II CSK 105/08

Sygn. akt II CSK 105/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Protokolant Anna Wasiak

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Lasów Państwowych -

Nadleśnictwo G. w Z.

przeciwko W. M., S. M.,

J.M. i M. S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 27 sierpnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 15 października 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanych kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 15 października 2007 r. po rozpoznaniu sprawy

na skutek apelacji powoda Skarbu Państwa – Lasów Państwowych, Nadleśnictwa

G. w Z. oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanych […]

kwotę 5400 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Rozstrzygnięcie uwzględniało następujące okoliczności :

1. Powód domagał się ustalenia, że Skarb Państwa nabył prawo własności

nieruchomości opuszczonej na podstawie art. 34 ust. 1 lit.a dekretu z dnia 8 marca

1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87)

stanowiącej użytki leśne o pow. 11,1963 ha (Kw nr […], nry działek 452/1 i 277/2)

oraz nieruchomości stanowiącej użytki leśne o pow. 11,1663 ha (Kw nr […], nry

działek 452/2, 452/3 i 277/3). Twierdził, że objął je we władanie przed dniem 5

kwietnia 1958 r. i w związku z tym podstawę nabycia stanowi również art. 9 ustawy

z 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z

przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, (Dz.U. nr 17, poz. 71 ze

zm.). Przepis ten został oznaczony jako art. 16 wymienionej wyżej ustawy według

tekstu jednolitego (Dz. U. 1989 r., nr 58, poz. 348 z późn. zm.) i pod tym nrem

będzie dalej wskazywany. W stosunku do spornej nieruchomości toczyło się

postępowanie o zasiedzenie z wniosku Skarbu Państwa – Państwowego

Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych, Nadleśnictwa G. zakończone

prawomocnie oddaleniem wniosku.

Sąd Okręgowy w rozpoznawanej sprawie oddalił powództwo. Ustalił, że po

zakończeniu wojny pełnoletni właściciele tych nieruchomości nie mogli z przyczyn

politycznych ubiegać się o ich zwrot przed „odwilżą Gomułkowską„ (październik

1956 r.). Nadleśnictwo G. powstało w 1945 roku i obejmowało lasy państwowe

oraz lasy upaństwowione po wojnie (dekrety o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz

o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa). Obszary należące do rodziny

M., nabyte przed wojną, od 1948 r. były zalesiane przez Nadleśnictwo G. i

ujmowane w planach gospodarczych urządzenia lasów tego nadleśnictwa do 2003

3

r. W zbiorach archiwalnych nie ma dokumentów dotyczących objęcia

nieruchomości w posiadanie, a Skarbu Państwa nie wpisano również jako

właściciela w księdze wieczystej.

W 1999 r. założono natomiast księgi wieczyste dla nieruchomości

pochodzącej ze zbioru hipotecznego rep. hip. nr 413 Parcela – M. 1 i 2, w którym

jako właściciel działki nr 1 wpisany był J. M. a działki nr 2 T. M. Po odłączeniu z

tego zbioru działek nr 452/2 i 452/3, 277/3 o łącznej pow. 111 663 m kw w księdze

wieczystej Kw […] (Sąd Rejonowy w Z.) wpisano pozwanych jako współwłaścicieli

po ¼ części, natomiast w księdze wieczystej Kw nr […] (Sąd Rejonowy w Z.) dla

działek nr 452/1 i 277/2 o łącznej pow. 112 044 m kw wpisano J. M. i M. S. po ¼

części.

Oddalając powództwo o ustalenie oparte na art. 189 k.p.c. Sąd Okręgowy

wskazał jako właściwe, postępowanie o uzgodnienie stanu prawnego wynikającego

z księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym, wskazane w art. 10 kwh.

Sąd Okręgowy wykluczył możliwość nabycia przez Skarb Państwa

nieruchomości na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych

i poniemieckich, ponieważ pozwani byli jej posiadaczami do 1948 r., a nie zachodzi

wypadek przewidziany w art. 1 ust. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. Utrata majątku nie

miała związku z drugą wojną światową, gdyż w tym czasie nieruchomość była

wydzierżawiona, a wywiezienie dzierżawcy ks. S. W. przez okupanta do obozu

koncentracyjnego w Dachau, w 1941 r., gdzie poniósł śmierć, nie była zdarzeniem

wyczerpującym hipotezę wskazanego przepisu. Utrata posiadania wynikała „raczej”

z systemu politycznego narzuconego Polsce po drugiej wojnie światowej. Sąd

zwrócił również uwagę na niedopuszczalność uznania nieruchomości za mienie

opuszczone, gdyby zostało rzeczywiście przejęte na rzecz państwa w trybie

dekretów o przeprowadzenia reformy rolnej lub nacjonalizacji lasów. Oceniając

równoległe żądanie stwierdzenia nabycia przez powoda własności na podstawie

art. 16 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz

uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i

osadnictwa rolnego Sąd Okręgowy stwierdził, że przepis ten nie obowiązywał w dacie

orzekania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ utracił moc zgodnie z art. 58 pkt 2

4

ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi

Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.

