I CSK 78/08

Sygn. akt I CSK 78/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko (…) Bankowi (…) S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 sierpnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 21 września 2007

r., sygn. akt X Ga (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 24 listopada 2006 r. utrzymał w mocy wyrok

zaoczny, zasądzający na rzecz A. S. i J. R. od (…) Banku (…) S.A. w W. kwotę 1000

000 zł z ustawowymi odsetkami. Z dokonanych ustaleń wynika, że powódka i J. R. jako

wspólnicy spółki cywilnej zawarli z pozwanym bankiem umowę rachunku bankowego. W

umowie tej zastrzeżono, że wypłat z rachunku może dokonywać tylko A. S. Bank

wypłacił jednak kwotę 111 970,83 zł na skutek dyspozycji J. R. Wypłata ta nastąpiła do

rąk osoby nieuprawnionej, co w ocenie tego Sądu powoduje konieczność uwzględnienia

powództwa. Sąd Rejonowy zasądził dochodzoną kwotę na rzecz obojga wspólników

spółki cywilnej, także na rzecz nieuczestniczącego w procesie J. R., uznając, że

wymaga tego art. 866 k.c. oraz uchwała wspólników.

2

Wyrokiem z dnia 21 września 2007 r. Sąd Okręgowy, na skutek apelacji

pozwanej, zmienił ten wyrok i oddalił powództwo. Sąd ten zwrócił uwagę, że wyrok może

być wydany tylko co do osób biorących udział w sprawie jako strony (art. 366 k.p.c.)

Przepis art. 866 k.c., dający umocowanie każdemu ze wspólników spółki cywilnej do

reprezentowania spółki, jest przepisem prawa materialnego, nie daje natomiast

uprawnienia do wszczynania procesu w imieniu innego wspólnika. Sąd Okręgowy

zwrócił ponadto uwagę, że powódka, reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika, jasno precyzowała swe roszczenie jako odszkodowanie za nienależyte

wykonywanie umowy rachunku bankowego poprzez dokonanie przez bank wypłaty na

polecenie osoby nieuprawnionej w świetle umowy. Zdaniem Sądu Okręgowego,

powódka szkody nie udowodniła. Środki zgromadzone na rachunku bankowym

stanowiły majątek spółki cywilnej, w której wspólnikami byli powódka i osoba, na

polecenie której bank dokonał wypłaty. Był to więc majątek stanowiący ich

współwłasność łączną, o czym stanowi art. 863 k.c. Pomimo jednak oczywistego

naruszenia przez pozwany bank warunków umowy (poprzez wypłatę środków na

polecenie osoby nieuprawnionej) pieniądze z rachunku bankowego wspólników trafiły do

jednego z nich. Nie wyszły więc poza spółkę, a pozostawały w dyspozycji wspólnika.

Sam fakt wypłacenia pieniędzy wspólnikowi nie czyni szkody w majątku spółki.

Innym od wyżej opisanego roszczeniem jest roszczenie o wypłatę środków

pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, w sytuacji gdy bank takiej wypłaty

odmawia. Takie roszczenie jest roszczeniem o wykonanie świadczenia umownego i

znajduje prawną podstawę w przepisie art. 353 § 1 k.c. Taka podstawa prawna także,

zdaniem Sądu Okręgowego, nie prowadzi do uwzględnienia powództwa. Wypłata

nastąpiła bowiem do rąk jednego ze wspólników. Stan majątku spółki przed wypłatą i po

wypłacie był zatem niezmienny, tyle że pieniądze zamiast w banku pozostawały w

rękach wspólnika.

Powyższy wyrok zaskarżyli w całości skargą kasacyjną powódka i J. R. Skarga

została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 3933

§ 1 k.p.c. W

ramach pierwszej podstawy zarzucali naruszenie art. 452 k.c. zdanie pierwsze poprzez

jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że jeśli spełnienie świadczenia nastąpiło do rak

osoby nieuprawnionej do jego przyjęcia, a przyjęcie świadczenia nie zostało

potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony w takim zakresie w jakim

wierzyciel ze świadczenia skorzystał i w związku z tym przyjęcie, że spełnienie

świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej zwalnia dłużnika bez konieczności

3

udowodnienia, że wierzyciel z tego świadczenia skorzystał. Naruszenie art. 471 k.c.

miało polegać na jego błędnym zastosowaniu i uznaniu, że spełnienie świadczenia do

rąk osoby nieuprawnionej do jego przyjęcia podlega głównie odpowiedzialności

odszkodowawczej i dłużnik jest odpowiedzialny wobec wierzyciela głównie za

ewentualną szkodę wynikłą z nienależytego wykonania zobowiązania i w związku z tym

uznanie, że poniesienie szkody przez wierzyciela jest główną podstawą

odpowiedzialności kontraktowej w sytuacji spełnienia świadczenia do rak osoby

nieuprawnionej do jego przyjęcia. Ponadto zarzucili naruszenie art. 6 k.c. i 353 § 1 k.c.

