IV KK 282/08

WYROK Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2008 R.

IV KK 282/08

Unormowanie przewidziane w art. 43 § 2 k.k. wyklucza możliwość

przyjęcia przerwania biegu okresu obowiązywania zakazu z przyczyn in-

nych niż określone w tym przepisie.

Osobą niemającą uprawnień do prowadzenia pojazdu, w rozumieniu

art. 94 § 1 k.w. jest także osoba, której zatrzymano prawo jazdy, w okresie

jego zatrzymania, a gdy zatrzymanie trwało dłużej niż rok, także po tym

okresie, o ile nie wydano jej prawa jazdy po spełnieniu wymogu określone-

go w art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu dro-

gowym (Dz. U. 2005 r. Nr 108. poz. 908 ze zm.).

Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: P. Hofmański, R. Malarski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2008 r., sprawy

Jacka M., skazanego z art. 244 k.k., z powodu kasacji, wniesionej przez

Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w B. z

dnia 31 grudnia 2007 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego Jacka M. p r z e k a z a ł

Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania.

U Z A S A D N I E N I E

Prokurator Rejonowy w B. oskarżył Jacka M. o to, że dnia 19 listopa-

da 2007 r. w B., nie stosując się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejono-

2

wego w B. z dnia 25 czerwca 2003 r., VI K 222/03, zakazu prowadzenia

pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, kierował na drodze publicznej

samochodem osobowym marki „VW Passat”, tj. o przestępstwo określone

w art. 244 k.k.

Wraz z aktem oskarżenia Prokurator Rejonowy złożył, na podstawie

art. 335 § 1 k.p.k., wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowa-

dzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionej z oskarżonym Jackiem M. kary.

Uwzględniając wniosek prokuratora Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z

dnia 31 grudnia 2007 r., VI K 926/07:

I. uznał oskarżonego Jacka M. za winnego popełnienia zarzucanego

mu aktem oskarżenia czynu i za czyn ten na mocy art. 244 k.k. wymierzył

mu karę roku pozbawienia wolności,

II. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orze-

czonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 3 lat pró-

by,

III. na mocy art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył

oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych, przy okre-

śleniu jednej stawki na kwotę 10 zł,

IV. na mocy art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary grzywny zali-

czył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 19 listo-

pada 2007 r. do dnia 20 listopada 2007 r., przyjmując, że jeden dzień rze-

czywistego pozbawienia wolności równa się dwóm dziennym stawkom

grzywny,

V. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 320 zł

tytułem kosztów sądowych.

Powyższy wyrok Sądu Rejonowego w B. nie został zaskarżony i

uprawomocnił się w dniu 8 stycznia 2008 r.

Od tego wyroku kasację złożył Prokurator Generalny. Zaskarżył ten

wyrok w całości na korzyść skazanego Jacka M. Zarzucając rażące i mają-

3

ce istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego ma-

terialnego – art. 43 § 2 k.k. i art. 244 k.k., polegające na wyrażeniu błędne-

go poglądu prawnego, że orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z

dnia 25 czerwca 2003 r. VI K 222/03 dwuletni zakaz prowadzenia wszel-

kich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym obowiązuje nie od daty

uprawomocnienia się wyroku, tj. od dnia 31 lipca 2003 r., lecz dopiero od

upływu łącznych okresów, na jakie orzeczone zostały prawomocnymi wy-

rokami tegoż sądu z dnia 8 maja 2003 r. VI K 152/03 oraz z dnia 27 maja

2003 r. VI K 225/03 zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicz-

nych w ruchu lądowym, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego

przyjęcia, iż kierowanie przez Jacka M. w dniu 19 listopada 2007 r. samo-

chodem osobowym było niezastosowaniem się do orzeczonego zakazu,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna.