Sąd Apelacyjny oddalając apelację Skarbu Państwa, aprobował pogląd, że

spór między osobami roszczącymi prawo do tej samej nieruchomości (spór

o własność) powinien być rozstrzygany na podstawie art. 10 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece, ponieważ wyrok uwzględniający powództwo o uzgodnienie

wpisu z rzeczywistym stanem prawnym wywiera skutki dalej idące niż wyrok

ustalający, zarówno w zakresie powagi rzeczy osądzonej jak i w zakresie

skuteczności. Zgodził się z ustaleniami dotyczącymi przyczyny utraty posiadania

spornej nieruchomości przez właścicieli wskazującymi okoliczności powstałe po

zakończeniu drugiej wojny światowej. Sąd odrzucił możliwość stosowania

przemilczenia (art. 34 ust. 1 lit.a dekretu z 8 marca 1946 r.), ze względu na przejęcie

nieruchomości przez państwo o charakterze nacjonalizacyjnym, uznając, że byłoby

to sprzeczne z intencją tego aktu prawnego oraz wyłączył dopuszczalność

stosowania uchylonej ustawy z 12 marca 1958 roku wobec braku podstawy do

orzekania w przedmiocie, dla którego zastrzeżony był tryb administracyjny.

Skarga kasacyjna Skarbu Państwa zastąpionego przez Prokuratorię

Generalną Skarbu Państwa oparta została na pierwszej podstawie kasacyjnej (art.

3981

§ 1 pkt 1 k.p.c.) i zarzuciła :

 naruszenie art. 189 k.p.c. w związku z art. 34 ust. 1 pkt a dekretu z 8 marca

1946 r. i art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. przez odrzucenie istnienia interesu

prawnego Skarbu Państwa,

 naruszenie art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. (art. 16 według tekstu jednolitego)

przez jego niezastosowanie,

 naruszenie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 1 pkt a dekretu z 8 marca 1946 r.

przez odmowę uznania nieruchomości składającej się z wymienionych działek

zapisanych w księgach wieczystych Kw […] za nieruchomości opuszczone.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu

Okręgowego przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie

5

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu.

Odpowiadając na skargę kasacyjną pełnomocnik pozwanych domagał się

m.in. jej oddalenia i zasądzenia na rzecz pozwanych kosztów procesu według norm

przepisanych.

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

Konsekwencją przytoczenia w skardze kasacyjnej wyłącznie pierwszej

podstawy jest związanie Sądu Najwyższego stanem faktycznym, na którym oparty

został zaskarżony wyrok (art. 39813

§ 2 k.p.c.). W związku z tym rozpoznając

skargę kasacyjną należy przyjąć ustalone okoliczności odnośnie do utraty

posiadania spornych nieruchomości przez pozwanych bądź ich poprzedników

prawnych, w szczególności ustalenie, że nastąpiło to po zakończeniu drugiej wojny

światowej wskutek ukształtowania systemu politycznego wrogiego patriotycznej

działalności właścicieli, stwarzającego dla nich realne zagrożenie. W skardze

pojawiają się pewne twierdzenia, które pośrednio godzą w dokonane ustalenia oraz

ich kwalifikację prawną, lecz zostały powiązane z art. 1 ust. 1 dekretu o majątkach

opuszczonych i poniemieckich. Przyjmując zatem, że nie naruszają zakazu

wynikającego z art. 3983

§ 3 k.p.c. ani art. art. 39813

§ 2 k.p.c., wypada zauważyć,

że pojęcie posiadania w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu było zgodne

z obowiązującym (na co skarżący również zwraca uwagę) art. 2228 Kodeksu

Napoleona, który nie zamykał posiadania wyłącznie w postaci faktycznego

i aktywnego władania. Potwierdza to jego treść „Posiadanie jest utrzymywanie lub

używanie rzeczy, albo prawa, które mamy, lub go używamy przez nas samych, albo

przez kogo innego /.../”. Jeżeli uwzględni się rodzaj gruntów (do zalesienia)

niezrozumiałe stają się wymagania pod adresem właścicieli dokonywania

niesprecyzowanych aktów władztwa, skoro ustawa dopuszczała nie tylko

„używanie” ale i „utrzymywanie” rzeczy jako stan wystarczający do przyjęcia stanu

posiadania przez poprzedników prawnych pozwanych. Tymczasem konieczną

przesłankę uznania majątku za opuszczony i następnie nabycia jego własności

6

przez Skarb Państwa wskutek przemilczenia (art. 34 ust. 1 lit.a) stanowiła utrata

posiadania w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r.

