I PK 45/08

Sygn. akt I PK 45/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

SSA Halina Kiryło

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Drukarni N. SA w K.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 12 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych

z dnia 20 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy, Wydział IV Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem

z dnia 17 maja 2007 r. uwzględnił powództwo J. B. wniesione przeciwko pozwanej

– Drukarni N. S.A. w K. i przywrócił ją do pracy na poprzednich warunkach oraz

orzekł o kosztach procesu.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Dnia 22 września 2006 r. strona pozwana zawiadomiła reprezentującą

powódkę zakładową organizację związkową o zamiarze rozwiązania z powódką

umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. Organizacja związkowa nie wyraziła zgody na

rozwiązanie z powódką umowy o pracę. Dnia 29 września 2006 r. doręczono

powódce pisemne oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia

na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., wskazując jako przyczynę naruszenie przez

powódkę podstawowych obowiązków pracowniczych poprzez umyślne uszkodzenie

ciała innego pracownika polegające na przecięciu żyletką czterech palców ręki tego

pracownika. Sąd ustalił, że w dacie rozwiązania umowy o pracę powódka podlegała

ochronie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych jako członek Zakładowej

Komisji NSZZ" Solidarność".

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy oparł się na dokumentach

zgromadzonych w sprawie, których prawdziwość i autentyczność nie była

kwestionowana przez strony, a także na podstawie zeznań świadków oraz zeznań

powódki. Sąd nie dał wiary zarówno zeznaniom świadka P. K. co do okaleczenia jej

przez powódkę żyletką, jak i świadkom, którzy tylko "ze słyszenia" znali przebieg

przedmiotowego w sprawie zdarzenia.

Sąd Rejonowy wskazał także, iż rozwiązanie umowy o pracę z J. B. nie

mogło nastąpić bez zgody zakładowej organizacji związkowej, gdyż powódka była

członkiem zarządu Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" imiennie wskazanym

do ochrony na zasadzie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wadliwość rozwiązania stosunku

pracy z powódką polegała zarówno na nie uzyskaniu przedmiotowej zgody

organizacji związkowej, jak też na tym, iż nie istniała przyczyna uzasadniająca

rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Uznając, że rozwiązanie z

powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia naruszało przepisy o rozwiązywaniu

3

umów o pracę w tym trybie, zgodnie z art. 56 k.p. należało orzec o przywróceniu

powódki do pracy.

W apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa

procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez sąd granic

swobodnej oceny dowodów polegającej na odmowie wiarygodności zeznań

świadka P. K., jak również art. 272 k.p.c. poprzez nieskonfrontowanie zeznań

świadków P. K. i D. B., przy założeniu, że wzajemnie się wykluczają. W apelacji

podniesiono także zarzut naruszenia przepisu art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 8 k.p.

poprzez niezasądzenie odszkodowania na rzecz powódki w miejsce przywrócenia

jej do pracy z uwagi na długotrwały konflikt pomiędzy powódką a pracodawcą oraz

mobbing stosowany przez starszych pracowników wobec młodszych.

Sąd Okręgowy, Wydział VI Pracy, wyrokiem z dnia 20 listopada 2007 r.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził na rzecz powódki kwotę

138,16 zł tytułem odszkodowania i powództwo o przywrócenie do pracy oddalił.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zarzut apelacji dotyczący naruszenia

przez Sąd Rejonowy przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c.

polegający na bezzasadnej odmowie wiarygodności zeznaniom świadka P. K. i

ustalenie, że do zdarzenia, w którym powódka okaleczyła P. K. żyletką, nie doszło,

jest zasadny. Sąd Okręgowy uznał zeznania P. K. za wiarygodne, odmówił

natomiast wiarygodności zeznaniom D. B. oraz powódki w części w jakiej

zaprzeczyła ona zdarzeniu polegającemu na wyszarpnięciu żyletki z ręki P. K. i

przecięciu jej palców. Uznając, że do zdarzenia polegającego na przecięciu żyletką

palców dłoni w czasie wyrywania jej z rąk P. K. przez powódkę doszło, Sąd

Okręgowy stwierdził jednocześnie, że zdarzenie to nie nosiło znamion umyślności,

a do zranienia doszło przypadkowo. Z tego powodu Sąd uznał, iż nie można

powódce postawić skutecznie zarzutu „umyślnego uszkodzenia ciała innej

pracownicy", a co za tym idzie nie było podstaw do rozwiązania z powódką umowy

o pracę bez wypowiedzenia z jej winy. Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd

Rejonowy, J. B. w dacie rozwiązania z nią umowy o pracę podlegała ochronie na

podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych jako członek Zarządu Komisji

Zakładowej NSZZ "Solidarność". Pracodawca zawiadomił tą organizację związkową

o zamiarze rozwiązania z powódką umowy o pracę, jednak nie uzyskał jej zgody.

4

Mimo to zaskarżone orzeczenie nie mogło się ostać dlatego, iż Sąd

Rejonowy nie wziął pod uwagę, że w momencie rozwiązania z powódką umowy o

pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. znajdowała się ona już w okresie

wypowiedzenia umowy o pracę. Strona pozwana wypowiedziała jej bowiem umowę

o pracę pismem z dnia 12 czerwca 2006 r. Mając na uwadze powyższe uznać

należy, iż przepis art. 56 k.p. dający pracownikowi roszczenie o przywrócenie do

pracy lub o odszkodowanie w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania przez

pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia nie znajdzie zastosowania w

niniejszej sprawie, gdyż wyłącza go regulacja szczególna art. 60 k.p. Zgodnie z tym

przepisem, jeżeli pracodawca rozwiązał umowę o pracę w okresie wypowiedzenia z

naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umów o pracę bez wypowiedzenia,

pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Odszkodowanie przysługuje

w wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia.

Sąd Okręgowy zauważył także, że przed Sądem Rejonowym toczyło się

postępowanie z powództwa J. B., która kwestionowała zasadność wypowiedzenia

jej umowy o pracę. Postępowanie to zostało jednak zawieszone do czasu

zapadnięcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Tymczasem, oba postępowania

należało prowadzić równocześnie, albowiem orzeczenie w przedmiocie zasadności

rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem mogło mieć wpływ na wynik

niniejszej sprawy. Nie zmienia to jednak faktu, że Sąd Okręgowy, który

rozpoznawał apelację od orzeczenia zapadłego w sprawie wadliwego rozwiązania

umowy o pracę w trybie natychmiastowym, nie mógł orzekać co do zasadności

wypowiedzenia i dlatego, po ustaleniu, że rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia było wadliwe, zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1, orzekając

odszkodowanie na rzecz powódki na podstawie art. 60 k.p. i oddalił jednocześnie

powództwo o przywrócenie do pracy.

Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości skargą kasacyjną i wniosła o jego

uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

Jako podstawy skargi skarżąca wskazała naruszenie prawa materialnego:

1. błędną wykładnię art. 56 k.p. zawierającego odwołanie do art. 45 § 3 k.p. w

związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych polegającą na

5

przyjęciu, że w rozpoznawanej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 45

§ 2 k.p., pomimo, że pracownik podlegał bezwzględnej ochronie przed

rozwiązaniem stosunku pracy i z tego względu zastosowanie art. 45 § 2 k.p.

było niedopuszczalne,

2. zastosowanie art. 60 k.p. i oczywiście niesłuszne przyjęcie, że w

rozpatrywanej sprawie stanowi on podstawę rozstrzygnięcia o

niedopuszczalności restytucji i w konsekwencji podstawę do orzeczenia o

odszkodowaniu,

3. niezastosowanie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych

polegające na tym, że Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę skoncentrował się

tylko i wyłącznie na badaniu stopnia zawinienia nie biorąc pod uwagę kwestii

formalnej wyłączającej możliwość rozwiązania umowy o pracę

a także naruszenie przepisów postępowania: art. 378 § 1 k.p.c. poprzez

niezaniechanie rozpoznania zgłoszonych w apelacji przez pozwaną zarzutów oraz

art. 217 § 2 w związku z art. 227 w związku z art. 391 k.p.c. poprzez

niezastosowanie, art. 381 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie i dopuszczenie

zawnioskowanych przez pozwaną dowodów oraz art. 382 k.p.c. poprzez jego

niewłaściwe niezastosowanie.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a

naruszenie prawa przez zaskarżone orzeczenie jest oczywiste.

