III PK 17/08

Wyrok z dnia 4 września 2008 r.

III PK 17/08

Uprawnienie do wydania regulaminu organizacyjnego nie jest tożsame z

umocowaniem do ustalenia regulaminu wynagradzania jako autonomicznego

źródła prawa pracy.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz,

Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września

2008 r. sprawy z powództwa Bożeny G. przeciwko Stowarzyszeniu Twórców Ludo-

wych w L. o dodatkowe wynagrodzenie roczne, na skutek skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z

dnia 29 listopada 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

W pozwie z dnia 29 marca 2005 r. powód Alfred G. wnosił o zasądzenie od

pozwanego należności z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za lata 2001-

2004 w kwocie 11.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Pozwa-

ne Stowarzyszenie Twórczości Ludowej w L. nie uznało powództwa i wnosiło o jego

oddalenie. W listopadzie 2005 r. zmarł Alfred G. Stosownie do art. 631

k.p., wdowa

po nim - Bożena G. wstąpiła do procesu, jako jedyna osoba uprawniona do otrzyma-

nia po zmarłym pracowniku należności ze stosunku pracy.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie zasądził od Stowarzyszenia Twórców Ludowych w L. na

rzecz Bożeny G. kwotę 10.968,60 zł brutto tytułem dodatkowego wynagrodzenia

rocznego z ustawowymi odsetkami od kwot i dat w wyroku określonych, w pozostałej

części powództwo oddalił, nie obciążył pozwanego kosztami procesu, nieuiszczone

2

wydatki przejął na rachunek Skarbu Państwa, wyrokowi do kwoty 3.000 zł nadał ry-

gor natychmiastowej wykonalności.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny w sprawie. Stowarzyszenie

Twórczości Ludowej w L. funkcjonuje od początku swego istnienia jako stowarzysze-

nie zarejestrowane na podstawie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. Strona pozwa-

na nigdy nie była jednostką budżetową Skarbu Państwa. Pod koniec 1995 r. pozwa-

ne Stowarzyszenie utworzyło Krajowy Dom Twórczości Ludowej (KDTL). KDTL nigdy

nie był tzw. wewnętrznym pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Pracodawcą dla osób

pracujących w Krajowym Domu Twórczości Ludowej, w tym dyrektora tej jednostki

było Stowarzyszenie. Dnia 1 stycznia 1997 r. Pozwane Stowarzyszenie zatrudniło na

stanowisku dyrektora Krajowego Domu Twórczości Ludowej - Alfreda G. Posiadał on

dużą samodzielność i swobodę w zakresie prowadzenia Krajowego Domu Twórczo-

ści Ludowej. W latach 1996-1999 KDTL otrzymywał znaczące środki na prowadzenie

swej działalności z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Środki te przeznaczano także na

wynagrodzenia pracowników. Na podstawie § 11 statutu Krajowego Domu Twórczo-

ści Ludowej, w myśl którego do obowiązków dyrektora Krajowego Domu Twórczości

Ludowej należało między innymi określenie w porozumieniu z Radą Stowarzyszenia

struktur, regulaminów organizacyjnych i zakresów działania, Alfred G. jako dyrektor

opracował regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników Kra-

jowego Domu Twórczości Ludowej. Regulamin wprowadzono w życie 1 stycznia

1998 r. Od tej daty wypłacano świadczenie roczne. Alfred G. pobierał też taką należ-

ność. Świadczenie było wypłacane z funduszu nagród KDTL, utworzonego ze środ-

ków uzyskiwanych z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Od roku 1999 wypłata nagrody

rocznej była akceptowana przez dyrektora Biura Zarządu Głównego Stowarzyszenia

Twórców Ludowych. Od 1999 r. środki na nagrody znajdowały się na koncie Stowa-

rzyszenia. Po raz ostatni wypłacono nagrody roczne w 2000 r. A zatem roczne na-

grody wypłacono trzy razy. W lipcu 2003 r. wypowiedziano pracownikom warunki

wynagradzania, proponując niższe wynagrodzenie wynikające z nowego systemu

wynagradzania, który miał wejść w życie w październiku 2003 r. Nowy regulamin

wynagradzania wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2006 r. Regulamin dodatkowego

wynagrodzenia rocznego nie został w ogóle uchylony. W marcu 2006 r. zawieszono

działalność Krajowego Domu Twórczości Ludowej.