Dodać należy, że wykonywanie dekretu z 8 marca 1946 r. nie odbywało się

żywiołowo, ponieważ już w pierwotnej jego wersji przewidziano utworzenie urzędów

likwidacyjnych, na obszarach województw, do których zakresu działania, zgodnie

z art. 7 ust. 3, należało:

- a) zabezpieczanie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd przez

właściwe władze,

- b) kontrola i sporządzanie inwentarza takich majątków.

Ponieważ przepisy dekretu miały charakter zabezpieczający, a nie nacjonalizacyjny

przewidziano kontrolę sądową przywracania posiadania (art. 20 i 25), ujawnianie

stanów prawnych w księgach wieczystych oraz – co szczególnie ważne - tryb

postępowania sądowego w sprawach o stwierdzenia nabycia własności przez

Skarb Państwa wskutek przemilczenia (por. uchwała Sądu Najwyższego w składzie

Izby Cywilnej z 24 maja 1956 r., I CO 9/56, OSNCK1957/1/1).

Okoliczności faktyczne przytoczone przez sądy orzekające w tej sprawie oraz brak

jakichkolwiek dowodów zaliczenia nieruchomości do majątku opuszczonego

wyklucza istnienie zasadniczej podstawy żądania ustalenia, że nieruchomości te

stały się przedmiotem własności Skarbu Państwa.

Alternatywną podstawę uzyskania prawa własności, Skarb Państwa

upatrywał w art. 16 ust. 1 wymienionej już ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi /.../. Niewłaściwe

zastosowanie tego przepisu, według argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu

tej podstawy polega na odmowie uznania skutków w postaci nabycia prawa

własności, które nastąpiło z mocy prawa. Skarżący powołuje się na wypowiedzi

przedstawicieli doktryny zgodne z jego zapatrywaniem. Nie można zaprzeczyć

istnieniu usprawiedliwionych wątpliwości odnośnie do charakteru nabycia na

podstawie powołanego przepisu (art. 16), jednak uwzględnienie wniosków skargi

kasacyjnej wymaga uznania, że wykładnia (w istocie chodzi wszak o wykładnię, bez

której nie można ocenić zastosowania) dokonana przez sąd była błędna.

7

Sugerowana przez skarżącego interpretacja art. 16 ust. 1 ustawy z 12 marca

1958 r. ograniczona do brzmienia tekstu, prowadzi do wniosku, że przepis wyrażał

normę nacjonalizacyjną opartą tylko na przesłance władania (niebędącego nawet

posiadaniem) ustanowionego w dowolnym czasie przed jej wejściem w życie.

Taki kierunek wykładni zdaje się również wynikać z uchwały Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r., W 5/90, OTK 1991/1/18, stwierdzającej,

że w świetle art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. /.../ o przejęciu na

własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonych w art.

16 ust. 2 ustawy) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym

przepisie, a mianowicie:

a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy,

czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz

b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub

przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, bez

względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo.

Trybunał uznał, że przejęciu na własność Państwa podlegają także te

nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli

odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn obiektywnych od siebie

niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Przytoczona na końcu uwaga wyrażała istotę pytania Rzecznika Praw

Obywatelskich, stanowiąc przeciwieństwo pierwszej jego części obejmującej

zdania spod pkt a i b.

W rozpoznawanej sprawie kwestia ta ma znaczenie ze względu na ustalenia

sądów meriti co do przyczyn określonego zachowania się strony pozwanej.

Uchwała Trybunału nie daje natomiast odpowiedzi na pytanie o znaczenie decyzji,

o której mowa w obowiązującym wówczas art. 16 ust. 3 ustawy. Kwestia ta

podnoszona była natomiast przez RPO i Prokuratora Generalnego wyrażających

zapatrywanie, że przejęcie nieruchomości na własność Państwa nie następuje

z mocy prawa, lecz na podstawie decyzji właściwego organu administracji

państwowej (art. 16 ust. 3).

