń dokonanych w postępo-

waniu klauzulowym, iż wyrok ten uprawnia w całości do egzekucji i dokonanie niedo-

puszczalnej wykładni tego wyroku przy wkroczeniu w kompetencje zastrzeżone dla

Sądu orzekającego w sprawie [...] oraz dla Sądu klauzulowego i w konsekwencji

błędne przyjęcie, że powód z dniem 2 marca 2001 r. utracił status pracownika u

strony pozwanej i w związku z tym nie ma prawa domagania się wynagrodzenia w

oparciu o treść art. 81 § 1 k.p., b) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i

art. 382 k.p.c. oraz 391 k.p.c., a ponadto art. 383 k.p.c., przez dokonanie oceny ma-

teriału dowodowego bez uwzględnienia ograniczeń w zakresie swobody tej oceny

wynikającej z prejudykalnego charakteru prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego

w Legnicy z dnia 12 grudnia 2002 r. [...], c) art. 316 k.p.c. w związku z art. 381 k.p.c. i

art. 382 k.p.c. oraz art. 391 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie zmiany w stanie fak-

tycznym i prawnym mającym wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a polegającej na

tym, że Sąd pierwszej instancji w momencie wyrokowania nie wziął pod uwagę tego,

iż powód ograniczył ilościowo i terminowo żądanie pozwu do kwoty 362.405,22 zł z

uprzedniej kwoty 502.232,86 zł i terminu objętego żądaniem z uprzedniego terminu

od dnia 10 lipca 2001 r. do dnia 31 lipca 2006 r. na termin od dnia 3 lutego 2003 r. do

dnia 31 lipca 2006 r., d) art. 203 § 1 k.p.c., art. 355 k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 k.p.c., a ponadto art. 386 § 3 k.p.c., poprzez brak umorzenia po-

stępowania w części, w której powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia i

4

w konsekwencji podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie, który nie był objęty żądaniem

powoda, e) art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż skład Sądu orzekającego był sprzeczny z prze-

pisami prawa, albowiem uczestniczył w nim sędzia Sądu Okręgowego, którego dele-

gację do orzekania podpisał podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości,

mimo że uprawnienie do delegowania sędziego do pełnienia obowiązków w innym

sądzie przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości i nie może być przenoszone

na inne osoby; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 81 § 1

k.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód z dniem 2 marca

2001 r. utracił status pracownika u strony pozwanej i w związku z tym nie ma prawa

domagania się wynagrodzenia w oparciu o treść art. 81 § 1 k.p., gdyż Sąd Rejonowy

w Legnicy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r. [...] nie przywrócił powoda do pracy,

zasądzając na jego rzecz należne z tego tytułu odszkodowanie, podczas gdy wyrok

ten, jeśli się ma na względzie jego sentencję, powołane w uzasadnieniu podstawy

prawne oraz ustalenia postępowania klauzulowego, iż nadaje się on do egzekucji, po

spełnieniu przez powoda wymogu z art. 48 § 1 k.p., wywołał skutek restytucyjny

przywracający powoda do pracy na stanowisko głównego specjalisty w Oddziale

WFOŚiGW w L., co w połączeniu ze spełnieniem pozostałych przesłanek z art. 81 §

1 k.p. uzasadnia prawo powoda do żądania wynagrodzenia za czas gotowości do

pracy.

Opierając skargę na takich podstawach, powód wniósł o uchylenie wyroku

Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego roz-

poznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy oraz

o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na uwzględnienie zasługują zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia

przepisów postępowania cywilnego, w szczególności art. 203 § 1 k.p.c., art. 355

k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 386 § 3 k.p.c., poprzez

brak umorzenia postępowania w części, w jakiej skarżący cofnął powództwo ze zrze-

czeniem się roszczenia. Stosownie do treści art. 203 § 1 k.p.c. pozew ze zrzecze-

niem się roszczenia może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do dnia wyda-

nia wyroku. Pismem procesowym, które wpłynęło do Sądu Okręgowego w dniu 22

5

stycznia 2007 r., a więc przed dniem wydania wyroku w pierwszej instancji (24 stycz-

nia 2007 r.), powód ograniczył swoje roszczenie, żądając wynagrodzenia za czas

pozostawania w gotowości do pracy za okres od dnia 3 lutego 2003 r. do dnia 31

lipca 2006 r. W pozostałej części (odnośnie do wynagrodzenia za okres sprzed 3

lutego 2003 r.) cofnął zaś pozew ze zrzeczeniem się roszczenia, co zgodnie z art.