Ferując orzeczenie Sąd pierwszej instancji uznał, iż Alfred G. był umocowany

do tworzenia regulaminu wynagradzania pracowników Krajowego Domu Twórczości

3

Ludowej i mógł temu regulaminowi sam podlegać. Wypowiedzenie warunków umowy

o pracę dokonane w 2003 r. przez Stowarzyszenie w zakresie świadczeń objętych

regulaminem było nieskuteczne ponieważ ów regulamin nie został wcześniej wypo-

wiedziany

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Lublinie złożyło pozwa-

ne Stowarzyszenie, zaskarżając wyrok w części zasądzającej dodatkowe wynagro-

dzenia roczne, zarzucając mu: 1) naruszenie prawa materialnego, przez bezpod-

stawne przyjęcie, że regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowni-

ków Krajowego Domu Twórczości Ludowej stanowi regulamin wynagradzania w ro-

zumieniu art. 772

k.p.; 2) przyjęcie w wyroku jako podstawy wyliczenia zasądzonej na

rzecz powódki nagrody rocznej dowolnych kwot, niewynikających z wynagrodzenia

należnego w tym czasie jej mężowi. Wskazując na powyższe pozwane Stowarzy-

szenie wnosiło o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości.

Sąd Okręgowy w Lublinie przychylając się do apelacji strony pozwanej zmienił

zaskarżony wyrok, oddalając powództwo. W motywach orzeczenia wskazał, iż prze-

prowadzona analiza statutu Stowarzyszenia oraz statutu KDTL prowadzi do przeko-

nania, że Alfred G. nie miał kompetencji w zakresie tworzenia regulaminu wynagra-

dzania. Mógł bowiem tworzyć jedynie regulamin organizacyjny. Wydając regulamin

wynagrodzenia rocznego dla pracowników KDTL Alfred G. przekroczył swoje upraw-

nienia, skutkiem czego regulamin został wydany bez podstawy prawnej. Zdaniem

Sądu Okręgowego „to, że Alfred G. wbrew przepisom opracował taki regulamin i

przez pewien czas niezasadnie było wynagrodzenie roczne wypłacane, nie stanowi

podstawy do uznania, że w ramach kontynuacji uprawnienie do wynagrodzenia rocz-

nego zostaje zachowane i należne”.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku powódka zarzuciła: 1) naruszenie

prawa materialnego, tj. art. 772

k.p., przez błędną jego wykładnię, która doprowadziła

do uznania przez Sąd Okręgowy w Lublinie, że u strony pozwanej w okresie od 1998

r. do 2006 r. nie obowiązywał regulamin wynagradzania, który mógł być legalną pod-

stawą wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego; 2) naruszenie prawa mate-

rialnego - art. 18 § 1 k.p. w związku z art. 9 § 1 k.p., przez ich niezastosowanie, bo-

wiem mimo nieuchylenia regulaminu wypłacania dodatkowego rocznego wynagro-

dzenia dla pracowników Krajowego Domu Twórczości Ludowej z dnia 1 stycznia

1998 r. Sąd Okręgowy uznał, że korzystniejsze postanowienia w nim zawarte nie

mają zastosowania wobec powódki.

4

Biorąc powyższe zarzuty pod uwagę powódka wnosiła o: 1) uchylenie i

zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie apelacji strony pozwanej oraz

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne od strony

pozwanej na rzecz powódki według norm prawem przewidzianych; 2) zasądzenie od

strony pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu ze skargi kasacyjnej według

norm prawem przewidzianych

Przedstawiając skargę kasacyjną do rozpoznania powódka wskazała na poja-

wiające się - jej zdaniem - zagadnienie prawne o istotnym znaczeniu, wymagające

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a mianowicie, czy ogólne określenie zakresu

kompetencji dyrektora jednostki stowarzyszenia dające uprawnienie do wydania re-

gulaminów organizacyjnych jest wystarczające do wydania regulaminu wynagradza-

nia, czy też dla legalności wydania takiego regulaminu dyrektor jednostki powinien

legitymować się szczególną delegacją zawartą w statucie stowarzyszenia, wskazu-

jącą konkretnie uprawnienie do wydania regulaminu wynagrodzenia pracowników

jednostki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia przepi-

sów prawa materialnego, co sprawia, że Sąd Najwyższy był związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Należy także podkreślić, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną jedynie w

granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw prawnych tego zaskarżenia (art.