8

W związku ze zmianą stanu prawnego i uchyleniem instytucji wiążącej

wykładni przepisów ustaw, wymieniona uchwała Trybunału Konstytucyjnego ma

znaczenie jurysprudencyjne w zakresie możliwym do pogodzenia z zasadami

wykładni przepisów nacjonalizacyjnych dokonywanej pod rządem przepisów

Konstytucji RP z 1997 r. W szczególności nie można w pełni podzielić wyrażonych

wówczas zapatrywań odrzucających znaczenie obiektywnych przyczyn

uniemożliwiających właścicielom dochodzenia swoich praw. Od takiego ściśle

formalnego rozumowania prawniczego Sąd Najwyższy odstępował wielokrotnie,

dając ostatnio temu wyraz w zdaniu drugim uchwały z dnia 26 października 2007 r.

III CZP 30/07, OSNC 2008/5/43.

Wykładnia językowa oderwana od funkcji ustawy wyrażonej już w tytule

odzwierciedlającym treść unormowań oraz w przepisach przejściowych nie mogła

być wystarczająca już w chwili jej ogłoszenia (wiązała jednak z mocy ustawy), gdyż

prowadziłaby do wniosków niemożliwych do zaakceptowania. Zaprzeczałaby

racjonalności ustawodawcy interpretacja przepisu uwzględniająca tylko stan

władania jako przesłankę upaństwowienia nieruchomości, skoro w ustawie

o zasadach wywłaszczania nieruchomości uchwalonej i ogłoszonej w tym samym

dniu, odjęcie własności zostało poddane regułom prawnym dotyczącym zawarcia

umowy i określenia odszkodowania. Trzeba zatem uwzględnić, że celem ustawy

było uporządkowanie „niektórych” spraw związanych z przeprowadzeniem reformy

rolnej i osadnictwa rolnego i tego kręgu przedmiotowego dotyczyła uchwała

Trybunału Konstytucyjnego. Również wnioskodawca w sprawie W 5/90 ograniczył

zakres rozważań do zasadniczych aktów regulujących przeprowadzenie reformy

rolnej, tj. dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich

na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321) oraz dekretu z dnia

27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym

władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach

województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr

46, poz. 339). Za takim ograniczeniem przemawiała również treść art. 9 ust. 2

ustawy z 12 marca 1958 r.

9

Ustawa z 12 marca 1958 r. była kolejną próbą porządkowania stanów prawnych

nieruchomości objętych zmianami stanu posiadania i własności w trakcie

przeprowadzania reformy rolnej (por. art. 17 ust. 1 ustawy) i funkcja ta nie może

być obojętna przy rozstrzyganiu skutków uchylenia art. 16. Okoliczności

rozpoznawanej sprawy nakazują w szczególności powrócić jeszcze do ust. 3

omawianego przepisu przyznającego organowi administracji państwowej orzekanie

o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Ustawodawca ówczesny nie użył

zwrotów wskazujących na przejście własności wskutek jej wejścia w życie, dlatego

można zasadnie twierdzić, że derogacja art. 16 po niemal 30 latach obowiązywania

oznacza wyczerpanie uprawnień Skarbu Państwa wynikających z przeprowadzenia

reformy rolnej w związku ze „skonsumowaniem” – jak określono to w języku

prawniczym – przepisu, tzn. wyczerpania się stanów faktycznych uzasadniających

orzekanie o przejęciu własności, co było usprawiedliwione tym bardziej, że na

Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa nałożono obowiązki sprzedaży gruntów

rolnych pozostałych po państwowych gospodarstwach rolnych. Zrozumiałym staje

się zatem, dlaczego z obowiązującego systemu prawnego wyeliminowano przepis

określający drogę prawną do aktów ekspropriacyjnych związanych

z przeprowadzeniem reformy rolnej w latach 40 ubiegłego wieku.

Do chwili uchylenia mocy wiążącej art. 16 ustawy z 12 marca 1958 r. przepis ten

zawierał stosowaną niejednokrotnie (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 9 października 2007 r. III CZP 46/07, OSNC

2008/3/30) konstrukcję postanawiającą o nabyciu z mocy ustawy lecz połączoną

z wydaniem aktu administracyjnego stwierdzającego nabycie. Znaczenie takiego

aktu wynika z jego legitymującego charakteru, umożliwiającego wykonywanie

prawa rozporządzania rzeczą będącego istotnym atrybutem prawa własności.

Nieusprawiedliwione byłoby deprecjonowanie wagi takiego aktu, skoro organ

decyzyjny orzekał w nim o istnieniu przesłanek wynikających z przedmiotowego

ograniczenia art. 16 zawartego w porządkującej funkcji ustawy.

