I CNP 27/08

Sygn. akt I CNP 27/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSA Dariusz Dończyk

w sprawie ze skargi K. P. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 12 stycznia 2006 r., sygn. akt I ACa (…), wydanego w

sprawie z powództwa K. P.

przeciwko M. K.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 września 2008 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Powódka wniosła o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci

nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym w dniu 28.02.2003 r.,

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, w którym zasądzono od niej na rzecz

pozwanego określoną należność pieniężną. Jako podstawę prawną wskazała art. 840 §

1 pkt 1 i art. 843 § 4 k.p.c. i uzasadniała żądanie tym, że nakaz zapłaty nie został jej

2

doręczony, co uniemożliwiało wniesienie sprzeciwu, a nadto należność objęta nakazem

została spłacona przed wydaniem nakazu zapłaty. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia

21.12.2004 r. powództwo oddalił podnosząc, że okoliczności powołane w uzasadnieniu

powództwa nie wchodzą w krąg przyczyn, na podstawie których można żądać

pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

12.01.2006 r. oddalił apelację powódki. Sąd ten wskazał, że w świetle art. 840 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. powódka nie może w tej sprawie powoływać się na

zdarzenie poprzedzające wydanie tytułu tj. wykonanie zobowiązania przed wydaniem

nakazu zapłaty, gdyż zmierzałoby to do wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia

sądu stanowiącego tytuł egzekucyjny.

Powódka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12.01.2006 r. zarzucając rażące naruszenie art. 840 §

1 pkt 2 k.p.c. przez uznanie, że zarzut spełnienia świadczenia przed wydaniem nakazu

zapłaty nie stanowi podstawy do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w

sytuacji, gdy na skutek nieprawidłowego doręczenia nakazu zapłaty skarżąca nie mogła

wnieść sprzeciwu. Wskazując na powyższe wniosła o stwierdzenie, że wskazany wyrok

Sądu Apelacyjnego jest niezgodny z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu II

instancji została wprowadzona do kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia

22.12.2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawa o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Źródeł tej skargi oraz

motywów jej ustanowienia należy poszukiwać w art. 77 ust. 1 Konstytucji,

przewidującym odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez

niezgodne z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej

oraz w uchwaleniu art. 417 – 4172

i 421 k.c. Z art. 4171

§ 2 k.c. wynika, że jeżeli szkoda

została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, można żądać jej

naprawienia po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem.

Przepisy konstytuujące skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, nie określają pojęcia „niezgodności z prawem”.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje, że objaśnienia tego pojęcia należy

poszukiwać w całokształcie tej instytucji, przy uwzględnieniu istoty i sensu

odpowiedzialności państwa przewidzianej w art. 4171

§ 2 k.c. w związku z art. 77 ust. 1

3

Konstytucji. Przyjęto, że w odniesieniu do jurysdykcyjnej działalności sądu konieczne

jest stosowanie autonomicznej, swoistej definicji bezprawności, korygowanej specyfiką

władzy sądowniczej oraz jej ustrojem. Korekta ta nakazuje przyjąć, że orzeczenie

niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4241

§ 1 k.p.c., to orzeczenie, które jest

niewątpliwie sprzeczne z bezzasadnymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami,

z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Innymi słowy,

niezgodność z prawem powodująca powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej

Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko

bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Powstaje pytanie, czy z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Żądanie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 12.01.2006 r., wydanego w sprawie I ACa (…) uzasadnia się tym,

że oddalenie powództwa i apelacji o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w

postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, pozostaje w rażącej, oczywistej

sprzeczności z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż świadczenie objęte tym nakazem zostało

spełnione przed jego wydaniem. Wnosząca skargę nie mogła przedstawić tego zarzutu

merytorycznie, gdyż wniosek o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu został

oddalony. W konsekwencji zarzut ten nie był podniesiony i tym samym nie był

rozpatrzony przez sąd.