39813

§ 1 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pod pojęciem podstawy

skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które zostały w niej wska-

zane z jednoczesnym zawarciem w niej stwierdzenia, że w wyniku wydania zaskar-

żonego wyroku doszło do ich obrazy. Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie nie oceniał

zatem generalnie - poza zarzutami skargi kasacyjnej - charakteru wypłat dokonanych

przez pracodawcę z funduszu nagród w latach 1998, 1999, 2000.

Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie za-

sługuje na uwzględnienie. W ramach określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. podstawy

naruszenia prawa materialnego skarżąca powołała: 1) art. 772

k.p. przez błędną jego

wykładnię i ocenę, iż u pozwanej nie obowiązywał regulamin wynagradzania oraz w

konsekwencji; 2) art. 18 k.p. w związku z art. 9 k.p., przez ich niezastosowanie, mimo

5

iż u pozwanego obowiązywał regulamin wynagradzania korzystniejszy w swej treści

od umów o pracę.

Zarzut sprowadza się zatem do twierdzenia, iż Sąd drugiej instancji błędnie

ocenił, że u pozwanego, a ściślej w jednostce organizacyjnej pozwanego Stowarzy-

szenia, w Krajowym Domu Twórczości Ludowej, która to jednostka nie korzystała z

przymiotu pracodawcy nie obowiązywał regulamin dodatkowego wynagradzania

rocznego, jako źródło prawa, mimo iż dokument o takiej nazwie został wydany w

1998 r. przez jej dyrektora i nie został uchylony do roku 2006. Zarzut skargi kasacyj-

nej nie znajduje podstaw prawnych.

W stanie faktycznym sprawy Alfred G. - dyrektor jednostki organizacyjnej Sto-

warzyszenia - Krajowego Domu Twórczości Ludowej - wydał regulamin dodatkowego

wynagrodzenia rocznego dla pracowników tej jednostki, jako podstawę prawną dla

swych kompetencji w tym zakresie, uznając § 11 statutu tej jednostki (a nie statutu

Stowarzyszenia jak podnosi w skardze kasacyjnej skarżąca), w którym upoważniono

dyrektora między innymi do określenia w porozumieniu z Radą struktur, regulaminów

organizacyjnych i zakresów działania. Regulamin dodatkowego wynagrodzenia rocz-

nego został wydany bez porozumienia z Radą, a jako podstawę prawną powołano w

tekście dokumentu ustawę z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu

rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080), a

nie statut KDTL. Ani Stowarzyszenie, ani jego jednostka organizacyjna - Krajowy

Dom Twórczości Ludowej nie były jednostkami budżetowymi, do których miałaby

zastosowanie powołana ustawa.

W sprawie powstało pytanie, czy dyrektor Krajowego Domu Twórczości Ludo-

wej był umocowany przez § 11 statutu Krajowego Domu Twórczości Ludowej do wy-

dania regulaminu wynagradzania. Powołany paragraf statutu KDTL upoważniał dy-

rektora Krajowego Domu Twórczości Ludowej jedynie do wydania regulaminów orga-

nizacyjnych i to w porozumieniu (a zatem za zgodą) z radą stowarzyszenia. Innymi

słowy w sprawie powstało zagadnienie, czy pojęcie „regulaminy organizacyjne”, któ-

rym posługuje się § 11 statutu KDTL obejmuje także regulamin wynagradzania, czy

też pojęcia regulamin wynagradzania i regulaminy organizacyjne są pojęciami nale-

żącymi do języka prawnego zupełnie odrębnymi, niezazębiającymi się.