355 § 1 k.p.c. powinno spowodować umorzenie postępowania w tej części. Skoro

zaś Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r. oddalił powództwo w całości,

to powinnością Sądu Apelacyjnego było uchylić wyrok Sądu pierwszej instancji w tej

części, w której pozew został cofnięty ze skutkiem prawnym i umorzyć w tym zakre-

sie postępowanie (art. 386 § 3 k.p.c.). Rację ma skarżący, że na skutek zaniechania

przez Sąd drugiej instancji takiego rozstrzygnięcia sprawy w części, w której pozew

został cofnięty, doszło do orzeczenia ponad żądanie wbrew zakazowi wynikającemu

z art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Skarga kasacyjna w powyższym

zakresie oparta została zatem na usprawiedliwionej podstawie, wobec czego Sąd

Najwyższy z mocy art. 39819

k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Nieuzasadnione okazały się natomiast wszystkie pozostałe zarzuty skarżą-

cego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania,

który uzasadniony został sprzecznym z przepisami prawa składem sądu orzekające-

go, co miało polegać na tym, że członkiem tego składu był sędzia Sądu Okręgowego

niedysponujący delegacją wydaną przez właściwy podmiot, tj. Ministra Sprawiedliwo-

ści, wskazać należy, iż nie budzi wątpliwości, że jednym z członków składu Sądu

Apelacyjnego, orzekającego w tej sprawie na rozprawie apelacyjnej w dniu 28

czerwca 2007 r. był sędzia Sądu Okręgowego, ale nie ma żadnych podstaw do

stwierdzenia, że z tego powodu skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami

prawa. Zgodnie z art. 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), w składzie sądu może brać udział

jeden sędzia innego sądu. Natomiast w myśl art. 77 § 1 tej ustawy, Minister Sprawie-

dliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędzie-

go w innym sądzie, na czas określony, nie dłuższy niż dwa lata, albo na czas nie-

określony. Do akt sprawy załączone jest pismo z dnia 21 marca 2007 r., zgodnie z

treścią którego Minister Sprawiedliwości delegował Jarosława B. - sędziego Sądu

Okręgowego w Ś. do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym we

Wrocławiu na okres od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 października 2007 r., wobec

czego mógł być on członkiem składu orzekającego w Sądzie Apelacyjnym w tej

6

sprawie. Okoliczność, iż delegację do orzekania w Sądzie Apelacyjnym podpisał z

upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podsekretarz stanu nie powoduje jej niepra-

widłowości (por. uchwałę pełnego składu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 listo-

pada 2007 r., BSA I - 4110 - 5/07). Skład sądu orzekającego był zatem zgodny z

przepisami prawa, w związku z czym nie zachodzi nieważność postępowania.

Pozostałe zarzuty skargi, sformułowane tak w ramach pierwszej, jak i drugiej

podstawy kasacyjnej, byt swój czerpią z założenia o przywróceniu powoda do pracy

u pozwanego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 12 grud-

nia 2002 r. [...], co nie zasługuje na akceptację. Roszczenie o przywrócenie do pracy

na poprzednich warunkach przysługuje pracownikowi wówczas, gdy na skutek czyn-

ności pracodawcy (wypowiedzenia umowy o pracę, oświadczenia o jej rozwiązaniu

bez zachowania okresu wypowiedzenia) dochodzi do ustania stosunku pracy (np. art.

45 § 1 k.p. odnośnie do wypowiedzenia umowy o pracę, czy art. 56 § 1 k.p. przy roz-

wiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia). W stosunku pracy łączącym powoda z

pozwaną, po jego restytucji z dniem 17 kwietnia 2000 r. skutkiem prawomocnego

wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 23 grudnia 1999 r. [...], doszło do dwóch

czynności ze strony pracodawcy, tj. najpierw wypowiedzenia skarżącemu dotychcza-

sowych warunków pracy i płacy na podstawie art. 42 k.p., a następnie rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w oparciu o art. 52 § 1 k.p.

Stosunek pracy ustał w wyniku oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia, co nastąpiło w dniu 2 marca 2001 r. Do jego restytucji mogło dojść

zatem wyłącznie poprzez uwzględnienie prawomocnym wyrokiem Sądu roszczenia

powoda o przywrócenie do pracy w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Nie budzi zaś wątpliwości, że Sąd Rejonowy w

Legnicy, rozpoznając w sprawie [...] odwołanie Grzegorza D. od rozwiązania umowy

o pracę bez wypowiedzenia, nie uwzględnił jego żądania przywrócenia do pracy,

choć uznał, że ta czynność pracodawcy była niezgodna z prawem. Korzystając z

możliwości przewidzianej przez art. 56 § 2 k.p. w związku z art. 45 § 2 k.p. zasądził

na rzecz powoda z tego tytułu odszkodowanie (punkt drugi wyroku z dnia 12 grudnia