Postulując orzekanie przez sąd powszechny o przejęciu własności na

podstawie określonej w art. 16. skarżący powołuje się na analogię z sytuacją

powstałą po uchyleniu dekretu z 8 marca 1946 r. Zgodnie z uchwałą Sądu

Najwyższego, z dnia 25 lutego 1987 r. III CZP 2/87, OSNC 1988/4/46, prawo

10

własności nabyte przez Skarb Państwa bądź niepaństwową instytucję lub

organizację na podstawie art. 34 ust. 1 lit. a lub ust. 3 dekretu z dnia 8 marca

1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich pozostało w mocy i może być

stwierdzone przez sąd również po uchyleniu powyższego dekretu /.../ w trybie art.

189 k.p.c. Między tymi unormowaniami zachodzi jednak różnica polegająca na

tym, że droga sądowa do stwierdzenia nabycia majątku opuszczonego nie była

nigdy kwestionowana, podczas gdy w odniesieniu do ustawy z 12 marca 1958 r. jej

epizodyczny charakter wynikał z tytułu, był to już drugi akt normatywny

porządkujący przeprowadzenie reformy rolnej a po zmianach ustrojowych 1989 r.

własność państwowa nieruchomości rolnych ulegała stopniowemu ograniczaniu.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 maja 2002 r., III CKN 762/00, (OSNC

2003/3/4) sąd rozpoznający sprawę z powództwa o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie mógł samodzielnie stwierdzić

spełnienia przesłanek określonych w art. 16 ust. 1. Nie ma uzasadnionej podstawy,

aby uznać, że uchylenie tego przepisu zmieniło stan prawny i przyznało sądom

powszechnym kompetencję do orzekania o przejęciu nieruchomości na rzecz

państwa. Domniemanie drogi sądowej dla wszelkich roszczeń nieprzekazanych do

rozpoznania w innym postępowaniu oznacza również ryzyko powoda, że jego

powództwo będzie oddalone ze względu na brak legitymacji materialnoprawnej,

usprawiedliwiającej roszczenie.

Trzeci zarzut dotyczy naruszenia art. 189 k.p.c. przez odmowę ochrony

prawa powoda domagającego się ustalenia, że przysługuje mu prawo własności.

Skarga kasacyjna nie może być uznana w tym fragmencie za uzasadnioną mimo

trafnych stwierdzeń o potrzebie szerokiej interpretacji interesu prawnego

i poszanowania autonomii powoda w wyborze środka ochrony swego interesu.

Zagadnienie to, analizowane ogólnie, nakazywałoby uznać interes skarżącego

w uzyskaniu wyroku potwierdzającego jego prawo własności, skoro nie ma

żadnego tytułu poza domniemaniem wynikającym z posiadania (art. 341 k.c.).

Każdy bowiem właściciel jest prawnie zainteresowany w dysponowaniu tytułem

własności, niezbędnym do wykonywania swego prawa i jego ochrony lub tylko

w celu zażegnania możliwego sporu. Jeżeli żądanie ustalenia dotyczy prawa

własności nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą, w której jako

11

właściciel wpisany jest pozwany, art. 10 ustawy o księgach wieczystych jest

przepisem szczególnym, pozwalającym przy braku ograniczeń dowodowych

uzyskać wyrok będący podstawą wpisu stanu prawnego zgodnego ze stanem

rzeczywistym. Spór o prawo własności odmienne od ujawnionego w księdze

wieczystej musi być oparte na normie ustawowej pozwalającej na odstępstwo od

art. 365 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Została ona zawarta w przepisie szczególnym art.

10 ust. 1 u.k.w.h., dlatego trafnie sąd odwoławczy orzekł, że wyrok wydany na

podstawie art. 189 k.p.c. nie realizuje interesu prawnego powoda związanego

z przedmiotem sporu, a innych okoliczności wykazujących taki interes powód nie

zgłosił. Nie sposób przeto uznać za trafną argumentacji skarżącego odwołującego

się do swobody w określaniu własnego interesu prawnego. Odmowa uwzględnienia

żądania nie stanowi w tym wypadku ograniczenia prawa do sądu lecz realizację

normy prawnej dopuszczającej roszczenie procesowe o wydanie wyroku

uwzględniającego powództwo tylko w razie spełnienia się przesłanki zawartej w art.

189 k.p.c.

Brak usprawiedliwionej podstawy skargi wymagał jej oddalenia (art. 39814

k.p.c.) wraz z zasądzeniem na rzecz pozwanych części kosztów procesu

w postępowaniu kasacyjnym (art. 98 § 3 w zw. z art. 102 k.p.c.).