W ramach drugiej podstawy zarzucali naruszenie art. 316 § 1 k.p.c.

i nieuwzględnienie w podstawie wyrokowania stanu rzeczy istniejącego w chwili

zamknięcia rozprawy na skutek modyfikacji powództwa dokonanego przez stronę

powodową i w związku z tym uznanie, że strona powodowa wnosiła o zasądzenie

odszkodowania z tytułu wypłaty środków z rachunku bankowego osobie nieuprawnionej,

w sytuacji gdy żądanie dotyczyło przywrócenia środków na rachunku bankowym.

Zarzucali też błędne ustalenie, że świadczenie trafiło do majątku spółki, co stanowi

naruszenie art. 232 k.p.c. i 233 § 1 k.p.c.

W konkluzji skarżący wnosili o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarżący sformułowali w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne sprowadzające

się do kwestii, czy wypłata środków z rachunku bankowego prowadzonego dla

wspólników spółki cywilnej do rąk jednego z nich na podstawie wadliwej (niezgodnej z

umową rachunku bankowego) dyspozycji – zwalnia bank z obowiązku przywrócenia

środków na rachunku. Wyjaśnienie tej kwestii może nastąpić jednako tyle, o ile

pozwalają na to granice skargi kasacyjnej, wyznaczone jej podstawami i zakresem

zaskarżenia.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów natury procesowej,

bowiem zarzuty odnoszące się do prawa materialnego mogą być poddane ocenie tylko

na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim

należy zwrócić uwagę, że w sprawie jako powód J. R. nie występował. Sam fakt, że

uchwała wspólników upoważniała A. S. do działania w imieniu spółki, oraz, że udzielił

pełnomocnictwa procesowego adwokatowi nie oznacza, że stał się, niejako

automatycznie, powodem w sprawie. Z pozwu jasno wynika, że powództwo wniosła A.

4

S. we własnym imieniu. Przekształcenia podmiotowe dopiero w postępowaniu

kasacyjnym nie są dopuszczalne.

Wbrew podnoszonym w skardze zarzutom nie nastąpiło naruszenie art. 316 k.p.c.

Powództwo zostało sformułowane jako powództwo o odszkodowanie za szkodę

poniesioną przez spółkę cywilną na skutek wypłaty środków z rachunku bankowego na

skutek dyspozycji nieuprawnionego J. R., który środków tych nie przekazał spółce, lecz

zużył je na własne potrzeby. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym powódka,

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, oświadczyła, że „popiera

powództwo i wnosi o przywrócenie środków na rachunku bankowym do kwoty 100 000

zł”. Takie stwierdzenie nie oznacza, że cofnęła powództwo o odszkodowanie, co

najwyżej sformułowała dodatkowe żądanie o przywrócenie środków pieniężnych na

rachunku bankowym. Gdyby jednak uznać, jak się tego domaga w skardze, że tylko

takie żądanie było przedmiotem procesu, to z uwagi na brak interesu prawnego

podlegałoby oddaleniu (art. 189 k.p.c.). Z reguły nie istnieje interes prawny w żądaniu

ustalenia, że na rachunku bankowym znajdują się określone środki pieniężne (a do tego

w istocie sprowadza się żądanie ich przywrócenia), gdy można domagać się wypłaty z

tego rachunku żądanej kwoty. Ustalenie prawidłowego stanu tego rachunku stanowi

wówczas przesłankę rozstrzygnięcia. Zwalnia bowiem bank z zobowiązania wypłata do

rąk osoby uprawnionej, natomiast w wypadku wypłaty do rąk osoby nieuprawnionej

zobowiązanie banku istnieje nadal, a posiadacz rachunku może domagać się od banku

wypłaty na swoją rzecz (por. wyrok SN z dnia 28 maja 1998 r., III CKN 196/98, OSNC

2000, nr 1, poz. 8).

W rozpoznawanej sprawie ustalone zostało, że wypłata nastąpiła do rąk osoby

nieuprawnionej w świetle uchwały wspólników, ale osobą tą był wspólnik. Wypłacone

środki pozostawały w dyspozycji wspólnika, przekazane zostały spółce i nie wyszły poza

nią. Ustalenie to skarżąca A. S. kwestionuje w skardze kasacyjną, zarzucając

naruszenie art. 233 § 1 i art. 232 k.p.c. Zarzuty te nie mogą być uwzględnione. Zgodnie

z art. 3933

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia stanu faktycznego ani oceny dowodów, a takim zarzutem właśnie jest zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Jeżeli zaś chodzi o art. 232 k.p.c., to jest to adresatem

tego przepisu są strony, a nie sąd, nie mógł więc naruszyć go Sąd Okręgowy.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być poddane kontroli kasacyjnej

tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego, który został w sprawie ustalony i którym

Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.), a nie stanu faktycznego, który

5

skarżący uznaje za prawidłowy. Przy ustaleniu zaś, że wypłacone z rachunku

bankowego środki pieniężne nie wyszły poza spółkę, zarzuty naruszenia art. 452 i 471

k.c. nie mogą być skuteczne. Sąd Okręgowy uznał bowiem, że wypłata do rąk wspólnika

J. R. naruszała co prawda umowę rachunku bankowego, jednak nienależyte jej

wykonanie nie wyrządziło szkody w majątku wspólników. W tej sytuacji roszczenie

odszkodowawcze nie podlegało uwzględnieniu.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39314

k.p.c.