2002 r.), bo uznał, że przywrócenie do pracy byłoby niecelowe. Tego rodzaju prawo-

mocne orzeczenie Sądu oznacza brak podstaw do domagania się przez pracownika

restytucji stosunku pracy, bo przesądza o jego rozwiązaniu z datą złożenia przez

pracodawcę stosownego oświadczenia woli, przyznając pracownikowi jedynie od-

szkodowanie jako rekompensatę niezgodności z prawem czynności dokonanej przez

7

pracodawcę. Takiego skutku wyroku zasądzającego odszkodowanie za niezgodne z

prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w miejsce żądanego przy-

wrócenia do pracy nie może zmienić ani wyłączyć uznanie przez Sąd uprzednio do-

konanego w stosunku prawnym łączącym te same strony wypowiedzenia warunków

pracy i płacy za nieuzasadnione i rozstrzygnięcie w związku z tym o przywróceniu

poprzednich warunków na okres do 2 marca 2001 r. (punkt pierwszy wyroku z dnia

12 grudnia 2002 r. [...]). O roszczeniu powoda w tym zakresie Sąd rozstrzygał co

prawda na podstawie art. 45 § 1 k.p., ale stosowanego odpowiednio (art. 42 § 1 k.p.),

tzn. z uwzględnieniem zmian uzasadnionych innym charakterem wypowiedzenia wa-

runków pracy i płacy, którego głównym celem nie jest rozwiązanie stosunku pracy,

lecz przekształcenie jego treści. Orzeczenie o przywróceniu poprzednich warunków

pracy i płacy zapadłe na skutek odwołania od wypowiedzenia zmieniającego ozna-

cza zatem, że pracownikowi, który nadal realizuje umowę o pracę wiążącą go z pra-

codawcą, tyle że na warunkach wynikających z wypowiedzenia zmieniającego, przy-

sługuje prawo powrotu na poprzednie warunki i ewentualnie wyrównanie tych należ-

ności, które utracił na skutek wadliwej prawnie czynności pracodawcy. Uprawnienie

to nie może jednak wykraczać poza datę rozwiązania stosunku pracy, czyli w przed-

miotowej sprawie poza dzień 2 marca 2001 r., w którym doszło do rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia, tak jak Sąd Rejonowy zastrzegł w punkcie

pierwszym wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r. [...].

Sąd Apelacyjny prawidłowo zatem uznał, że powyższy wyrok Sądu Rejono-

wego w Legnicy nie daje powodowi żadnych podstaw do domagania się od pozwanej

ponownego zatrudnienia, bo nie jest orzeczeniem o restytucji stosunku pracy pomię-

dzy stronami, lecz rozstrzyga jedynie o przywróceniu poprzednich warunków pracy i

płacy na okres do dnia rozwiązania umowy o pracę, co nastąpiło 2 marca 2001 r.,

skoro w związku z niezgodnym z prawem oświadczeniem woli pracodawcy o rozwią-

zaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z tym właśnie dniem zasądzono na rzecz

pracownika wyłącznie odszkodowanie. Do żadnego innego wniosku nie może pro-

wadzić okoliczność, że wyrokowi Sądu Rejonowego z dnia 12 grudnia 2002 r. nada-

no klauzulę wykonalności również w zakresie punktu pierwszego, bo nie oznacza to,

że nadawało się ono do wykonania w sposób oczekiwany przez skarżącego, tj. przez

zobowiązanie pracodawcy do jego ponownego zatrudnienia. Wyrok w tej części da-

wał natomiast powodowi podstawy do żądania wypłacenia, czy wyrównania tych na-

8

leżności, które utracił, pracując na zmienionych warunkach aż do chwili rozwiązania

stosunku pracy.

Trafnie Sąd drugiej instancji przyjął więc również, że po dniu 2 marca 2001 r.

powód nie był już pracownikiem strony pozwanej, w związku z czym żądanie przez

niego wynagrodzenia za czas pozostawania w gotowości do pracy w okresie wykra-

czającym poza tę datę pozbawione jest podstawy prawnej. Warunkiem uwzględnie-

nia roszczenia opartego o przepis art. 81 § 1 k.p. jest bowiem pozostawanie w sto-

sunku pracy z pracodawcą, od którego żądane jest wynagrodzenie przez okres, za

który miałoby przysługiwać. W gotowości do pracy w rozumieniu tego przepisu może

pozostawać bowiem tylko pracownik, tj. osoba, którą wiąże z pozwaną stosunek

pracy, również w wyniku jego restytucji skutkiem prawomocnego orzeczenia Sądu.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 i 3 wyro-

ku (art. 39814

k.p.c. i art. 39821

w związku z art. 108 § 1 oraz art. 98 i 99 k.p.c.).

========================================