Poza sporem jest, że Jacek M. był trzykrotnie karany za popełnienie

przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. wyrokami Sądu Rejonowego w B.:

- z dnia 8 maja 2003 r., VI K 152/03, prawomocnym od dnia 6 czerw-

ca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów me-

chanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat, zaliczając na poczet środka

karnego zatrzymanie prawa jazdy od dnia 10 lutego 2003 r.,

- z dnia 27 maja 2003 r., VI K 225/03, prawomocnym od dnia 4

czerwca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych w ruchu lądowym na okres roku,

- z dnia 25 czerwca 2003 r., VI K 222/03, prawomocnym od dnia 31

lipca 2003 r., którym orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat.

Wydział Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w B. na

podstawie przekazanych mu odpisów wyżej wskazanych prawomocnych

4

wyroków określił, że orzeczone wobec Jacka M. zakazy prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczonych obowiązują:

- w sprawie VI K 152/03 od dnia 10 lutego 2003 r. do dnia 10 lutego

2005 r.,

- w sprawie VI K 225/03 od dnia 10 lutego 2005 r. do dnia 10 lutego

2006 r.,

- w sprawie VI K 22/03 od dnia 11 lutego 2006 r. do dnia 11 lutego 2008 r.

Z kolei, z akt sprawy VI K 926/07 Sądu Rejonowego w B. wynika, że

skazany Jacek M. w dniu 19 listopada 2007 r. kierował samochodem marki

VW Passat. Podczas kontroli drogowej oświadczył, że nie posiada prawa

jazdy, gdyż zostało zatrzymane przez Sąd Rejonowy w B. w związku z

orzeczonym przez ten Sąd zakazem prowadzenia pojazdów mechanicz-

nych.

Na tej podstawie Sąd Rejonowy w B. uznał Jacka M., kierującego w

dniu 19 listopada 2007 r. samochodem, za winnego popełnienia przestęp-

stwa z art. 244 k.k.

Tymczasem oskarżony działaniem swym nie wyczerpał znamion

przestępstwa z art. 244 k.k., penalizującego niestosowanie się do orzeczo-

nego przez sąd zakazu m.in. prowadzenia pojazdu, bowiem orzeczony na

okres 2 lat w sprawie VI K 222/03 zakaz obowiązywał od daty uprawomoc-

nienia się wyroku, tj. od 31 lipca 2003 r. (po uprawomocnieniu się tego wy-

roku skazany Jacek M. nie odbywał kary pozbawienia wolności orzeczonej

tym wyrokiem, ani za inne przestępstwo, a zatem bieg okresu obowiązy-

wania zakazu nie uległ przerwaniu i okres ten upłynął z dniem 31 lipca

2005 r.).

Dla określenia biegu okresu zakazu nie ma w realiach niniejszej

sprawy znaczenia, że zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mecha-

nicznych w ruchu lądowym zostały orzeczone wobec Jacka M. również in-

nymi wyrokami, które uprawomocniły się w dniach 4 i 6 czerwca 2003 r.

5

Zgodnie z art. 43 § 2 k.k. zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się

orzeczenia. Okres, na który środek orzeczono, nie biegnie w czasie odby-

wania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestęp-

stwo. Wyklucza to możliwość przyjęcia przerwania biegu okresu obowią-

zywania zakazu z innych przyczyn (na przykład z powodu obowiązywania

zakazu tego samego rodzaju orzeczonego w innej sprawie).

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia

2007 r., sygn. I KZP 34/07 (OSNKW 2008, z. 1, poz. 2) wywiedziono, że w

sytuacji gdy zachodzi konieczność wykonania kilku środków karnych nie-

podlegających łączeniu według reguł określonych w art. 90 § 2 k.k., środki

te podlegają odrębnemu wykonaniu, które następuje zgodnie z dyspozycją

art. 43 § 2 k.k. po uprawomocnieniu się wyroków, którymi je orzeczono (z

wyłączeniem okresu odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolno-

ści, również orzeczonej za inne przestępstwo), nawet jeżeli dotyczą zaka-

zów oraz obowiązków tego samego rodzaju. Może to powodować, że środ-

ki te będą wykonywane równocześnie.

