V CNP 24/08

Sygn. akt V CNP 24/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z powództwa W. M.

przeciwko Gminie K.

o zapłatę i zobowiązanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 sierpnia 2008 r.,

skargi powoda W. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w C. z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt VI Ca (…), VI Ca (…)

[WSC (…)],

oddala skargę.

Uzasadnienie

Dnia 5 marca 2001 r. powód W. M. nabył od Agencji Własności Rolnej

gospodarstwo rolne o powierzchni 40 ha. Nabycie było skuteczne, gdyż nastąpiło w

formie aktu notarialnego, zawartego na podstawie przetargu licytacyjnego. W akcie

notarialnym powód ustanowił na rzecz mieszkańców wsi Widzówek nieodpłatną

służebność przejazdu przez, wchodzące w skład nabytego gospodarstwa,

2

nieruchomości: działki (...)/3 i (...)/8. Z operatu szacunkowego wynikało, że to jest droga

dojazdowa. Rozporządzeniem Wojewody X. z dnia 20 marca 1995 roku droga ta została

zaliczona do dróg gminnych. Powód twierdził, że w wyniku korzystania z drogi przez

mieszkańców zniszczone zostało urządzenie do doprowadzania wody, a ponadto

wskazał, że jest narażony na kradzieże i nielegalne połowy ryb. W pozwie skierowanym

przeciwko Gminie K. (będącej zarządcą przedmiotowej drogi) powód domagał się m.in.

zasądzenia kwoty 9 285 zł z tytułu bezumownego korzystanie z pasa gruntu zajętego

pod drogę publiczną.

Wyrokiem częściowym z dnia 4 lipca 2007 r. Sąd I instancji oddalił powództwo w

zakresie żądania zasądzenia dochodzonej pozwem kwoty, wskazując, że powód nie jest

legitymowany do występowania jako właściciel z roszczeniami dotyczącymi działek,

gdyż już w chwili zawierania umowy z dnia 5 marca 2001 r. stanowiły one drogą

publiczną. Nieruchomości stanowiące drogi publiczne są zaś rzeczami wyłączonymi z

obrotu, których nie może nabyć osoba prywatna.

Rozpoznający sprawę Sąd II instancji apelację powoda oddalił. Zdaniem Sądu

Okręgowego roszczenie w zakresie żądania zasadzenia kwoty 9 285 zł może nasuwać

zastrzeżenia z punktu widzenia logicznego, skoro z jednej strony powód akcentuje

swoje uprawnienia właściciela wynikające z aktu notarialnego (w którym wszak

ustanowił nieodpłatnie służebność), z drugiej zaś domaga się odszkodowania za

bezumowne korzystanie w stosunku do podmiotu, który w świetle jego twierdzeń, nie ma

żadnych uprawnień względem przedmiotu sporu.

Sąd Okręgowy zauważył także, że powód nie wskazał podstawy prawnej swojego

żądania co do zasądzenia kwoty 9 285 zł; nie ma bowiem przełożenia między żądaniem

powoda w tym zakresie, a relacją pozwanej do drogi gminnej. Roszczenie powoda jest

też przejawem sui generis niekonsekwencji; w świetle bowiem jego stanowiska to strona

pozwana miałaby wyłącznie obowiązki co do gruntu, który zdaniem powoda

bezwzględnie do niego należy. Brak jest zatem warunków, by powód mógł domagać się

odszkodowania za bezumowne korzystanie od pozwanej, nie pozwana bowiem, ujmując

rzecz już bardzo potocznie, z gruntu korzysta, nawet gdyby założyć, że powód jest

legitymowany czynnie przy tak sformułowanym żądaniu.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego powód zarzucił naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie tj.

1) art. 140 k.c. - przez bezpodstawne przyjęcie, że powód nie nabył własności działek o

nr (...)/8 i (...)/3 wobec czego nie posiada legitymacji czynnej w procesie; 2) art. 225 k.c.

3

- przez błędne przyjęcie, że posiadacz samoistny w zlej wierze - pozwana Gmina K. nie

jest zobligowana do wynagrodzenia za korzystanie z cudzej nieruchomości; 3) art. 2a

ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz art. 73 ust. 1

przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną przez

przyjęcie, że Gmina K. stała się właścicielem działek nr (...)/8 i (...)/3.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena zarzutu naruszenia art. 140 k.c. nie jest jednoznaczna w świetle

zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z jednej strony, na co trafnie zwraca

uwagę Sąd Rejonowy, a stanowisko to nie zostało zakwestionowane przez Sąd

Okręgowy, działki oznaczone nr (...)/8 i (...)/3, które są przeznaczone na drogę

publiczną, nie mogły być skutecznie nabyte na własność przez powoda. Jak wynika z

ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz.

