IV CSK 226/08

Sygn. akt IV CSK 226/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Nadleśnictwa P.

w P.

przeciwko M. R., K. B. i A. Z.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 4 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 10 stycznia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od Skarbu Państwa -

Nadleśnictwa P. w P. na rzecz pozwanych M. R. i A. Z. kwotę

1800 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej im z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 29 sierpnia oddalił powództwo Skarbu

Państwa - Nadleśnictwa P. o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw […] -

prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. – z rzeczywistym stanem prawnym,

poprzez wykreślenie z niej działki o nr 382/4 LP i wpisanie jej do księgi wieczystej

Kw […].

Sąd ten ustalił, że w 1928 r. W. B. nabył od małżonków S. nieruchomość

położoną w miejscowości S. o łącznej powierzchni 32,40 ha. W jej skład wchodziła

parcela leśna nr 56 o powierzchni 17,91 ha, a pozostałe grunty stanowiły użytki

rolne. Wojewódzki Urząd Ziemski w B. w decyzji wydanej w 1945 r. uznał, że

nieruchomość W. B. nie podlega przepisom dekretu PKWN o reformie rolnej.

W 1948 r. W. B. nieruchomość tę, po dokonaniu podziału, podarował swoim

dzieciom. Parcelę nr 56 otrzymał B. B. i jego żona J. W 1953 r. Skarb Państwa

dokonał przejęcia tej nieruchomości i innych gruntów leśnych Wawrzyńca B. o

łącznej powierzchni 58,72 ha.

W oparciu o te ustalenia Sąd pierwszej instancji przyjął, że działka leśna o nr

382/4 LP, która w całości wchodziła w skład działki nr 56 o powierzchni nie

przekraczającej 25 ha, nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa

w oparciu o przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu

niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (dalej - dekret PKWN o lasach).

Strona powodowa nie wykazała również, aby łączny obszar nieruchomości

należącej do W. B. przekraczał 100 ha i z tego względu określona wyżej działka

leśna przeszła na własność Skarbu Państwa w oparciu o przepisy dekretu o

reformie rolnej. Z tych względów powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Apelacja strony powodowej została oddalona przez Sąd Okręgowy w S.

wyrokiem z dnia 10 stycznia 2008 r. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne i ocenę

prawną Sądu pierwszej instancji. Podkreślił, że łączna powierzchnia gruntów

leśnych stanowiących własność W. B. przekraczała wprawdzie 25 ha, jednakże

działka gruntu o nr 56 była wyłączona spod działania dekretu PKWN z dnia 12

grudnia 1944 r., gdyż jego przepisy nie obejmowały gruntów leśnych stanowiących

3

własność osób fizycznych, podzielonych faktycznie lub prawnie przed dniem 1

września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o podstawę naruszenia

prawa materialnego. Zarzucono w niej naruszenie art. 1 ust. 3 lit b dekretu PKWN

z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa

w wyniku jego błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że podział nieruchomości

uwidoczniony w niemieckich księgach katastralnych mieści się w pojęciu podziału

nieruchomości, o którym mowa w tym przepisie. W oparciu o ten zarzut skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w S.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Za bezsporne należy uznać ustalenia faktyczne wskazujące, że działka o nr

382/4 LP wpisana do księgi wieczystej Kw 273 Sądu Rejonowego w C. wchodziła w

skład działki leśnej nr 56 o powierzchni 17,91 ha nabytej przez W. B. wraz z innymi

gruntami rolnymi w 1928 r. Bezspornym jest także, że łączna powierzchnia

należących do niego gruntów leśnych przekraczała 25 ha. Jednocześnie strona

powodowa nie zakwestionowała oceny, że gospodarstwo rolne W. B. nie podlegało

przepisom dekretu PKWN o reformie rolnej. W tej sytuacji istota sporu sprowadza

się do oceny, czy działka nr 56, a w ślad za nią także działka nr 382/4 LP, zostały

wyłączone spod działania dekretu PKWN o lasach z uwagi na treść jego art. 1

ust. 3 lit b, który przewidywał, że przepisów dekretu nie stosuje się do gruntów

leśnych stanowiących własność osób fizycznych podzielonych prawnie lub fizycznie

przed 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha.

Sąd Okręgowy w S. przyjął, że taka sytuacja miała miejsce z uwagi na

podział nieruchomości zakupionej przez W. B. w 1928 r. na parcele, z których

żadna, w tym parcela o nr 56, nie przekraczała powierzchni 25 ha. Parcele te były

uwidocznione w katastrze nieruchomości sporządzonym jeszcze przez zaborcę

pruskiego. Prezentując taką ocenę Sąd drugiej instancji odwołał się do stanowiska

Sądu Najwyższego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 1998 r. (I

CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7). Sąd Najwyższy stwierdził wówczas, że

4

wyrażeniu „parcela" w rozumieniu przepisów dekretu PKWN o lasach należy

przypisać znaczenie potoczne, oznaczające działkę gruntu wydzieloną z większego

obszaru, a warunek podziału prawnego lub fizycznego na parcele spełnia podział

według przepisów katastru pruskiego lub austriackiego. Ocena ta została

bezzasadnie zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Po pierwsze część

zawartych w niej wywodów dotyczy wyjaśnienia rozumienia pojęcia podziału

prawnego oraz fizycznego i konieczności ich rozdzielenia, co jednak nie miało

znaczenia dla możliwości uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 1 ust. 3 lit b

dekretu PKWN o lasach, skoro warunek wyłączenia działania przepisów tego

dekretu spełniał zarówno podział prawny jak i fizyczny. Po drugie argumentacja

przytoczona przez skarżącego, wbrew jego ocenie, nie podważa stanowiska

wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z

dnia 8 maja 1998 r., że uwidocznienie podziału nieruchomości na parcele w

katastrze (w tym wypadku pruskim) odpowiada pojęciu podziału na parcele

użytemu w art. 1 ust. 3 lit b dekretu PKWN o lasach.

Dodatkowo wymaga zaś podkreślenia, że w rozpoznawanej sprawie parcela

leśna nr 56 wchodziła w skład odrębnej nieruchomości o powierzchni 32,40 ha.

Skoro nieruchomość ta stanowiła przedmiot czynności prawnej dokonanej

w 1928 r., to wchodzące w jej skład grunty były niewątpliwie należycie

wyodrębnione, a tym samym także stanowiąca jej część parcela leśna, której

powierzchnia nie przekraczała 25 ha. Co więcej w oparciu o podział na istniejące

według katastru parcele wchodzące w skład tej nieruchomości, w 1948 r. zostały

dokonane akty darowizny ze strony W. B. na rzecz jego dzieci, co również

wskazuje, że nieruchomość była podzielona na wyraźnie wyodrębnione działki

gruntu. Okoliczność, że celem tego podziału były wcześniej względy głównie

fiskalne, nie odbierał mu zatem także innego znaczenia, a przepis art. 1 ust. 3 lit b

dekretu PKWN o lasach nie uzależniał jego stosowania od ustalenia określonych

przyczyn parcelizacji gruntów leśnych, a jedynie jej dokonania.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

5