Podejmując merytoryczne rozważania w tym względzie należy przede wszystkim

zauważyć, że przed nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego dokonaną ustawą z

dnia 2.07.2004 r. (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) zasadą było, że skorzystanie z powództwa

przeciwegzekucyjnego określonego w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w przypadku tytułu

wykonawczego będącego orzeczeniem sądowym wchodziło w rachubę wówczas, gdy

zdarzenie powodujące wygaśnięcie lub niemożliwość prowadzenia egzekucji nastąpiło

po zamknięciu rozprawy. Taką też wykładnię przyjął Sąd Apelacyjny podnosząc, że

skarżąca nie może powoływać się na zdarzenie poprzedzające wydanie tytułu

egzekucyjnego, czyli spełnienie świadczenia przed wydaniem nakazu zapłaty, gdyż

zmierzałoby to do naruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia sądu stanowiącego tytuł

egzekucyjny. Nie jest więc tak, jak twierdzi się w uzasadnieniu skargi, że Sąd

Apelacyjny skupił się jedynie na podstawie z art.840 § 1 pkt 1 k.p.c., nie rozważał

zastosowania art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., jak również i to, że zarzut spełnienia świadczenia

4

przed wydaniem nakazu zapłaty nie był podniesiony i rozpatrzony. Przytoczone wyżej

stanowisko Sądu Apelacyjnego stanowczo prowadzi do odmiennych wniosków.

Kontynuując wątek dotyczący art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazać należy, że

w wyniku wspomnianej wyżej nowelizacji dodano do tego przepisu, sformułowanie „a

także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem

rozpoznania w sprawie”. Ta zmiana spotkała się z krytyczną oceną piśmiennictwa (por.

J. Jankowski: Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego część III, Monitor

Prawniczy 2004, nr 22). Zwraca się uwagę, że wprowadzenie tego przepisu było o tyle

zbędne, iż nikt nie miał wątpliwości, iż zarzut spełnienia świadczenia mieści się w

pojęciu zdarzenia, wskutek którego zobowiązanie wygasło. To stanowisko pozostawało

w zgodzie z treścią art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., że chodzi o zdarzenie, które nastąpiło po

powstaniu tytułu egzekucyjnego (lub po zamknięciu rozprawy). Takie też – w istocie -

zajął stanowisko Sąd Apelacyjny.

W piśmiennictwie wskazuje się przy tym, że ustawodawca dopuszczając

możliwość oparcia powództwa przeciwegzekucyjnego także na zarzucie spełnienia

świadczenia, jeżeli nie był on przedmiotem rozpoznania w postępowaniu

rozpoznawczym, nie precyzuje, czy w rachubę wchodzi niepodniesienie tego zarzutu

przez dłużnika w każdym przypadku, czy tylko o niepodniesienie go bez winy dłużnika;

nie jest też jasne, czy sytuacja nierozpoznania zarzutu dotyczy również przypadku,

kiedy zarzut jest przez dłużnika zgłaszany, ale sąd nie bierze go pod uwagę.

W niniejszej sprawie nie zachodzi potrzeba bliższego roztrząsania tych

wątpliwości. Jeśli na nie wskazano, to z określonych powodów. Chodzi mianowicie o to,

iż w tych okolicznościach nie można w każdym razie uznać, by skarżony wyrok Sądu

Apelacyjnego zapadł z rażącym i oczywistym naruszeniem art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd

ten przyjął jedną z możliwych wykładni tego przepisu, wykładni, która także

prezentowana była w piśmiennictwie. Uzasadnienie wątpliwości, jakie wzbudza

nowelizacja art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w pełni potwierdzają, że Sąd Apelacyjny władny był

tak odczytać i zastosować art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. W tych okolicznościach – mając także

na uwadze wcześniejsze rozważania – nie można skarżonemu orzeczeniu przypisać

cech bezprawności.

Z tych względów, na podstawie art. 42411

k.p.c., skargę należało oddalić.