Zagadnienie prawne sformułowała następująco: „czy w sytuacji, gdy należy

zastosować z uwagi na wadliwość zarówno wypowiedzenia jak i rozwiązania

umowy o pracę art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, oznacza to,

że wyłączone jest równoczesne stosowanie art. 60 k.p.”.

Nawiązując do orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarżąca podniosła, że

przepis art. 60 k.p. w ogóle nie znajdzie zastosowania w tej sprawie, ponieważ

warunkiem koniecznym dla jego zastosowania jest istnienie prawidłowego /

niewadliwego wypowiedzenia. Podkreśliła, że podstawą wyrokowania w tej sprawie

winien być przepis art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych

niedopuszczający wypowiedzenia czy rozwiązania umowy o pracę bez uzyskania

6

uprzedniej zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej. Skarżąca zauważyła

także, że ilekroć ustawodawca chciał wyłączyć szczególną ochronę pracownika, to

dokonywał tego poprzez zawarcie odpowiedniego zapisu w przepisie prawa. (np.

art. 411

, art. 24113

k.p.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie są usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów

postępowania. Stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zgłoszone

przez skarżącego zarzuty odnośnie do wiarygodności świadków i oceny ich

zeznań, dokonane przez Sąd Okręgowy nie poddają się kontroli kasacyjnej. Nie

stanowią również usprawiedliwionej podstawy skargi zarzuty dotyczące naruszenia

art. 217 § 2 w związku z art. 227 i w związku z art. 391 i 382 k.p.c. Przedmiotem

dowodu są fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym istotność ta wynika z

przedmiotu postępowania. Selekcji faktów dokonuje sąd, uwzględniając zasadę

prawdy obiektywnej i zasadę kontradyktoryjności. Okoliczności faktyczne należy

uznać za wyjaśnione dostatecznie, gdy nie budzą wątpliwości sądu.

Spośród zgłoszonych zarzutów naruszenia prawa materialnego istotny jest

zarzut naruszenia art. 60 k.p. Według tego przepisu jeżeli pracodawca rozwiązał

umowę o pracę w okresie wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje

wyłącznie odszkodowanie. Odszkodowanie przysługuje w wysokości

wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia. Zasadnicze pytanie

dotyczy tego, czy unormowanie to dotyczy sytuacji, kiedy rozwiązanie umowy za

wypowiedzeniem było zgodne z prawem, a rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia

naruszało przepisy o rozwiązywaniu umów w tym trybie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy zastosował przepis art. 60 k.p.,

choć nie ustalił, czy wypowiedzenie umowy o pracę było zgodne z przepisami o

wypowiadaniu umów o pracę. Sąd stwierdził jedynie, że przed Sądem Rejonowym

jest prowadzone drugie postępowanie z powództwa J. B.. Postępowanie w tej

sprawie zostało jednak zawieszone do czasu rozstrzygnięcia w niniejszym

7

procesie. W tej sytuacji, skoro nie została rozstrzygnięta kwestia zgodności z

prawem dokonanego wypowiedzenia umowy o prace, orzeczenie Sądu

Okręgowego, w myśl przyjętej interpretacji art. 60 k.p., należało uznać za

przedwczesne, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku.

Nie można wykluczyć, że w przypadku powódki zarówno wypowiedzenie

umowy o pracę, jak i rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia okażą się sprzeczne

z prawem. W sytuacji, kiedy zachodzi wadliwość obu zdarzeń zmierzających do

rozwiązania umowy o pracę, pracownik ma możliwość skorzystania z uprawnień,

które są przewidziane w razie niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o

pracę. Sąd Najwyższy podziela w tym względzie stanowisko wyrażone w wyroku

Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2005 r., III PK 44/05 (OSNP 2006, nr 9-10, poz.

147) oraz przytoczone na jego uzasadnienie argumenty. W tym kierunku

wypowiedział się też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 28 maja 2007 r., II

PK 277/06 (OSNP 2008, nr 78, poz. 103).

Z tych powodów należało orzec jak w sentencji.