Z akt sprawy wynika, że orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w B.

wydanymi w sprawach: VI K 152/03, VI K 225/03 i VI K 222/03 zakazy pro-

wadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym nie zosta-

ły połączone zgodnie z regułami określonymi w art. 90 § 2 k.k., obowiązy-

wały zatem od uprawomocnienia się tych wyroków, bądź zatrzymania pra-

wa jazdy, a ich bieg nie był przerywany, gdyż Jacek M. w okresie ich obo-

wiązywania nie odbywał kary pozbawienia wolności.

Zakaz orzeczony w sprawie VI K 152/03 obowiązywał zatem od daty

zatrzymania prawa jazdy od dnia 10 lutego 2003 r. do dnia 10 lutego 2005

r., zakaz orzeczony w sprawie VI K 225/03 obowiązywał od uprawomoc-

nienia się wyroku od dnia 4 czerwca 2003 r. do dnia 4 czerwca 2004 r., a

zakaz orzeczony w sprawie VI K 222/03 obowiązywał od uprawomocnienia

się wyroku od dnia 31 lipca 2003 r. do dnia 31 lipca 2005 r.

6

Sąd Rejonowy w B. przyjmując, że czyn zarzucany Jackowi M., po-

pełniony w dniu 19 listopada 2007 r., wyczerpuje znamiona przestępstwa z

art. 244 k.k., mimo że okres, na który orzeczono zakaz prowadzenia wszel-

kich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym w sprawie VI K 222/03,

zgodnie z art. 43 § 2 k.k., upłynął w dniu 31 lipca 2005 r., dopuścił się

uchybienia będącego rażącym i mającym istotny wpływ na orzeczenie, na-

ruszeniem przepisów prawa materialnego.

Wprawdzie zachowanie Jacka M., polegające na kierowaniu w dniu

19 listopada 2007 r. pojazdem mechanicznym nie wyczerpało znamion

przestępstwa z art. 244 k.k., to jednak prowadził on na drodze publicznej

pojazd, nie mając do tego uprawnienia, co może stanowić wykroczenie z

art. 94 § 1 k.w. Jacek M. nie miał bowiem prawa jazdy (zostało mu zatrzy-

mane w dniu 10 lutego 2003 r. w sprawie VI K 152/03, w której następnie

orzeczono prawomocny zakaz prowadzenia pojazdów na okres 2 lat), a nie

wystąpił on potem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Należy zwrócić

uwagę, że wystąpienie o zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest jedynym

warunkiem jego odzyskania. Zgodnie bowiem z art. 114 ust. 1 pkt 2b usta-

wy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005 Nr

108, poz. 908 ze zm.) osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa

jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok, podle-

ga kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, przez zdanie odpowiedniego do

rodzaju uprawnienia do kierowania pojazdem egzaminu państwowego. Do-

kument stwierdzający uprawnienia do kierowania pojazdem wydaje się po

zdaniu, przez osobę ubiegającą się o jego wydanie, odpowiedniego do ro-

dzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.

W doktrynie podkreśla się, że osobą niemającą uprawnień, w rozu-

mieniu art. 94 § 1 k.w. jest zarówno ta, której zatrzymano prawo jazdy, w

okresie zatrzymania prawa jazdy, jak i po tym okresie, gdy zatrzymanie

trwało dłużej niż rok zaś osoba ta nie wypełnia wymogu wynikającego ze

7

wspomnianego art. 114 ust. 1 pkt 2b ustawy – Prawo o ruchu drogowym

(R. Stefański: Wykroczenia drogowe. Komentarz, Kraków 2005, s. 443-

480).

Kierując się przedstawionymi wyżej względami Sąd Najwyższy z mo-

cy art. 535 § 5 k.p.k. i art. 537 § 2 k.p.k. orzekł jak w wyroku.