W tym kontekście trzeba podnieść, iż regulamin wynagradzania jest autono-

micznym źródłem prawa pracy, wymienionym expressis verbis w art. 9 k.p. i jako taki

musi być ustalony w szczególnym trybie, ściśle określonym przepisami prawa. Re-

6

gulamin wynagradzania ma określoną treść. Ustala warunki wynagradzania za pracę

lub ewentualnie inne świadczenia związane z pracą. Postanowienia regulaminu wy-

nagradzania są przepisami prawa i jako takie z mocy art. 9 k.p. muszą być respekto-

wane. W art. 9 k.p. nie ma mowy o regulaminach organizacyjnych pracodawców,

jako o autonomicznych źródłach prawa pracy. Artykuł 9 k.p. nie może zaś być inter-

pretowany rozszerzająco, zawiera bowiem definicje prawa pracy. Regulamin organi-

zacyjny nie stanowi zatem źródła prawa pracy i nie może być utożsamiany z regula-

minem wynagradzania, czy też nie może być traktowany jako pojęcie zbiorcze dla

wszystkich regulaminów, w tym także wymienionych w art. 9 k.p. Regulamin organi-

zacyjny odgrywa istotne znaczenie w organizacji struktury i odpowiedzialności pra-

codawcy. Ustalany jest zwykle na podstawie statutu jednostki, nie ma zatem przy-

miotu źródła prawa pracy. Określa strukturę organizacyjną, zakres działania po-

szczególnych komórek organizacyjnych i podstawowe obowiązki służbowe pracowni-

ków na stanowiskach kierowniczych i samodzielnych. Zazwyczaj integralnymi czę-

ściami takich regulaminów są: graficzny schemat organizacyjny, wykaz podstawo-

wych spraw zastrzeżonych do osobistej decyzji dyrektora. Regulamin wynagradzania

wprowadzany jest w życie - jak już wskazano - na podstawie ustawy (art. 772

k.p.).

Może być ustalony u danego pracodawcy albo samodzielnie przez tego pracodawcę,

albo w porozumieniu ze związkami zawodowymi. Za pracodawcę czynności w spra-

wach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką

albo inna wyznaczona do tego osoba ( art. 31

§ 1 k.p.). Zgodnie z art. 24126

k.p. w

związku z art. 772

k.p. regulamin wynagradzania nie może określać zasad wynagra-

dzania osób zarządzających jednostką. Ratio legis tego postanowienia polega na

uniemożliwieniu osobom, od których zależy treść regulaminu wynagradzania ustale-

nia pośrednio wynagrodzenia dla siebie, a zatem działania we własnej sprawie. Bio-

rąc pod uwagę moc wiążącą regulaminu wynagradzania, jego treść i znaczenie jako

źródła prawa pracy, a także szczególny tryb jego uchwalania oraz ustawową podsta-

wę prawną dla jego wydania brakuje możliwości dla dokonania oceny, iż umocowa-

nie do wydania regulaminów organizacyjnych zawarte w § 11 statutu Krajowego

Domu Twórczości Ludowej obejmowało także upoważnienie do ustalenia regulaminu

wynagrodzenia.

Termin prawny „regulamin wynagradzania” nie jest - powtórzmy to raz jeszcze

- pojęciem wchodzącym w zakres zbiorczego pojęcia regulaminów organizacyjnych

lecz nazwą własną, terminem prawnym autonomicznego źródła prawa pracy o

7

szczególnym znaczeniu. Nie może być zatem utożsamiany z jakimikolwiek innymi

regulaminami funkcjonującymi u pracodawców. Umocowanie do wydania regulami-

nów organizacyjnych nie jest zatem tożsame z umocowaniem do ustalenia regula-

minu wynagradzania.

Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy w Lublinie

zaskarżonym wyrokiem nie obraził ani art. 772

k.p., ani też art. 9 k.p. i art. 18 k.p., co

stanowiło podstawę skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów skarga kasacyjna na podstawie art. 39814

k.p.c.

podlega oddaleniu.

========================================