2086 ze zm.) droga gminna jest drogą publiczną. Zgodnie z art. 2a drogi krajowe

stanowią własność Skarbu Państwa zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne są

własnością właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Nie ulega

wątpliwości, że w 1995 r. w trybie przewidzianym we wspomnianej ustawie, na działkach

oznaczonych nr (...)/8 i (...)/3 została ustanowiona droga gminna. Jak wynika z art. 7

ustawy o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w 1995 r. oraz art. 21 i 53

ustawy z dnia 22 marca 1990 r. właściwym trybem ustanowienia drogi gminnej było

rozporządzenie wojewody. Wojewoda X. Rozporządzeniem z dnia 20 marca 1995 r.

ustanowił zaś, między innymi na wspomnianych działkach, drogę gminną.

Zawierając umowę z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa powód wiedział

o tym, że na działkach nr (...)/8 i (...)/3, które wchodziły w skład nabywanego przez niego

gospodarstwa rolnego, przebiega droga. To z tego powodu w akcie notarialnym pojawiło

się postanowienie, o tym że ustanawia on na tych działkach służebność na rzecz

mieszkańców wsi Widzówek. Postanowienie to, na co trafnie zwraca uwagę skarżący,

nie wywarło zamierzonego skutku prawnego, ale nie tylko z tego względu, że

ustanowione zostało dla nieoznaczonej osoby (osób) lecz przede wszystkim dlatego, że

powód nie nabył własności tych działek.

Z ustawy o drogach publicznych wynika, że właścicielem nieruchomości które

tworzą takie drogi może być tylko Skarb Państwa lub jednostki samorządu

terytorialnego. Świadczy o tym nie tylko wspomniany art. 2a tej ustawy, który wyraża tę

myśl w sposób jednoznaczny, ale także inne przepisy tej ustawy. Jak wynika z art. 8

ustawy o drogach publicznych tylko w przypadku tzw. dróg wewnętrznych, które nie są

4

drogami publicznymi, wspomina się ogólnie o właścicielach terenów, na których droga

jest zlokalizowana. Całość obowiązków i uprawnień związanych z drogami publicznymi

została przypisana odpowiednio jednostkom państwowym o specjalnym statusie lub

organom jednostek samorządu terytorialnego. Konstrukcja i logika ustawy o drogach

publicznych wskazuje jednoznacznie, że nikt poza Skarbem Państwa lub jednostkami

samorządu terytorialnego nie powinien być właścicielem gruntów, które zajęte są pod

drogi publiczne. Potwierdzają to także przepisy dotyczące wywłaszczania takich

nieruchomości, które stwarzają możliwość wywłaszczenia ich tylko na rzecz Skarbu

Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.

Nie ma znaczenia, że Gmina nie uzyskała potwierdzenia tytułu własności do

wspomnianych działek w trybie przewidzianym w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację

publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Jeżeli, jak to wskazano wyżej, z przepisów

ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych wynika, że to ona uzyskała w

1995 r tytuł własności do działek zajętych pod drogę gminną, to Skarb Państwa nie mógł

skutecznie w dniu 21 marca 2001 r. przenieść prawa własności do tych działek na

powoda. To, że powód jest wpisany do księgi wieczystej nr (...)4 jako właściciel tych

nieruchomości nie może być także argumentem ostatecznie przesądzającym kto jest ich

właścicielem, zważywszy na możliwość usunięcia, w drodze powództwa przewidzianego

w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, (j.t.: Dz. U. z

2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), niezgodności miedzy stanem ujawnionym w księdze

wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości zajętych pod drogę gminną.

W tej sytuacji brak podstaw do uznania, jak to wywodzi w swojej skardze powód,

że wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 17 października 2007 r. jest niezgodny z

prawem. Wbrew zarzutom sformułowanym w tej skardze wyrok ten nie narusza bowiem

art. 140 k.c. i art. 225 k.c., skoro pozwana Gmina jest właścicielem działek zajętych pod

drogę gminną, ani art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych, jak również art. 73 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące

administrację publiczną.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.